بیست مقاله قزوینی

by محمد قزوینی, ابراهیم پورداود (Preface), عباس اقبال آشتیانی (Preface)

دورۀ کامل بیست مقاله قزوینی، جلد 1و2؛ نوشته: محمد قزوینی؛ تهران، کتابفروشی ابن سینا و کتابفروشی ادب، در این چاپ، جلد اول و دوم در یک مجلد صحافی شده است.
جلد اول، مقالات ادبی و تاریخی میرزا محمد خان بن عبدالوهاب قزوینی، با مقدمۀ آقای ابراهیم پورداود-استاد دانشگاه تهران؛ چاپ دوم، تهران، دیماه 1332؛ 186 صفحه.
جلد دوم، مقالات تاریخی و انتقادی وادبی بقلم علامه استاد میرزا محمد قزوینی، با مقدمۀ آقای عباس اقبال-استاد دانشگاه تهران؛ چاپ دوم، تهران، آبانماه 1332؛ 369 صفحه.
جلد اول مقالات قزوینی به کوشش استاد پورداود، نخستین بار در سال 1307 خورشیدی در بمبئی و جلد دوم مقالات قزوینی به کوشش استاد اقبال، نخستین بار در سال 1313 خورشیدی در تهران به چاپ رسیده است.

555 pages, Hardcover

First published March 1, 1928

About the author

میرزا محمدخان قزوینی (۱۱ فروردین ۱۲۵۶ تهران - ۶ خرداد ۱۳۲۸ تهران)، ادیب و پژوهشگر تاریخ و فرهنگ ایران بود

محمد قزوینی در یازدهم فروردین ۱۲۵۶ خورشیدی در تهران در محله دروازه قزوین به دنیا آمد. پدر و اجدادش از اهل قلم و فرهنگ بودند. پدر بزرگ او ملا عبدالعلی قزوینی از دانشمندان قزوین بود. پدرش ملا عبدالوهاب قزوینی معروف به «ملا آقای قزوینی» اصلاً اهل بلوک بشاریات (اکنون بخش بشاریات) بود که با کوشش شخصی صاحب مرتبه‌ای در دانش و ادب شد و به تهران آمد و در مدرسه معیرالممالک درس می‌داد.

پدر محمد قزوینی در ۱۲۶۷ درگذشت. محمد در این زمان دوازده ساله بود و به کمک شمس‌العلما به جای پدر در تدوین نامه دانشوران شرکت کرد تا کمک معاش خانواده باشد. او صرف و نحو و فقه و کلام و حکمت را نخست نزد پدر و سپس نزد استادان دیگر مانند شیخ فضل‌الله نوری و میرزا حسن آشتیانی و ملا محمد آملی تحصیل کرد. او از محضر ادیب پیشاوری و شیخ هادی نجم‌آبادی نیز برخوردار شد. در مدرسه معیرالملک حجره‌ای گرفت و طلبه شد. زیر نظر شمس‌العلما در علوم اسلامی و هیئت و ریاضی و تاریخ و تاریخ ادب و رجال و عَروض و قافیه متبحر شد. بعد در مدرسه آلیانس تهران به فراگیری زبان فرانسه پرداخت. همچنین به آموزش عربی به دوستان و آشنایان جوان خود پرداخت. فرزندان شیخ فضل‌الله نوری ضیاءالدین و میرزا هادی مدت سه سال نحو و محمدعلی فروغی و برادرش ابوالحسن فروغی از او عربی آموختند و خود به دیگر معلومات او، از جمله در زبان فرانسه، افزودند. پدر فروغی‌ها یعنی میرزا محمدحسین فروغی او را به همکاری در روزنامه تربیت تشویق کرد و او را با روش کار و تحقیق ادبی و تاریخی اروپاییان آشنا ساخت. به زودی شهرتی در زمینه‌های مختلف ادبی پیدا کرد و به خصوص در نحو عربی چهره‌ای شاخص شد. در تألیف بخش تاریخ اسلام در کتاب تاریخ مفصل ایران که کتاب درسی مدارس بود شرکت داشت

Reviews

[Khodabakhsh · Rating 5 out of 5]

از مقدمۀ جلد اول به قلم استاد پورداود در 29 مهر 1329: قزوینی نیمی از زندگی خود را، آنهم بهترین سالهای زندگی خود را در اروپا بسر آورد، سراسر عمر وی چه در ایران و چه در اروپا بخواندن و نوشتن گذشت، نتیجۀ آنهمه کار و کوشش، آثار گرانبهائی است که از او بجای مانده است. این آثار بخوبی گویای پایۀ دانش و نمودار نهاد نیک او است. این نامه (بیست مقاله) یکی از همان آثار است، بخش دوم آنرا باز بهمین نام فاضل ارجمند آقای عباس اقبال در تهران، در سال 1313 انتشار داده است. چون نگارنده سالها در پاریس و برلن با مرحوم قزوینی بودم و با همدیگر دوستی داشتیم، بدرستی میتوانم بگویم که وسعت اطلاعات او بسیار بیشتر از آن اندازه ایست که در آثار وی دیده میشود، قزوینی بسیار دقیق و بی اندازه با احتیاط بود، رفته رفته این احتیاط بیک گونه وسواس کشیده شده بود و او را از نوشتن بسیاری از مطالب باز میداشت، اینست که آنچه از او بجای مانده بتحقیق پیوسته قابل اعتماد است و از اسناد گرانبهای این قرن ما بشمار است.
نخستین مقاله از جلد دوم، به نام: مقدمۀ قدیم شاهنامه، را سال گذشته خوانده ام. بی نظیر است. موضوع در شناخت انواع نسخه های شاهنامه و بررسی مقدمه های موجود بر شاهنامه فردوسی است. همچنین، شاهنامه های دیگری جز از شاهنامۀ فردوسی که در آن عصر به نثر و نظم نوشته شده بودند هم معرفی و بررسی میشود.