جلد سوم مجموعۀ «تقیزاده در مجلس» مربوط به نمایندگی او در دورۀ پانزدهم مجلس شورا و سپس عضویت انتخابی مجلس سنا و ریاست بر آن مجلس میشود. نخستین نطقهای تقیزاده در مجلس پانزدهم که در آبان و آذر ۱۳۲۶ و پس از سالها تجربۀ حضور در عرصۀ سیاست و فرهنگ ایراد شد، از اهمیت چشمگیری برخوردار است. او در این نطقها اصلالاصول مرام سیاست را حفظ منافع طبقه فقیر اعلام کرد و مالیات را وسیلهای برای انجام امور ضروری اجتماعی. وی به طور مفصل اوضاع اجتماعی ایران در دهۀ بیست را مورد ارزیابی قرار داد و ضرورت انجام اصلاحات اقتصادی – اداری را از مهمترین اولویتهای مملکت عنوان کرده است. رسیدگی به اوضاع اسفناک کسانی که پس از ماجرای فرقه دموکرات آذربایجان تبعید شده بودند و نیز پاسخ به حملات عباس اسکندری به خاطر امضاء قرارداد نفت در زمان رضاشاه از دیگر اقدامات تقیزاده در مجلس پانزدهم بود.
در مطالب مربوط به مجلس سنا نیز که وی ریاست دورۀ اول و بخشی از دوره دوم را بر عهده داشت علاوه بر مسائل داخلی مجلس، پارهای از اظهاراتش در زمان ورود جنازه رضاشاه به ایران، مرگ قوامالسلطنه، قتل هژیر، ملی شدن صنعت نفت و مسائلی از این دست نیز حائز اهمیت است.
TAQIZADEH (Taqizāda), SAYYED ḤASAN (b. Tabriz, 30 Ramażān 1295/27 September 1878; d. Tehran, 8 Bahman 1348/28 January 1970), distinguished statesman, constitutionalist, and scholar.
(Persian: سیدحسن تقیزاده)
He was an influential Iranian politician and diplomat, of Azeri origin, during the Qajar dynasty under the reign of Mohammad Ali Shah, as well as the Pahlavi dynasty under the reign of Reza Shah and Mohammad Reza Shah. Although in the modern political history Taqizadeh is known as a secular politician, who believed that "outwardly and inwardly, in body and in spirit, Iran must become Europeanized", he came from a traditional Islamic Sayyed-family (descendant of Muhammad). His father, Sayyed Taqi, was a clergyman and when Sayyed Hasan became a mullah, it seemed likely that he would follow in his father's footsteps. From an early age Taqizadeh showed interest in enlightened ideas and the Western concept of constitutionalism. This interest can be traced back to the socio-political sphere in which Taqizadeh became an adult. He grew up in Tabriz, the capital city of East Azerbaijan province, which was the gateway to the modern and progressive ideas coming from Russia and especially Western Europe. In the time of World War I, World War II and after, Taqizadeh was the most influential person in Iran who support intress of German Empire against Russia and Britain.