Όταν ο Χότζας συνάντησε τον Αϊνστάιν: Δοκίμια πάνω στην τέχνη της κοινής λογικής

by Λευτέρης Ζούρος

Είναι γνωστή η ρήση του Αϊνστάιν: «Μόνο δύο πράγματα είναι άπειρα: το σύμπαν και η ανθρώπινη βλακεία, και ως προς το σύμπαν διατηρώ κάποιες αμφιβολίες».
Ο Τσιπόλλα επίσης διατύπωσε τους περίφημους πέντε νόμους για την ηλιθιότητα. Αστειεύονταν και οι δύο. Άλλωστε, δεν αναφέρoνταν σε κάποια μορφή αδυναμίας για ορθή νόηση, αλλά στο πόσο επιρρεπείς είμαστε στο να ολισθαίνουμε από το λογικό στο παράλογο.

Κάθε πράξη μας έχει κάποιο αίτιο. Απαιτεί όμως και κάποια δικαιολόγηση. Εκείνο που μετρά είναι η διαφορά μεταξύ δικαιολόγησης και αιτιολόγησης. Όταν η διαφορά είναι θετική, η πράξη μας είναι λογική· όταν είναι αρνητική, η πράξη μας είναι παράλογη. Το βιβλίο στηρίζεται σ’ αυτόν τον κάπως αυθαίρετο ορισμό. Μια απόρροια του ορισμού είναι ότι όλοι μας είμαστε πότε λογικοί και πότε παράλογοι, άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο. Άλλη απόρροια του ορισμού είναι ότι κάτι μπορούμε να κάνουμε σχετικά με την πορεία μας πάνω στη λεπτή γραμμή που ενώνει τη λογική με τον παραλογισμό. Αυτός είναι λοιπόν και ο σκοπός του βιβλίου.

Παρεκκλίνοντας από τη σκωπτική διάθεση του Αϊνστάιν και του Τσιπόλλα, το βιβλίο καλεί τον αναγνώστη σε μια εξερεύνηση των ολισθημάτων της λογικής, και επιχειρεί να τον εφοδιάσει με απλά εργαλεία για την αποφυγή τους.

272 pages, Paperback

First published December 18, 2018

About the author

Ο Ελευθέριος (Λευτέρης) Ζούρος είναι Έλληνας Εξελικτικός Βιολόγος και πανεπιστημιακός με καταγωγή από την Πελόπη Λέσβου. Από το 2007 αποτελεί μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.

Reviews

[Chris · Rating 1 out of 5]

Πρώτα από όλα, να ξεκαθαρίσουμε ότι αν σας ιντρίγκαρε ο τίτλος του βιβλίου, φύγετε μακριά!

Κατά τα άλλα πρόκειται για ένα βιβλίο γραμμένο από έναν άνθρωπο που περηφανεύεται ότι δε θυμώνει γτ μόνο ηλίθιοι το κάνουν. Με άλλα λόγια περηφανεύεται που βιώνει μια περιορισμένη ανθρώπινη εμπειρία, ένα middle of the road, μια ζωή βασισμένη στο τι του υπαγορεύουν οι πιθανότητες κ μια (ασυνείδητα;) ιδεαλιστική λογική.

Άλλα διδάγματα που περιέχει το βιβλίο είναι ότι "μαζί τα φάγαμε", οτι η επιχειρηματικότητα είναι ένα ταλέντο όπως όλα τα άλλα, κ ότι είναι ηλίθιος οποίος σκέφτεται κ δρα μακροχρόνια κ για το καλό της ανθρωπότητας αφού μόνο βραχυ-/μεσο-πρόθεσμες αλλαγές ειναι εφικτές, κ από αυτές μας συμφέρουν αυτές που μας ωφελούν ατομικά. Α, κ μην ξεχάσω το κλασσικό αφήγημα ότι μπορεί όλος ο πλανήτης να γαμιέται αλλά το γενικό διάνυσμα κοιτάει προς τα πάνω, οπότε στα αρχίδια μας για όσους υποφέρουν, εμείς να είμαστε καλά.

[Oranje · Rating 3 out of 5]

Το βιβλίο εξετάζει ουσιαστικά την έννοια της λογικής από διαφορετικές σκοπιές, ένα θέμα που από μόνο του παρουσιάζει ενδιαφέρον. Τι είναι λογικό και πως αυτό σχετίζεται με το ηθικό· παρολ’αυτά σε πολλά σημεία αφήνεται ο συγγραφέας και προσπαθεί να εξηγήσει άλλες έννοιες και καταπιάνεται με άλλα θέματα (πχ τη δημοκρατία, την ύπαρξη Θεού κλπ) με βάση τη λογική (κοινή ή όχι δεν είμαι σίγουρος, πάντως είναι η λογική του συγγραφέα). Εκεί θεωρώ ότι το βιβλίο χάνει και τη συνοχή του λίγο, κατά τη γνώμη μου: ασχολείται με πάρα πολλά θέματα.

Καλογραμμένο και χρησιμοποιώντας απλή γλώσσα ως επί το πλείστον, ο συγγραφέας προσπαθεί να δώσει στον αναγνώστη να καταλάβει με έναν εκλαικευμένο τρόπο (όχι πολύ εκλαικευμένο όμως) το πως πρέπει να χρησιμοποιείται η λογική. Αυτό πολλές φορές μοιάζει να είναι συμβουλές για το πως πρέπει οι αναγνώστες να σκέφτονται.

Γενικά καλό βιβλίο, αλλά νομίζω θα μπορούσε να ήταν λίγο μικρότερο και για να κρατάει το ενδιαφέρον κατά την ανάγνωση.

‘…πιο σημαντικό είναι να μάθουμε εμείς οι πολλοί ότι είναι φορές που δεν μπορούμε να βρούμε το δίκιο μας γιατί το δίκιο μας είναι μόνο μέσα στο κεφάλι μας. Όμως η ηλιθιότητα (σσ. η ανυπαρξία λογικής) μας δεν μας επιτρέπει να το καταλάβουμε’

‘Στον ορισμό Λογική=Δικαιολόγηση-Αιτιολόγηση, η έννοιας της Δικαιολόγησης προϋποθέτει την ικανότητα της ενσυνείδητης πράξης. Όπου δεν υπάρχει ενσυνείδητη πράξη, δεν υπάρχει λογική.’

‘Πίσω από τους παραλογισμούς μας κρύβεται η λειψή εικόνα που έχουμε για τα πιθανά και τα εφικτά. Πρέπει να μάθουμε να ζούμε σε ένα ποθανοκρατικό κόσμο.’

[Wynterspryng · Rating 5 out of 5]

Ασφαλώς θα αστειεύεστε κ. Ζούρο. Ένα βιβλίο με δοκίμια πάνω στην τέχνη της κοινής λογικής; Στην Ελλάδα σήμερα; Για να το πω διαφορετικά, ένα από τα απολαυστικότερα βιβλία έλληνα συγγραφέα που έχω διαβάσει τα τελευταία χρόνια.

[Χρήστος Αρμάντο · Rating 2 out of 5]

Φλύαρο. Βαρετή γλώσσα.