What do you think?
Rate this book
De Nederlandse Burgeroorlog (1748-1815)
Op 5 september 1786 stuurde stadhouder Willem V van Oranje-Nassau achthonderd man troepen naar de opstandige stadjes Hattem en Elburg. De inwoners waren in verzet gekomen tegen de in hun ogen tirannieke macht van Willem V en diens aanhangers. De gebeurtenissen in Gelderland vormden de opmaat tot de burgeroorlog die in mei 1787 in alle hevigheid in de provincie Utrecht losbarstte en vier maanden later zijn dieptepunt bereikte toen een Pruisische interventiemacht van 20.000 man de Republiek binnentrok en Holland bezette.
Het gangbare beeld van de Nederlandse Burgeroorlog is er een van een schertsvertoning. De patriotten zouden goed zijn geweest in het spelen van soldaatje, maar geen benul hebben gehad van het echte oorlog voeren, en de rol van de Nederlandse beroepssoldaat in het binnenlandse conflict wordt gemarginaliseerd tot die van toeschouwer. Het doel van dit boek is om dit beeld te corrigeren en daardoor een nieuwe impuls te geven aan het debat over het erfstadhouderschap van Willem V, de patriottenbeweging en de rol die het leger heeft gespeeld in de binnenlandse politieke verhoudingen tussen 1748 en 1815. Dit is nodig omdat anders de werkelijke aard, betekenis en draagwijdte van de Burgeroorlog voor onze geschiedenis in nevelen gehuld blijven.
Olaf van Nimwegen (1967) is tweevoudig winnaar van de Schouwenburgprijs voor militair-historische studies. Als geaffilieerd onderzoeker is hij verbonden aan het Onderzoekinstituut voor Geschiedenis en Kunstgeschiedenis van de Universiteit Utrecht. Hij schreef onder andere Deser landen crijchsvolck. Het Staatse leger en de militaire revoluties 1588-1688 (2006) en Te vuur en te zwaard. De militaire ontwikkeling van Europa, 1315-1914 (2015).
Het gangbare beeld van de Nederlandse Burgeroorlog is er een van een schertsvertoning. De patriotten zouden goed zijn geweest in het spelen van soldaatje, maar geen benul hebben gehad van het echte oorlog voeren, en de rol van de Nederlandse beroepssoldaat in het binnenlandse conflict wordt gemarginaliseerd tot die van toeschouwer. Het doel van dit boek is om dit beeld te corrigeren en daardoor een nieuwe impuls te geven aan het debat over het erfstadhouderschap van Willem V, de patriottenbeweging en de rol die het leger heeft gespeeld in de binnenlandse politieke verhoudingen tussen 1748 en 1815. Dit is nodig omdat anders de werkelijke aard, betekenis en draagwijdte van de Burgeroorlog voor onze geschiedenis in nevelen gehuld blijven.
Olaf van Nimwegen (1967) is tweevoudig winnaar van de Schouwenburgprijs voor militair-historische studies. Als geaffilieerd onderzoeker is hij verbonden aan het Onderzoekinstituut voor Geschiedenis en Kunstgeschiedenis van de Universiteit Utrecht. Hij schreef onder andere Deser landen crijchsvolck. Het Staatse leger en de militaire revoluties 1588-1688 (2006) en Te vuur en te zwaard. De militaire ontwikkeling van Europa, 1315-1914 (2015).
- GenresHistory
440 pages, Kindle Edition
Published October 10, 2017
2 people are currently reading
56 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 7 of 7 reviews
March 7, 2024
Hoewel het een interessant boek is, bekijkt het boek de opkomst van de Bataafse Republiek alleen vanuit een militair oogpunt. Hierdoor is de Nederlandse Burgeroorlog een misleidende titel omdat het alleen gaat om de militaire reorganisatisch van het Nederlandse leger eind 18e eeuw, en niet over de opkomst of idealen van de 'patriotten'.
3.5 ster
3.5 ster
November 6, 2022
Hoewel 'De Nederlandse Burgeroorlog' van Olaf van Nimwegen een lange tijdsperiode beslaat, ligt de focus op de revolutieoorlog van 1787. En dat is logisch. Het belang van de strijd van vijf maanden is immers alleen te begrijpen als je de aanloop en nasleep meeneemt. De vlotte, intense omwenteling is onder meer wat het moment revolutionair maakt, al mislukte deze opstand van de Patriotten tegen het Orangistisch bewind wel.
Uiteraard speelt de krijgsmacht een cruciale rol in iedere oorlog, maar Van Nimwegen bespreekt ook de sociale, politiek-bestuurlijke en juridische aspecten van dit instituut. De Nederlandse republiek kende een ingewikkelde staatsvorm, en dientengevolge een ingewikkeld leger. Soldaten zwoeren trouwen aan mogelijk vier verschillende overheden (!) binnen de republiek. Daarnaast lag het opperste gezag over het leger bij de Stadhouder, een prins van Oranje. Officieren waren bovendien van de Stadhouder afhankelijk voor eventuele promotie.
Dat betekende dat de strijd niet alleen werd uitgevochten met musketten en kanonnen, maar ook middels bestuurlijk en juridisch getouwtrek. Waar lag je loyaliteit als militair? Was het diegene die jou betaalde, of volgde je je Patriotse of Orangistische idealen? Was politiek nadenken überhaupt iets wat militairen moesten doen? Deze discussies legden de basis voor de krijgsmacht van het latere Koninkrijk der Nederlanden. Je zou zelfs kunnen zeggen dat de discussie tot op heden doorspeelt. Inderdaad hebben onze militairen geen politieke mening. Toch zijn ze de laatste jaren weer activer in het uitspreken van voorkeuren en behoeftes richting de politiek als het gaat om financiering.
Wat het lezen van het boek kan bemoeilijken, zijn de archaïsche woorden en de lange zinnen die van Van Nimwegen soms gebruikt. Hierbij wordt hij niet geholpen doordat veel personen in het boek een veeldelige naam hebben, bestaande uit een voornaam, tweede namen, tussenvoegsels en meerdere achternamen. Grappig genoeg blaast dat tegelijkertijd het beeld van de tijd wel leven in. Desalniettemin moet deze stijl je wel liggen.
Al met al een zeer nuttige militaire geschiedenis, die je kan afzetten tegen de sociale en politieke geschiedenissen over hetzelfde tijdvak, of die nu gaan over Nederland of een ander deel van Europa.
Uiteraard speelt de krijgsmacht een cruciale rol in iedere oorlog, maar Van Nimwegen bespreekt ook de sociale, politiek-bestuurlijke en juridische aspecten van dit instituut. De Nederlandse republiek kende een ingewikkelde staatsvorm, en dientengevolge een ingewikkeld leger. Soldaten zwoeren trouwen aan mogelijk vier verschillende overheden (!) binnen de republiek. Daarnaast lag het opperste gezag over het leger bij de Stadhouder, een prins van Oranje. Officieren waren bovendien van de Stadhouder afhankelijk voor eventuele promotie.
Dat betekende dat de strijd niet alleen werd uitgevochten met musketten en kanonnen, maar ook middels bestuurlijk en juridisch getouwtrek. Waar lag je loyaliteit als militair? Was het diegene die jou betaalde, of volgde je je Patriotse of Orangistische idealen? Was politiek nadenken überhaupt iets wat militairen moesten doen? Deze discussies legden de basis voor de krijgsmacht van het latere Koninkrijk der Nederlanden. Je zou zelfs kunnen zeggen dat de discussie tot op heden doorspeelt. Inderdaad hebben onze militairen geen politieke mening. Toch zijn ze de laatste jaren weer activer in het uitspreken van voorkeuren en behoeftes richting de politiek als het gaat om financiering.
Wat het lezen van het boek kan bemoeilijken, zijn de archaïsche woorden en de lange zinnen die van Van Nimwegen soms gebruikt. Hierbij wordt hij niet geholpen doordat veel personen in het boek een veeldelige naam hebben, bestaande uit een voornaam, tweede namen, tussenvoegsels en meerdere achternamen. Grappig genoeg blaast dat tegelijkertijd het beeld van de tijd wel leven in. Desalniettemin moet deze stijl je wel liggen.
Al met al een zeer nuttige militaire geschiedenis, die je kan afzetten tegen de sociale en politieke geschiedenissen over hetzelfde tijdvak, of die nu gaan over Nederland of een ander deel van Europa.
April 9, 2024
Interessant onderwerp, maar met een paar droge hoofdstukken.
“De Nederlandse Burgeroorlog (1748 – 1815)” door Olaf van Nimwegen is een militaire geschiedenis van Nederland in the 18de eeuw. 1748 is het jaar van de Vrede van Aken, dat een einde maakte aan de Oostenrijkse Successieoorlog en 1815 het jaar dat het Koninkrijk der Nederlanden tot stand komt. Deze periode is voor Nederland het verhaal van een land in verval, een speelbal van de grotere Europese mogendheden, en een sterk verdeelde samenleving. Dat laatste werd mede veroorzaakt door de gecompliceerde staatsvorm van de Republiek, waarin partijen ruimte zagen om politieke ambities te realiseren. De onderhuidse spanningen in de samenleving ontwikkelden zich in 1787 tot een gewapende strijd tussen prinsgezinden en patriotten. Utrecht was het korstondige middelpunt van die heuse Burgeroorlog nadat de patriotten de stad hadden ingenomen. Uiteindelijk besloot Pruisen de Republiek binnen te vallen om orde op zaken te stellen en de rol van Willem V als stadhouder te veilig te stellen.
Hoewel de gebeurtenissen rond 1787 het middelpunt van het verhaal vormen, gaat het verhaal meer over de ontwikkelingen van het Nederlandse leger in de 18de eeuw. De centrale vraag en het onderwerp van een groot deel van het boek is waar staat het leger in verhouding tot de bredere samenleving? “De Nederlandse Burgeroorlog” beschrijft de discussies and ontwikkelingen in de 18de eeuw die de basis vormden voor het moderne Nederlandse leger.
Hoewel interessant en belangrijk, vond ik gedetailleerde beschrijvingen van re-organisaties droog, onnodig and taai om doorheen te komen. Ze verstoorden voor mij het ritme van het verhaal. Toch vond ik, “De Nederlandse Burgeroorlog” zeer de moeite van het lezen waard. Het was voor mij een onbekend deel van onze vaderlandse geschiedenis. Ik kan dit boek dan ook aanraden aan een ieder geinteresseerd in 18de eeuwse, Europese of Nederlandse geschiedenis.
“De Nederlandse Burgeroorlog (1748 – 1815)” door Olaf van Nimwegen is een militaire geschiedenis van Nederland in the 18de eeuw. 1748 is het jaar van de Vrede van Aken, dat een einde maakte aan de Oostenrijkse Successieoorlog en 1815 het jaar dat het Koninkrijk der Nederlanden tot stand komt. Deze periode is voor Nederland het verhaal van een land in verval, een speelbal van de grotere Europese mogendheden, en een sterk verdeelde samenleving. Dat laatste werd mede veroorzaakt door de gecompliceerde staatsvorm van de Republiek, waarin partijen ruimte zagen om politieke ambities te realiseren. De onderhuidse spanningen in de samenleving ontwikkelden zich in 1787 tot een gewapende strijd tussen prinsgezinden en patriotten. Utrecht was het korstondige middelpunt van die heuse Burgeroorlog nadat de patriotten de stad hadden ingenomen. Uiteindelijk besloot Pruisen de Republiek binnen te vallen om orde op zaken te stellen en de rol van Willem V als stadhouder te veilig te stellen.
Hoewel de gebeurtenissen rond 1787 het middelpunt van het verhaal vormen, gaat het verhaal meer over de ontwikkelingen van het Nederlandse leger in de 18de eeuw. De centrale vraag en het onderwerp van een groot deel van het boek is waar staat het leger in verhouding tot de bredere samenleving? “De Nederlandse Burgeroorlog” beschrijft de discussies and ontwikkelingen in de 18de eeuw die de basis vormden voor het moderne Nederlandse leger.
Hoewel interessant en belangrijk, vond ik gedetailleerde beschrijvingen van re-organisaties droog, onnodig and taai om doorheen te komen. Ze verstoorden voor mij het ritme van het verhaal. Toch vond ik, “De Nederlandse Burgeroorlog” zeer de moeite van het lezen waard. Het was voor mij een onbekend deel van onze vaderlandse geschiedenis. Ik kan dit boek dan ook aanraden aan een ieder geinteresseerd in 18de eeuwse, Europese of Nederlandse geschiedenis.
November 2, 2023
Een boek met deze titel verdient 2 sterren. Was de titel iets geweest in de richting van: “De militaire revolutie van de Republiek” dan had die 3.5/4 ster kunnen krijgen.
Hoe is het mogelijk om een boek te schrijven over de Bataafse revolutie, patriotten en Franse revolutie maar vervolgens het alleen maar te hebben over de “Nederlandse” krijgsmacht van die tijd. Je hebt rond de 8/9 hoofdstukken waarvan er 4 volledig (of tot de 90%) verteld hoe het soldaten leven was, hoe de krijgsmacht in elkaar zat, wat ze deden etc. etc.
Elk hoofdstuk eindigde met een conclusie. Na hoofdstuk 5 heb ik van de resterende hoofdstukken alleen de conclusie gelezen want die vat samen in enkele bladzijdes waar het hoofdstuk over ging. Dus alle onnodige feiten over de krijgsmacht waren helemaal niet nodig.
Nogmaals, voor een boek met deze titel en toon had ik vele malen meer verwacht. Puur omdat de schrijver toch feiten en in sommige gevallen leuke anekdotes heeft beschreven is het 2 sterren en geen 1.
Hoe is het mogelijk om een boek te schrijven over de Bataafse revolutie, patriotten en Franse revolutie maar vervolgens het alleen maar te hebben over de “Nederlandse” krijgsmacht van die tijd. Je hebt rond de 8/9 hoofdstukken waarvan er 4 volledig (of tot de 90%) verteld hoe het soldaten leven was, hoe de krijgsmacht in elkaar zat, wat ze deden etc. etc.
Elk hoofdstuk eindigde met een conclusie. Na hoofdstuk 5 heb ik van de resterende hoofdstukken alleen de conclusie gelezen want die vat samen in enkele bladzijdes waar het hoofdstuk over ging. Dus alle onnodige feiten over de krijgsmacht waren helemaal niet nodig.
Nogmaals, voor een boek met deze titel en toon had ik vele malen meer verwacht. Puur omdat de schrijver toch feiten en in sommige gevallen leuke anekdotes heeft beschreven is het 2 sterren en geen 1.
October 22, 2025
Een boek over de burgeroorlog tussen patriotten en prinsgezinden eind 18e eeuw. Die werd beeindigd doordat Willem V er het Pruisische leger bijhaalde. Het boek gaat vooral over de militaire aspecten, wat het een stuk minder interessant maakt.
Wel een paar interessante zaken die te leren zijn uit de context:
-de Brandenburger Tor in Berlijn is opgericht n.a.v. de veldtocht van de Pruissen tegen de patriotten in Nederland!
-in 1890 was Nederland nog een vrij los geheel van onafhankelijke provincies. In 1850 waren we een land. De Fransen zijn dus eigenlijk verantwoordelijk voor de stichting van Nederland zoals het nu is!
-de Oranjes zijn vaak een blokkade geweest op de weg van Nederland naar een democratie. Willem V probeerde een monarchie te vestigen met hulp van het leger. En ook koning Willem II en Willem III hebben geprobeerd om de vestiging van de huidige parlementaire democratie zoveel mogelijk tegen te houden (zoals te lezen in de biografie van Thorbecke)!
Wel een paar interessante zaken die te leren zijn uit de context:
-de Brandenburger Tor in Berlijn is opgericht n.a.v. de veldtocht van de Pruissen tegen de patriotten in Nederland!
-in 1890 was Nederland nog een vrij los geheel van onafhankelijke provincies. In 1850 waren we een land. De Fransen zijn dus eigenlijk verantwoordelijk voor de stichting van Nederland zoals het nu is!
-de Oranjes zijn vaak een blokkade geweest op de weg van Nederland naar een democratie. Willem V probeerde een monarchie te vestigen met hulp van het leger. En ook koning Willem II en Willem III hebben geprobeerd om de vestiging van de huidige parlementaire democratie zoveel mogelijk tegen te houden (zoals te lezen in de biografie van Thorbecke)!
October 28, 2017
Gedegen wetenschappelijk geschreven boek dat de mythe van korte burgeroorlog in 1787 als een padvindersactiviteit naar de mestvaalt verwijst. Aan te bevelen!
May 13, 2018
In het krachtenveld van het feodale Europa was een staand leger, een vloot en de juiste bondgenootschappen een noodzaak. Dit bracht flinke kosten met zich mee, terwijl er al een forse staatsschuld was.
Daarnaast de positie van de stadhouder. In het bestuurlijk bestel met vele partijen en belangen kon een stadhouder een besluit afdwingen. De ene stadhouder deed dit beter dan de ander. Willem V had niet het karakter van een daadkrachtig bestuurder.
De macht van de stadhouder viel lastig in te kaderen. Ook al had het leger ook de eed afgelegd aan de staat, de stadhouder was (letterlijk) eigenaar van het leger. Het beroeps-/huurlingenleger had geen sterke binding met de samenleving.
Kort samengevat tot 1787: Het conflict tussen Orangisten en Patriotten loopt op, er worden burgermilities opgericht, het leger valt uiteen, er vinden gevechten plaats en uiteindelijk vallen de Pruisen binnen om de orde te herstellen. De positie van Willem V wordt hersteld en Willem V zuivert het leger van Patriotten.
Details buiten context boek:
- De Brandenburger Tor in Berlijn is gebouwd als herinnering aan deze gebeurtenis
- In de Amerikaanse Burgeroorlog volgde generaal Sherman de tactiek om de sponsors van het conflict aan te pakken. Met zijn leger vernielde hij de plantages. Het idee was niet nieuw, want dit is wat de Pruisen deden met de cavalerie-eenheid die langs beide zijden langs de Lek trok. Zij plunderden de huizen van rijke patriotten.
In het gedeelte over de Franse periode en kort daarna ligt de focus op het leger, de doorgevoerde veranderingen en de uitwerking die deze veranderingen hadden.
Daarnaast de positie van de stadhouder. In het bestuurlijk bestel met vele partijen en belangen kon een stadhouder een besluit afdwingen. De ene stadhouder deed dit beter dan de ander. Willem V had niet het karakter van een daadkrachtig bestuurder.
De macht van de stadhouder viel lastig in te kaderen. Ook al had het leger ook de eed afgelegd aan de staat, de stadhouder was (letterlijk) eigenaar van het leger. Het beroeps-/huurlingenleger had geen sterke binding met de samenleving.
Kort samengevat tot 1787: Het conflict tussen Orangisten en Patriotten loopt op, er worden burgermilities opgericht, het leger valt uiteen, er vinden gevechten plaats en uiteindelijk vallen de Pruisen binnen om de orde te herstellen. De positie van Willem V wordt hersteld en Willem V zuivert het leger van Patriotten.
Details buiten context boek:
- De Brandenburger Tor in Berlijn is gebouwd als herinnering aan deze gebeurtenis
- In de Amerikaanse Burgeroorlog volgde generaal Sherman de tactiek om de sponsors van het conflict aan te pakken. Met zijn leger vernielde hij de plantages. Het idee was niet nieuw, want dit is wat de Pruisen deden met de cavalerie-eenheid die langs beide zijden langs de Lek trok. Zij plunderden de huizen van rijke patriotten.
In het gedeelte over de Franse periode en kort daarna ligt de focus op het leger, de doorgevoerde veranderingen en de uitwerking die deze veranderingen hadden.
Displaying 1 - 7 of 7 reviews