Ουλάνοι στην Λάρισα

by Αθηνά Κακούρη

Ουλάνοι στην Λάρισα!
Ποτέ κανένας ουλάνος, δηλαδή Γερμανός λογχοφόρος ιππέας, δεν εμφανίστηκε, ούτε καν στον μακρινό ορίζοντα της Λάρισας! Η "είδηση" πλάστηκε και, μαζί με άλλες, χρησιμοποιήθηκε στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο ως πρόφαση για να αφαιρεθεί από την Ελλάδα η ανεξαρτησία της και να ανατραπεί το νόμιμο πολίτευμά της με μια μπλόφα το 1917.

Στο πρώτο μέρος του βιβλίου αναφέρονται τα συμβάντα με την σειρά τους, ενώ το καθένα από αυτά συνοδεύεται από την σχετική παραπομπή, ώστε ο αναγνώστης να μπορεί να διασταυρώσει τις πηγές της συγγραφέως και να διευκολυνθεί να σχηματίσει ο ίδιος γνώμη. Στο δεύτερο μέρος εξετάζονται σε ξεχωριστά κεφάλαια μια σειρά από επί μέρους θέματα — η γερμανοφιλία του βασιλιά Κωνσταντίνου, η αντισυνταγματική συμπεριφορά του, τί συνέβη στο Ρούπελ, τί συνέβη στην Καβάλλα.

Οι αποδείξεις ότι κάτι ανομολόγητο επεδίωκε πράγματι η Αντάντ —ή μήπως μόνον οι Γάλλοι;— στην χώρα μας, περιέχονται στα επόμενα κεφάλαια, αρχίζοντας από εκείνα που περιγράφουν την αλλόκοτη τριανδρία των Γάλλων, Γκιγμέν, Σαράιγ, ντε Ροκφέϊ, και τον ρόλο του συνταγματάρχη Μπρακέ. Ακολουθεί άλλο για τα κυριότερα από τα κατασκευασμένα γεγονότα —όπως οι «Ουλάνοι στην Λάρισα», η «Επίθεση κατά της Γαλλικής πρεσβείας»— και τον ρόλο των εφημερίδων. Στα «Νοεμβριανά» αφιερώνονται τρία κεφάλαια, ενώ σε δυο χωριστά κεφάλαια εξετάζεται ποια ήταν η λαϊκή βούληση εκείνα τα χρόνια.

Τα βασικότερα ερωτήματα που θέτει το βιβλίο —«γιατί έπρεπε ο Βασιλιάς να εκθρονιστεί» και «τι επεδίωκε τελικά η Αντάντ στη χώρα μας»— μένουν αναπάντητα, καθώς η συγγραφέας θεωρεί ότι εκκρεμούν ακόμη οι έρευνες εκείνες που θα μας επιτρέψουν να γνωρίσουμε την αλήθεια.

Εισαγωγή
Πρόλογος

ΤΟ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ
Ελευθέριος Βενιζέλος
Στέφανος Σκουλούδης
Σπυρίδων Λάμπρος
Νικόλαος Καλογερόπουλος
Αλέξανδρος Ζαΐμης

Η ΑΠΛΗ ΑΦΗΓΗΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ
Το ολέθριο προηγούμενο της λαθροχειρίας για την παραχώρηση του Μούδρου
Μάχες οπισθοχωρήσεως: Πρώτη φάση
Στέφανος Σκουλούδης: 25 Οκτωβρίου 1915 - 9 Ιουνίου 1916
Ουδετερότης
Το οικονομικό αδιέξοδο και ο αποκλεισμός
Σαρράϊγ
Ραντιό, Πλωτάρχης ντε Ροκφέϊγ, Κόμπτον Μακένζι
Οι Σέρβοι
Η σχέση Βενιζέλου και Αντάντ
Η νότα της 8ης/21ης Ιουνίου 1916
Μάχες οπισθοχωρήσεως: Δεύτερη φάση
Αλέξανδρος Ζαΐμης: 9 Ιουνίου - 3 Σεπτεμβρίου 1916
Αποστράτευση-Επίστρατοι
Καίγεται το Τατόϊ
Ο Βασιλεύς δεν επίστευσε μόνον εις την ξενικήν νίκην, αλλά και ηυχήθη αυτήν
Χρηματοδότηση αγγλογαλλική
Ταξίδι ενημερώσεως
Η Ρουμανία στον πόλεμο
Ουλάνοι! Ουλάνοι!
Κίνημα Θεσσαλονίκης
Ο ναύαρχος αυθαιρετεί
Το επεισόδιο στην Γαλλική Πρεσβεία
Μάχες οπισθοχωρήσεως: Τρίτη φάση
Σπυρίδων Λάμπρος: 27 Σεπτεμβρίου 1916 - 21 Απριλίου 1917
Μάχες οπισθοχωρήσεως: Τελευταία φάση
Αλέξανδρος Ζαΐμης: 27 Απριλίου - 14 Ιουνίου 1917

ΕΚΤΕΝΕΣ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
Από την παραίτηση του Βενιζέλου τον Σεπτέμβριο του 1915 έως ότου τον εγκαθιστά πάλι στην πρωθυπουργία ο Ζοννάρ, το καλοκαίρι του 1917
Η χώρα οδηγείται εις αναρχίαν
Η μπλόφα του Ζοννάρ

ΤΑΧΥΔΑΚΤΥΛΟΥΡΓΙΕΣ
ΔΥΟ ΜΠΑΡΟΥΦΕΣ ΚΑΙ ΜΙΑ ΜΠΑΡΟΥΦΙΤΣΑ
Μπαρούφα πρώτη: "Ο γερμανόφιλος Βασιλιάς"
Η μπαρούφα της αντισυνταγματικότητας
Η μπαρουφίτσα

ΟΙ "ΠΡΟΔΟΣΙΕΣ" ΡΟΥΠΕΛ ΚΑΙ ΚΑΒΑΛΛΑ
Το πρόχωμα ανασχέσεως Ρούπελ
Καβάλλα

ΤΟ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ
Η ΜΟΙΡΑΙΑ ΤΡΙΑΝΔΡΙΑ: ΣΑΡΡΑΪΓ, ΓΚΙΓΜΕΝ, ΝΤΕ ΡΟΚΦΕΪΓ
Η μοιραία τριανδρία
Ο στρατηγός Μωρίς Σαρράϊγ
Οι περί τον Σαρράϊγ δημοσιογράφοι
Ζαν Γκιγμέν
Ο συνταγματάρχης Μπρακέ
Ο πλωτάρχης ντε Ροκφέϊγ

ΤΑ ΠΛΑΣΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. ΟΥΛΑΝΟΙ
Η επίθεση κατά της Γαλλικής Πρεσβείας
Τα γερμανικά υποβρύχια

ΤΑ ΕΞΑΓΟΡΑΣΜΕΝΑ ΕΝΤΥΠΑ
ΤΑ ΝΟΕΜΒΡΙΑΝΑ
ΤΑ ΝΟΕΜΒΡΙΑΝΑ. Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΗΜΕΡΑ
Άβολα τεκμήρια
ΤΑ ΝΟΕΜΒΡΙΑΝΑ. Ο ΕΠΙΛΟΓΟΣ
ΛΟΓΟΚΡΙΣΙΑ ΚΑΙ "ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ" ΕΙΔΗΣΕΟΓΡΑΦΙΑ
Ο φόνος του στρατηγού Φίλλιπς

ΟΙ ΑΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΤΟΙ ΛΟΓΟΙ ΤΗΣ ΕΚΘΡΟΝΙΣΗΣ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΙΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ
ΤΟ ΑΝΕΞΗΓΗΤΟ ΜΙΣΟΣ
Η ΠΕΙΝΑ
Η ΠΡΟΣΦΥΓΗ ΣΤΗΝ ΛΑΪΚΗ ΕΤΥΜΗΓΟΡΙΑ
ΜΙΑ ΥΠΟΘΕΣΗ ΠΟΥ ΧΩΛΑΙΝΕΙ
ΤΙ ΧΑΣΑΜΕ
Η ΝΟΜΙΜΟΤΗΣ
ΤΙ ΠΡΟΣΠΑΘΗΣΑ
Η ΕΚΘΡΟΝΙΣΗ
ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΝΑΙ;

Σημείωση για την βιβλιογραφία
Επιλεγμένη βιβλιογραφία
Μικρές βιογραφίες των πρωταγωνιστών
Σημειώσεις
Ευρετήριο κυρίων ονομάτων

408 pages, Paperback

First published March 29, 2018

About the author

Γεννήθηκε το 1928 στην Πάτρα με καταγωγή από την Κεφαλονιά. Πέρασε τον πόλεμο και την Κατοχή στην Αθήνα. Μετά τον πόλεμο, εργάστηκε σε ναυτικά πρακτορεία στην Πάτρα και στην Αθήνα, στο περιοδικό Ταχυδρόμος, έγραψε ραδιοφωνικές σειρές και μετέφρασε ξένη λογοτεχνία και ιστορία. Αργότερα έζησε στη Βιέννη, όπου και μελέτησε νεότερη ιστορία.

Η συγγραφική της καριέρα άρχισε το 1950, όταν δημοσίευσε μία σειρά χρονογραφημάτων από ένα ταξίδι της στη Μέση Ανατολή στην εφημερίδα Ο Νεολόγος των Πατρών. Στο τέλος της δεκαετίας του 1950, άρχισε να δημοσιεύει αστυνομικά διηγήματα στο περιοδικό Ταχυδρόμος. Συγχρόνως συνεργαζόταν με τους εκδοτικούς οίκους Πάπυρος και Πεχλιβανίδης σε μεταφράσεις αγγλικών και γαλλικών μυθιστορημάτων και ιστορικών συγγραμμάτων.

Άρχισε να γράφει ιστορικά μυθιστορήματα στο τέλος της δεκαετίας του 1970. Τα πιο γνωστά της ιστορικά μυθιστορήματα είναι τα Πριμαρόλια και η Θέκλη.

Reviews

[Stefanos · Rating 1 out of 5]

Αν χρειάζεται απόδειξη ότι η επιστήμη της ιστορίας δεν ισοδυναμεί με την ανάγνωση πηγών, το βιβλίο επιτελεί το σκοπό άριστα. Αναμασά όλη την αντιβενιζελική/φιλοβασιλική προπαγάνδα της εποχής του διχασμού και εντεύθεν, αποσιωπώντας παράλληλα ή αγνοώντας παντελώς το ιστορικό πλαίσιο, τις επιδιώξεις των άλλων πλευρών, τις δράσεις του βασιλιά που δεν ταιριάζουν στο αφήγημα κ.ο.κ.

Αξίζει να σημειώσω ότι η συγγραφέας προσπερνά τη σύγχρονη έρευνα και τις θεμελιώδεις δημοσιεύσεις και βιβλία για το διχασμό, για να βασιστεί σε παλαιά βιβλιογραφία που αγνοεί την πρόοδο της έρευνας και της μεθοδολογίας. Αντιθέτως, η συντριπτική πλειοψηφία της βιβλιογραφίας των Ουλάνων χρονολογείται πριν από σαράντα χρόνια και βάλε. Οι βασικές "πηγές" είναι ο Ιωάννης Μεταξάς (της πρώτης μεγάλης χούντας) και ο Σπύρος Μαρκεζίνης (της πιο πρόσφατης).

Το βιβλίο θέτει μια σειρά ερωτημάτων τα οποία είτε έχουν απαντηθεί είτε δεν είναι ιστορικά σημαντικά. Οι στρεβλώσεις προκαλούν θυμηδία, αλλά ο αναγνώστης που θα πιάσει το βιβλίο δίχως να ξέρει την εποχή θα παρασυρθεί στη δίνη της βασιλικής προπαγάνδας και θα βουτήξει στην άγνοια. Από την πλευρά μου, κόντεψα να.ξεχασω κι αυτά που ήξερα και έπιασα μερικά συγγράμματα από τη βιβλιοθήκη για να επανέλθω. Απορία μου προξένησε η ορθογραφία Καβάλλα για την πόλη της Ελευθερίας Καραδήμου. Δεν την έχω ξαναδεί, αλλά πιθανολογώ πως πρόκειται για ιστορική ορθογραφία που εγκαταλείφθηκε προ εκατονταετίας. Σε κάτι τέτοιες κρίσεις αρχαιοπρεπειας αναρωτιέμαι γιατί διάφοροι συγγραφείς δεν υιοθετούν πλήρως την ιστορική ορθογραφία, όπως "ιναι", "ινε" και άλλα εγκαταλελειμμένα. Κάπως ανησυχητική βρήκα την επιμονή της συγγραφέως να τονίζει ανά είκοσι σελίδες ότι το γαλλικό εκστρατευτικό σώμα αποτελείτο σχεδον αποκλειστικά από Σενεγαλέζους.

Η συγγραφέας καταλήγει να παράξει μια αφήγηση που παρουσιάζει τον Κωνσταντίνο ως φυσικό φαινόμενο. Δεν δρα, δεν επιδιώκει, δεν επηρεάζει, παρά μόνον είναι εκεί για την προστασία του έθνους, απολαμβάνων της αμέριστης αφοσίωσης του λαού Του, επεμβαίνων για τη σωτηρία από τα βενιζελικα σκυλιά. Αγαπώ τον Βενιζέλο όσο αγαπούσε ο ίδιος την κοινοβουλευτική τάξη, αλλά η άκριτη υιοθέτηση της προπαγάνδας της άλλης πλευράς, με αναπαραγωγή των χοντράδων που γράφονταν στον αντιβενιζελικο τύπο και μεταλαμπαδεύτηκαν στη βασιλική προπαγάνδα μέχρι το 1974, καταλήγει σε τερατογένεση. Ωσάν ο βασιλεύς να εδεχετο αδικαιολόγητη επίθεση από φανατισμένους ανταντιστές που ξεπουλουσαν την Ελλάδα.

Υπό αυτό το πλαίσιο κατανόησης, είναι εύλογο να αναρωτιέται η συγγραφέας για τα κίνητρα των βενιζελικών και της Αντάντ. Ίσως να είχε αλλες αποριες αν δεν είχε αποσιωπήσει την προδοσία απορρήτων εγγράφων από τη βασίλισσα Σοφία στους Γερμανούς, την παρασκηνιακή δράση του βασιλιά ενάντια στη θέση της εκλεγμένης κυβέρνησης, τις μηχανορραφίες ώστε να καταδιωχτει ο σερβικός στρατός εντός του ελληνικού εδάφους από τους Γερμανοβούλγαρους, τη δεδηλωμένη πρόθεση του βασιλιά να μην κάνει τίποτα ακόμα κι αν οι Βούλγαροι έμπαιναν στη Θεσσαλονίκη, ότι πάνω από το μισό 1916 κυβερνούσαν μη εκλεγμένοι πρωθυπουργοί με μοναδικό προσόν την αφοσίωση στο στέμμα, η λίστα είναι ατελείωτη. Αντ' αυτών, έχουμε αναμάσηση της βασιλικής προπαγάνδας και μια απόλυτη άρνηση μελέτης της σύγχρονης βιβλιογραφίας.

Στο πλαίσιο του αναθεωρητισμού εκ των κάτω, επιχειρείται το αναποδογυρισμα της ιστορικής θεώρησης. Η διαταγή του Κωνσταντίνου να παραδοθεί το Δ σώμα στρατού μετατρέπεται σε σαμποτάζ της Αντάντ. Η δέσμευση του Κωνσταντίνου ότι θα ανατρέψει τον Βενιζέλο γίνεται λύσσα αδικαιολόγητη του Βενιζέλου κατά του βασιλιά. Η δωροδοκία των αντιβενιζελικών εφημερίδων από τις Κεντρικές Δυνάμεις αντιστρέφεται σε μυστικά κονδύλια της Αντάντ προς το βενιζελικο τύπο. Η κινητοποίηση της Εθνικής Άμυνας όταν έγινε γνωστό οτι η απυηδισμένη Αντάντ ετοιμαζοταν να φέρει στη Θεσσαλονίκη το Σέρβο βασιλιά και να εγκαταστήσει Σέρβο νομάρχη παρουσιάζεται ως ηρωική και εμπνευσμένη απόπειρα του βασιλιά να αποτρέψει την κατάληψη ελληνικών εδαφών από δυνάμεις κατοχής.

Υποπτεύομαι ότι πρόκειται για αυτοέκδοση, μιας και οι κατά κανόνα προσεκτικοί Καπόν δεν φαίνεται να έθεσαν επιμελητή στη διάθεσή της συγγραφέως. Κατά συνέπεια, το βιβλίο διαγράφει ομόκεντρους κύκλους περίπου ίδιας ακτίνας γύρω από τον εαυτό του και επαναλαμβάνει τα ίδια πράγματα τρεις φορές. Δεν είναι απαραιτήτως κακό, διότι μειώνει σημαντικά το χρόνο διαβάσματος.

[Γιάννης · Rating 2 out of 5]

Η Αθηνά Κακούρη καταπιάνεται με τον διχασμό δίνοντας περισσότερα στοιχεία για συγκεκριμένα γεγονότα που κατηγορείται ο Βασιλιάς.

Παρόλα αυτά, το κουραστικό της χρονολόγιο και η επανάληψη ενός μέρους του μέσα στο βιβλίο κουράζει και δεν βοηθά στην ανάπτυξη των επιχειρημάτων της.