Is nepnieuws een hyper of een nieuwe aanslag op onze manier van leven? Bedreigt dit fenomeen het vertrouwen dat de basis is voor elke vorm van samenleving, of wordt hier slechts de paranoia van het publiek gevoed?
Historicus Han van der Horst, bekend van veel boeken over de vaderlandse geschiedenis, neemt het fenomeen nepnieuws onder de loep. Wat hij in zijn onderzoek tevoorschijn brengt, is verontrustend. Tegelijkertijd geeft hij de burger moed.
Want nepnieuws is zo oud als de mensheid zelf. Al in een ver verleden probeerden machthebbers de zaken anders voor te stellen dan ze waren. Desinformatie is van alle tijden, zo laat Han van der Horst zien in de hem kenmerkende onderkoelde, licht ironische stijl. Hij ontdekt sterke overeenkomsten tussen Donald Trump en farao Ramses II. Hij laat zien hoe de spindoctors van Willem van Oranje koning Filips II demoniseerden en hoe Engelse propagandisten iedereen wijs wisten te maken dat Napoleon maar een klein mannetje was. Bekende grootheden als Goebbels en zijn vergeten tegenvoeter Münzenberg passeren de revue.
Zo worden vanuit verschillende invalshoeken de onderliggende mechanismen van het nepnieuws blootgelegd, zodat je zelf geloofwaardige desinformatie kunt produceren en ontmaskeren. Laat je niet belazeren. Belazer zelf. Een noodzakelijk boek voor deze verwarrende tijden.
Van der Horst neemt de lezer mee op een reis door de tijd en haalt relevante voorbeelden van nepnieuws aan. Dit boek plaatst recente discussies in een nieuw en nuchterder licht. Het fenomeen 'nepnieuws' gaat vaak hand in hand met een houding van onmacht en (lichte) paniek. De sociale media spelen hier een grote rol in. Door terug te blikken op de geschiedenis en te benadrukken dat desinformatie al begon bij de oude Egyptenaren, schetst van der Horst een achtergrond die ons het nepnieuws van vandaag de dag beter doet begrijpen.
Historie staat in dit boek centraal, zoals te verwachten valt van een historicus. Dit maakte dat de nadruk soms iets te veel lag op historische details en niet zozeer op de connectie met nepnieuws of desinformatie.
Een interessante conclusie trekt het boek wel: bied tekst- en beeldanalyse aan als onderdeel van het onderwijspakket. Zo leer je burgers vaardigheden in het kritisch bekijken van bronnen en voorkom je uitwijken naar (lichte) censuur. Naar mijn mening onderdeel van een oplossing voor een groter probleem: gebrek aan mediageletterdheid.
Sinds de presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten in 2016 plaatste Donald Trump de mediabegrippen fake news en alternative facts op de agenda van het publieke debat. Nieuws dat hem niet beviel zette hij weg als nepnieuws. Hoe betrouwbaar is eigenlijk de nieuwsberichtgeving bij de traditionele en de nieuwe media? Wie manipuleert hoe en waarom? We leven blijkbaar in het tijdperk van het wederzijdse wantrouwen.
De Nederlandse historicus Han Van der Horst plaatst in Nepnieuws de vele nijpende bezorgdheden en lastige vragen hierover in een ruimer historisch kader. Liegen en bedriegen, censureren en vervalsen, prijzen en misprijzen behoren tot de oudste machtsmiddelen van keizers en koningen, politici, financiële en militaire elites.
Informatie is immers macht. Wie de zenderknoppen bedient, bepaalt de blik van de ondergeschikten. Vanaf de Romeinse keizers en de middeleeuwse pausen, tot de opkomst van de van de massacommunicatie tijdens de industriële revolutie. Van der Horst bespreekt uitgebreid de Sovjetmanipulatie, de NAZI-propaganda, de huidige spindokters die de informatiestromen in politiek, bedrijven en administraties reguleren enzovoort.
Met al die zorgvuldig verzamelde kennis sta je als nieuwsconsument niet meer machteloos tegenover de immense vloedgolf aan geruchten.
De titel en de cover zijn misleidend. Het lijkt over het nepnieuws van nu te gaan. Het is een geschiedenis van nepnieuws. Want nepnieuws is van alle tijden. In het laatste hoofdstuk trekt de schrijver nog een paar lessen, maar dat voelt erg geforceerd. Juist de geschiedenis leert je dat mensen altijd om leren gaan met periodes van nepnieuws.
Gebruikt voor onderzoek naar het begrip Nepnieuws. Hier en daar wat lang van stof, maar aan het begin van elk hoofstuk staat wel waar het over gaat. Dus wel handig om te 'scannen'
This entire review has been hidden because of spoilers.
Een mozaïek van treffende voorbeelden uit de wereldgeschiedenis, laat zien dat de leugens en patronen zich bij blijven herhalen en Trump cs in een rijke traditie staan.