Τυχερό

by Κώστας Καβανόζης

Το Τυχερό είναι ένα µυθιστόρηµα συγκροτηµένο από γεγονότα· αφηγείται µια αληθινή, τραγική ιστορία. Η εκκένωση της Ανατολικής Θράκης το 1922 και η εγκατάσταση του νεαρού Βαγγέλη Βολοβότση στο χωριό Τυχερό του Έβρου, ο χωρισµός του από τον επτάχρονο γιο του εξαιτίας του Εµφυλίου, η ανοικοδόµηση από Έλληνες πολιτικούς πρόσφυγες του ουγγρικού χωριού Μπελογιάννης και η επιστροφή στην πατρίδα συνθέτουν –µε άξονα το πρώτο θανατηφόρο δυστύχηµα της Ολυµπιακής Αεροπορίας– έναν µυθιστορηµατικό κόσµο δηµιουργηµένο αποκλειστικά από αυτούσια στοιχεία του υπαρκτού. Το Τυχερό εισχωρεί στην πραγµατικότητα χρησιµοποιώντας ως αφηγηµατικό υλικό πηγές, συµβάντα και µαρτυρίες και αναζητεί τη λογοτεχνική της διάσταση ενδίδοντας χωρίς δισταγµό στις ψευδαισθήσεις της Ιστορίας.

328 pages, Paperback

First published November 1, 2017

About the author

Ο Κώστας Καβανόζης γεννήθηκε στην Κομοτηνή το 1967. Είναι φιλόλογος στη Μέση Εκπαίδευση και υποψήφιος διδάκτορας Δημιουργικής Γραφής, αντικείμενο το οποίο έχει διδάξει στο ΠΜΣ «Δημιουργική Γραφή» του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας και σε ποικίλα σεμινάρια. Κυκλοφορούν τα βιβλία του Τυχερό (μυθιστόρημα, Πατάκης 2017), Το χαρτόκουτο (μυθιστόρημα, Πατάκης 2015, βραχεία λίστα Βραβείου Μυθιστορήματος Αναγνώστη), Όλο το φως απ’ τα φεγγάρια (διηγήματα, Πατάκης, 2011, βραχεία λίστα Κρατικού Βραβείου Διηγήματος και Βραβείου Διηγήματος Διαβάζω), Του κόσμου ετούτου (μυθιστόρημα, Κέδρος, 2009) και Χοιρινό με λάχανο (νουβέλες, Κέδρος, 2004). Κείμενά του έχουν συμπεριληφθεί σε συλλογικές εκδόσεις, δημοσιεύονται κατά καιρούς σε εφημερίδες, περιοδικά και ηλεκτρονικές σελίδες, έχουν παιχτεί στο θέατρο και έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, τα αλβανικά, τα γαλλικά και τα ουγγρικά. Το 2012 τιμήθηκε από το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου της Γαλλίας (CNL) με υποτροφία συγγραφής. Είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων.

Reviews

[foteini_dl · Rating 5 out of 5]

Όλα τα πρόσωπα του μυθιστορήματος υπήρξαν, όλα τα λόγια ειπώθηκαν και όλα τα γεγονότα συνέβησαν.

Αυτή η φράση που ανοίγει το βιβλίο,προϊδεάζει ότι έχουμε να κάνουμε με κάποιο ιστορικό ή βιογραφικό βιβλίο.Και,όμως,είναι,τελικά,ένα προϊόν μυθοπλασίας.

Ο Καβανόζης πήρε στα χέρια του ένα υλικό που αφορά στενό πρόσωπο της οικογένειάς του,τον (κομμουνιστή) δάσκαλο Βαγγέλη Βολοβότση,που από τη Μικρά Ασία βρέθηκε στο Τυχερό του Έβρου στις αρχές της δεκαετίας του ’20 και από εκεί στο χωριό Μπελογιάννης της Ουγγαρίας για να επιστρέψει με τη γυναίκα του στην Ελλάδα στις αρχές της δεκαετίας του ’80.Όμως,ο συγγραφέας δεν μένει απλά σε μια βιογραφία του Βολοβότση.Μέσα απ’τις σελίδες-και τις δεκαετίες που τρέχουν-βλέπουμε και μια ταραγμένη περίοδο για την Ελλάδα (εμφύλιος),αλλά και για τις υπόλοιπες χώρες που έζησαν έναν παγκόσμιο πόλεμο.

Ακόμα πιο σημαντικό είναι πώς με την καταγραφή ενός άλλου ιστορικού γεγονότος,του πρώτου καταγεγραμμένου ατυχήματος της Ολυμπιακής Αεροπορίας του Ωνάση στις 29/10/59,τίθεται ένα ερώτημα:τι είναι τύχη;Κάποιο άνωθεν σημάδι ή μήπως κάποια πιθανότητα (από τις πολλές) που ορίζει τις ζωές μας;Εδώ οφείλεται και ο-διττής σημασίας-τίτλος του βιβλίου.Απ’τη μία,αναφέρεται στο χωριό Τυχερό και,απ’την άλλη,στο ρόλο της τύχης στις ζωές μας.Εδώ,ο συγγραφέας αναφέρει την περίπτωση του Σάββα Σφαιρόπουλου (παίκτη του Απόλλωνα Καλαμαριάς και,έπειτα,του Ολυμπιακού και πατέρα του Γιάννη Σφαιρόπουλου,προπονητή του μπασκετικού Ολυμπιακού),ο οποίος ήταν να επιβιβαστεί στην μοιραία πτήση που κόστισε τη ζωή 18 ανθρώπων και,τελευταία στιγμή,δεν επιβιβάστηκε.

Ίσως,βέβαια,το πιο σημαντικό ερώτημα που τίθεται στο βιβλίο είναι κατά πόσο τα ιστορικά πρόσωπα και γεγονότα (με την έννοια ότι είναι «αληθινά»,υπήρξαν) μπορούν να αποτελέσουν το υπόστρωμα για τη δημιουργία ενός μυθιστορήματος.Η απάντηση φαίνεται να είναι καταφατική.Και εδώ έγκειται η μαεστρία της γραφής του Καβανόζη˙δείχνει ότι είναι δυνατή (ακόμα και οργανική) η σύνδεση του υπαρκτού με τη μυθοπλασία και αν έχεις «κάτι»,ίσως όχι τύχη,το αποτέλεσμα μπορεί να είναι και πάρα πολύ ωραίο.

Ο Καβανόζης μπορεί να μην είναι ιδιαίτερα γνωστός,παρά το γεγονός ότι αυτό είναι το πέμπτο του βιβλίο,όμως,αν είναι και λίγο τυχερός,αυτό ν’ αλλάξει.

[philosophie · Rating 4 out of 5]

Να τους γράψω να μιλάνε θέλω, τα γεγονότα τα ξέρω. Τα λόγια θέλω εγώ.

Το μυθιστόρημα του Καβανόζη φωτοφωνογραφικά καταγράφει μια υπαρκτή πραγματικότητα, ή μάλλον την ανασυνθέτει, έστω κι αν καταλήγει να τη μεγεθύνει ακριβώς για να την αναδείξει, όπως προτάσσει η νατουραλιστική οπτική και βάσει ιδεολογικής στόχευσης. Στις σελίδες της πολυπρόσωπης σύνθεσης του συγγραφέα, η οποία θυμίζει έντονα ιστορική μελέτη, χρονικό και βιογραφία λόγω του αντικειμενικού λόγου και της αποστασιοποιημένης αφηγηματικής τεχνικής, η δράση εντοπίζεται στον κοινωνικό βυθό του υπαρκτού, στο κλίμα των τραγικών γεγονότων της σύγχρονης ιστορίας της Ελλάδας, χωρίς λυρικές εξάρσεις, με σαφείς νατουραλιστικές επιδράσεις στο πεδίο της γλώσσας, της κοινωνικής παρατήρησης, της αποτύπωσης των λόγων κι όχι τόσο των γεγονότων. Εξάλλου,

όλα τα πρόσωπα του μυθιστορήματος υπήρξαν, όλα τα λόγια ειπώθηκαν και όλα τα γεγονότα συνέβησαν.

[Kostas Terzanidis · Rating 3 out of 5]

Ενδιαφέρον σαν σύλληψη (πράγματι εντυπωσιακή η ιστορία του ήρωα), αλλά από την εκτέλεση μου έλειψε η απόλαυση. Σαν να διάβαζα τα Γενικά Αρχεία του Κράτους...

[Marina Kartelia · Rating 5 out of 5]

[Το βιβλίο του Κώστα Καβανόζη Τυχερό στοιχειοθετήθηκε με απλά και artemisia (υποθέτω πως αυτά είναι τύποι γραμμάτων ή χαρακτήρων) και σελιδοποιήθηκε στο "Φάσμα" - το Μοντάζ και τα Φιλμ των κειμένων έγιναν από τον Γιώργο Κεραμά. Η πρώτη έκδοση τυπώθηκε το Νοέμβριο του 2017 σε 1.750 αντίτυπα σε χαρτί Σαμουά. από την "Κόκκαλης Π. & Σία Ο.Ε.". Η βιβλιοδεσία έγινε από τον Σπύρο Σερακιώτη. Την έκδοση επιμελήθηκε ο Δημήτρης Θάνας.]


΄Ετσι θα ξεκίναγα κι εγώ υφολογικά το βιβλίο που θα ήθελα να γράψω, μπας και καταφέρω ν΄αναλύσω τι είναι το Τυχερό,το βιβλίο που μόλις τέλειωσα. ΄Οπως ο συγγραφέας του, αν και ούτε κατά διάνοια μπορώ να πλησιάσω το ύφος του. Θα το έκανα με ευλάβεια, και με τρομερή συγκίνηση. ΄Οπως και τώρα, που μόλις διάβασα την τελευταία σελίδα.


Το Τυχερό, είναι η ιστορία του Βαγγέλη Βολοβότση, δοσμένη με τρόπο γραμμικό, αλλά καθόλου ξύλινο, βασισμένη σε μαρτυρίες όλων των συγγενών του και σε ενδελεχή ιστορική έρευνα για να τοποθετηθεί χρονικά και χωροταξικά και μέσα στο ιστορικό πλαίσιο της κάθε εποχής της ζωής του. ΄Ολα τα γεγονότα, οι διηγήσεις, οι διάλογοι είναι πραγματικοί. Τόσο πραγματικοί που φορές, έπιασα τον εαυτό μου να αναγνωρίζει κομμάτια από ιστορίες ή από διηγήσεις για τελείως διαφορετικά γεγονότα, και μερικές φορές σε τελείως διαφορετικές εποχές που αφορούσαν τους δικούς μου προγόνους, τη δική μου οικογένεια, τόσο που ήρθε στα χείλη μου η σοφή ρήση της Λωξάντρας που συχνά ανακαλώ :


- Παντού τα πάντα!


Θέλω να είμαι λιτή, συνοπτική και δεν τα καταφέρνω. Είναι ένα βιβλίο πολύ όμορφα φτιαγμένο, γιατί ο συγγραφέας έχει καταφέρει να δέσει τον καμβά της ιστορίας του θείου του, - στην Ελλάδα, στο αντάρτικο, στο Κόμμα, κατόπιν στην Ουγγαρία και στη Θεσσαλονίκη στα τελευταία του - με τέτοια συγγραφική μαεστρία ώστε να κρατιέται η ζωντάνια στη διήγηση ίδια, όπως σε ένα συμβατικό μυθιστόρημα.

Η ντοκυμενταρίστικη παράθεση γεγονότων δεν είναι στείρα, θα μπορούσε άνετα να είναι ταινία, ή σειρά ντοκυμαντέρ της δημόσιας τηλεόρασης, επιπέδου Παρασκηνίου, για όσους θυμούνται την εκλεκτή εκπομπή. Γενικά, σαν κάτι πανέμορφες σειρές ρεπορτάζ ή ντοκιμαντέρ που βλέπαμε στην ΕΤ3. Λογικό. Η αισθητική της συγκεκριμένης περιοχής και της ματιάς των καλλιτεχνών της που μεγαλώνουν και εκφράζονται εκεί, στη Βόρειο Ελλάδα, φαίνεται πως είναι ιδιότυπη.


Το συναίσθημα ξεχειλίζει απ΄τις διηγήσεις, η ηθογραφία είναι παρούσα στα χείλη όλων των συγγενών. Δεν είναι δύσκολη η ανάγνωσή του, διότι μιλάνε οι απλοί άνθρωποι. Σε εκλεκτή κριτική του Διονύση Μαρίνου για το βιβλίο διάβασα πολύ εύστοχα για τον παράγοντα τύχη και πώς τον χειρίζεται ο συγγραφέας άριστα, σχεδόν ως κεντρικό πυρήνα της ιστορίας.


Από τη δικιά μου τη μεριά, έχω να πω τούτο : Σε κάθε σελίδα το Τυχερό σου δίνει και γέλιο και δάκρυ. Το κάνει αυτό ο Κώστας Καβανόζης, ταυτόχρονα, δεν ξέρω πώς, και σε άλλα βιβλία του, ακόμα και μέσα στα διηγήματα. Εκεί που γελάς, θες να κλάψεις σε λίγο. Κι εκεί που συγκινείσαι, δακρυσμένος κατόπιν ακόμα βάζεις τα γέλια. Η περιγραφή της γιαγιάς στην αρχή, με έστειλε απευθείας στο "΄Ολο το φως απ΄τα φεγγάρια" του ιδίου.


Τελευταία θα σας μιλήσω για τη γλώσσα.... Την τραγουδιστή, κελαρυστή γλώσσα του Κώστα Καβανόζη, που την ξαναβρήκα παρούσα παντού. Εδώ βρίσκω την εξήγησή της, την προέλευσή της να πω... Είναι μια ολόκληρη εποχή, μια ζωή ζυμωμένη σ΄αυτή την οικογένεια που περιγράφεται ολοζώντανα. Είναι το μεγάλωμά του στ΄ακούσματα αυτά, στις τραγουδιστές φράσεις όλων, ίδια δημοτικά τραγούδια. Η ταυτότητα του ως συγγραφέα και ο λόγος και ο τρόπος που αυτή διαμορφώθηκε σ΄αυτό που είναι σήμερα, θάλεγε κανείς ότι βρίσκεται πλεγμένη στις αράδες της ιστορίας αυτής, με αφοπλιστική διαύγεια σε σημεία.


Και έτσι συμβαίνει με την ταυτότητα τη δικιά μου. Τη βρήκα σε σημεία μες στο βιβλίο. Κι έτσι γίνεται μ΄όλους μας όταν διαβάζουμε ένα καλό βιβλίο. Αυτό που μας συνδέει μ΄αυτό είναι η ίδια η ταυτότητά μας, που τη συναντάμε αυθόρμητα, ανεπαίσθητα, στις σελίδες του.


Κατορθώνει τότε να μας κάνει ο συγγραφέας "να πιστεύουμε ότι για κάτι μέσα μας είμαστε φτιαγμένοι. Κι όσο να μας κοστίζει αυτό, εμείς πρέπει να το αξιοποιήσουμε".


Μια και κάνει ποδαρικό στο Σελιδοδείκτη για το 2018, το βιβλίο αυτό, δεν μπορεί παρά να είναι Τυχερό. Για όλους μας. Α,και η ραγισματιά πέρα-πέρα στο εξώφυλλο; ΄Εχει συγκλονιστική εξήγηση.