คนไทย/คนอื่น

รวมบทความ ธงชัย วินิจจะกูล #4

by ธงชัย วินิจจะกูล

คำถามว่า “เราคือใคร ?” ดูจะเป็นคำถามเชิงปรัชญาที่ตอบยากเป็นอันดับต้น ๆ โดยเฉพาะเมื่อ “เรา” ในที่นี้หมายถึงตัวตนรวมหมู่ มิใช่เพียงตัวตนเชิงปัจเจก ส่วนใหญ่แล้วเรารับเอาตัวตนรวมหมู่มาเป็นองค์ประกอบตัวตนของเราโดยแทบไม่รู้ตัว หรือกว่าจะรู้ตัวอีกที ก็อาจกลายเป็นว่าเราได้กลายเป็นร่างทรงของตัวตนชนิดนี้ที่มีส่วนในการก่อความรุนแรงไปเสียแล้ว

ไม่ว่าเราจะเป็นผู้ยกย่องชนชั้นนำในประวัติศาสตร์อย่างไม่ลืมหูลืมตา เป็นคนไทยที่หากไม่เกลียดชังก็ดูถูกประเทศเพื่อนบ้าน เป็นคนกรุงที่มองตัวเองสูงส่งดูถูกกีดกันสิทธิของคนบ้านนอก เป็นนักชาตินิยมที่ต้องการทวงคืนดินแดนทุกตารางนิ้ว เป็นคนที่ไม่ตะขิดตะขวงใจกับการเรียกขบวนการต่อสู้เพื่อปาตานีว่าโจรใต้ เป็นพุทธแท้หรือเป็นคนคลั่งไคล้เจ้า หนังสือ คนไทย/คนอื่น : ว่าด้วยคนอื่นของความเป็นไทย เล่มนี้จะชักนำให้เราต้องทบทวนตัวตนพวกนี้ใหม่หมด เพราะแต่ละบทจะค่อยๆ ชำแหละให้เห็นว่าตัวตนเหล่านี้ถูกสร้างขึ้นอย่างไร

หนังสือเล่มนี้แบ่งเป็นสี่ภาค ได้แก่ ภาค 1 คนอื่นผู้ต่ำต้อย คนอื่นผู้สูงส่ง, ภาค 2 ปัตตานี : คนอื่นของไทย, ภาค 3 ข้างบ้านที่ไม่ใช่เพื่อน, และภาค 4 คนอื่นของความเป็นไทย ผู้อ่านอาจเปิดไปอ่านบทใดก่อนก็ได้แล้วแต่ความสนใจ เพราะแต่ละบทผู้เขียนเขียนขึ้นต่างกรรมต่างวาระและมีความสมบูรณ์ในตัวเอง หรือหากเลือกอ่านเรียงไปทีละบทจะพบว่าทุกบทร้อยเรียงกันด้วยแก่นหรือแกนเดียว คือมโนทัศน์ Orientalism, ความเป็นไทย, และความเป็นอื่น แตกต่างกันเพียงประเด็นหรือรายละเอียดที่นำมาวิเคราะห์วิจารณ์

นอกจากนี้ หนังสือเล่มนี้ยังอาจมองได้ว่าเป็นส่วนขยายหรือส่วนเติมเต็มของหนังสือเล่มสำคัญของผู้เขียนคือ Siam Mapped (1994) อีกด้วย โดยเฉพาะภาคที่ 1 ซึ่งทำให้เรามีความเข้าใจอันกระจ่างชัดขึ้นว่าในระยะเปลี่ยนผ่านจากรัฐราชาธิราชมาเป็นรัฐชาติแบบใหม่ นอกจากแผนที่และความรู้ภูมิศาสตร์ที่ถูกใช้เป็นเครื่องมือสำคัญในการสื่อสร้างภูมิกายาของสยามแล้ว วิทยาการอีกอย่างคือชาติพันธุ์นิพนธ์และวาทกรรมศิวิไลซ์นั่นเองที่ชนชั้นนำฉวยใช้ทั้งเพื่อทำความเข้าใจว่าตัวเองคือใครในระเบียบโลกใหม่และเพื่อจำแนกแยกแยะจัดวางช่วงชั้นสถานะของกลุ่มชนต่างๆ เสียใหม่ในภูมิกายาที่เพิ่งสร้าง

Genres: Social Science

248 pages

Published April 1, 2017

About the author

ศาสตราจารย์ ธงชัย วินิจจะกูล นักวิชาการด้านประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ชาวไทย เกิดและโตที่กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย อดีตรองนายกองค์การบริหารองค์การนักศึกษามหาวิทยาธรรมศาสตร์อดีตเป็นผู้นำนักศึกษาซึ่งถูกจับกุมในเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519 ต่อมาย้ายไปสหรัฐอเมริกาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2534 ปัจจุบันเป็นศาสตราจารย์ประจำภาควิชาประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้และประวัติศาสตร์ไทย ที่มหาวิทยาลัยวิสคอนซิน แมดิสัน สหรัฐอเมริกา

เขามีความเชี่ยวชาญเป็นพิเศษในด้านประวัติศาสตร์วัฒนธรรมและวิทยาการของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ยุคต้นสมัยใหม่และสมัยใหม่ (คริสต์ศตวรรษที่ 19 และต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20) โดยเฉพาะประเด็นเกี่ยวกับการปะทะกันทางภูมิปัญญาและวัฒนธรรมของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กับอารยธรรมตะวันตก ประวัติศาสตร์ความคิดและการเมืองวัฒนธรรมของสยาม/ไทย ตั้งแต่ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 ถึงปัจจุบัน ประวัติศาสตร์ชาตินิยม ประวัติศาสตร์ภูมิศาสตร์ ประวัติศาสตร์ความทรงจำ ประวัติศาสตร์บาดแผล และวิธีที่สังคมจัดการกับอดีตที่เป็นปัญหาเหล่านั้น

Reviews

[เนติวิทย์ โชติภัทร์ไพศาล · Rating 4 out of 5]

หนังสือที่ควรจะมีกันไว้ในทุกบ้าน
Orientalism /อาณานิคมอำพราง/ชาตินิยม/และอื่นๆ

[รพีพัฒน์ อิงคสิทธิ์ · Rating 4 out of 5]

ถามคำถามว่าคนไทยคืออะไรได้อย่างถึงแก่น แต่ผมว่าเล่มนี้เขียนยืดเยื้อไปนิดครับ แต่ก็ยังอ่านสนุกเหมือนเคย

ส่วนตัวผมมองว่าภาค 3 จังหวัดชายแดนใต้สั้นไปสักหน่อย

[Tanan · Rating 5 out of 5]

เนื้อหาอาจไม่สนุกเท่าหนังสือที่มีตัวละครทางประวัติศาสตร์อย่าง ขุนศึก ศักดินา พญาอินทรี แต่เล่มนี้นอกจากความรู้ทางประวัติศาสตร์แล้ว ยังที่ช่วยทำลายมายาคติตัวกูของกูในทางประวัติศาสตร์ได้ดีมาก ๆ ช่วยให้เกิดการทบทวนตัวเองด้วยคำถามในเชิงปรัชญาด้วยว่า "เราคือใคร" ถ้าคนไทยได้อ่านหนังสือเล่มนี้ เชื่อว่าความขัดแย้งทางการเมืองตอนนี้จะลดลงไปอีกมาก

ในแง่คุณค่าที่ช่วยยกระดับความคิดแล้ว เล่มนี้ผมให้อยู่ในระดับสูงสุด

[belliophile · Rating 5 out of 5]

หนังสือรวบรวมบทความของ ธงชัย วินิจกุล เราไม่จำเป็นต้องอ่านทุกบทต่อกัน เเต่ทุกบทมีธีมของมัน ตั้งเเต่การสร้างความเป็นอื่นในสังคมไทย การนิยามความเป็นไทย ซึ่งดูเหมือนจะเป็นการหล่อหลอมทุกคนในชาติ (รวมถึงชนชั้นนำ) เข้าด้วยกัน เเต่เเล้วชนชั้นนำไทยก็ยังสร้างความเเตกต่างระหว่างชนชั้นอื่นๆอยู่ดี

ภาวะอย่างไรหนอที่เรียกว่าศิวิไลซ์ 1 ในบทของหนังสือเล่มนี้กล่าวถึงประเด็นคำว่า “Civilized” อะไรคือคำว่าศิวิไลซ์ เพราะท้ายที่สุดในการใช้คำนี้ตั้งเเต่อดีตจนถึงปัจจุบัน นิยมใช้คำนี้เป็นคำทับศัพท์ไม่ได้ใช้คำไทย

//เดะมาต่อ//

[Natthaphon · Rating 4 out of 5]

หนังสือเล่มนี้นำเสนอประเด็นคนไทยและคนอื่นได้น่าสนใจ ได้เห็นความสัมพันธ์ของ 4 กลุ่มคนที่แตกต่างจากเรื่องเล่าในไทยเดิม ได้แก่
1. คนกรุง หมายถึง ชนชั้นนำในสยามหรือไทย
2. คนอื่นในไทย หมายถึง คนท้องถิ่นและตามชายแดนในเขตแดนประเทศไทย
3. คนข้างบ้าน หมายถึง ผู้คนในประเทศรอบข้างไทยทั้งพม่า ลาว กัมพูชา และเวียดนาม
4. คนอื่นผู้สูงส่ง หมายถึง ชาวตะวันตก

[Wasin Waeosri · Rating 4 out of 5]

งานชั้นดีอีกเล่มของอาจารย์ธงชัย วินิจจะกูล เกี่ยวกับความคิดแบ่งแยกพวกเรากับคนอื่นที่มีมิติทั้งระหว่างประเทศ รวมถึงภายในประเทศด้วย เนื้อหาอ่านยากหน่อยเพราะต้องปูพื้นกันยาวว่าที่มาไอเดียแบบนี้มาจากไหน ครั้งหนึ่งมันอาจเคยจำเป็น แต่ตอนนี้มันจำเป็นรึเปล่า

ข้อติคือตัวหนัง font เล็กมากกกกอีกแล้วตามสไตล์ฟ้าเดียวกัน