Οι θύελλες της προόδου

by Ευτύχης Μπιτσάκης

Ο Ιανός της επιστήμης, με τα όρια και τις δυνατότητές της, είναι ο πυρήνας των σκέψεων και θέσεων που διατυπώνονται στο νέο βιβλίο του Ευτύχη Μπιτσάκη

Η διπλή όψη της επιστήμης και της προόδου

Ανάπτυξη – Πρόοδος: Δύο έννοιες της καθημερινής προπαγάνδας, αλλά και των κοινωνικών επιστημών και της φιλοσοφίας. Οι δύο έννοιες συνδέονται ενδογενώς. Η πρώτη αφορά κυρίως την τεχνολογική και την οικονομική ανάπτυξη. Η δεύτερη, συνολικά το ιστορικό γίγνεσθαι.

Βασιζόμενος στη διατυπωμένη θέση του Μαρξ ότι «ο καπιταλισμός καταστρέφει, μέσα από τη διαδικασία της ανάπτυξής του, τις δυο βασικές πηγές του πλούτου: τη φύση και τον άνθρωπο», εξετάζει την έννοια και τα αποτελέσματα της «προόδου».

Η πρόοδος είναι κατεξοχήν κεντρική έννοια της αστικής αντίληψης για τον άνθρωπο. Οι ιδεολόγοι της ανερχόμενης αστικής τάξης, οραματίστηκαν την κοινωνία της αφθονίας, του ορθού λόγου και το κράτος δικαίου που θα ήταν πραγματοποιήσιμο χάρις στην ανάπτυξη των επιστημών και της τεχνολογίας. Η ιστορία διέψευσε αυτήν την ουτοπία. Ο καπιταλισμός αναπτύχθηκε «με τη φωτιά και το σίδερο», με την εκμετάλλευση του νεότερου προλεταριάτου, με τον ξεριζωμό και την προλεταριοποίηση των αγροτών, με την εκμετάλλευση και τη λεηλασία των αποικιών και με τους αδιάκοπους πολέμους.

216 pages, Paperback

First published March 23, 2017

About the author

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης γεννήθηκε το 1927 στο χωριό Κάδρος της Κρήτης. Σπούδασε χημεία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, θεωρητική φυσική και φιλοσοφία στο Παρίσι. Είναι διδάκτωρ φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Parris VII και διδάκτωρ επικρατείας της Γαλλίας (Φιλοσοφία των Επιστημών). Εργάστηκε στο Πυρηνικό Κέντρο του Saclay στo Εργαστήριο Πυρηνικής Φυσικής του College de France. Από το 1970 ως το 1976 δίδαξε μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο XI του Παρισιού και Φιλοσοφία των Επιστημών στο Πανεπιστήμιο VIII.

Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα (1976) εργάστηκε ως κύριος ερευνητής στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών. Το 1981 εκλέχθηκε τακτικός καθηγητής στην Έδρα Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και επί έξι έτη ήταν κοσμήτορας της φιλοσοφικής σχολής. Παλαιός υφηγητής θεωρητικής φυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, δίδαξε στο φυσικό τμήμα το μάθημα "Εισαγωγή στις Φυσικές Θεωρίες".

Κύρια ερευνητικά ενδιαφέροντα του Ε. Μπιτσάκη είναι τα θεμέλια των επιστημών (Σχετικότητα, Κβαντική Μηχανική), η Οντολογία, η Γνωσιοθεωρία και η Φιλοσοφική Ανθρωπολογία. Βιβλία και άρθρα του σ' αυτά τα γνωστικά πεδία κυκλοφορούν στις κυριότερες ευρωπαϊκές γλώσσες.

Ο Ε. Μπιτσάκης εντάχθηκε από τα μαθητικά του χρόνια στο αριστερό κίνημα. Κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου καταδικάστηκε σε πολυετή φυλάκιση. Στη διάρκεια της δικτατορίας μετείχε ενεργά στο αντιδικτατορικό κίνημα της Ευρώπης, ως μέλος της Κ.Ε. του ΚΚΕ. Eίχε την ευθύνη της δημιουργίας του περιοδικού "Σύγχρονα Θέματα", μετείχε στην εκδοτική ομάδα του περιοδικού "Διαλεκτική" και από το 1992 είναι εκδότης του θεωρητικού περιοδικού "Ουτοπία".

Reviews

[Γιώργος Πισίνας · Rating 3 out of 5]

3/5 όχι τόσο γιατί ήταν κακό το βιβλίο, αλλά γιατί είχα μάλλον θέσει τον πήχη αρκετά ψιλά πριν το διαβάσω.

θα ήθελα κάτι περισσότερο διεισδυτικό στα ζητήματα με τα οποία καταπιάνεται. Σε αυτό το βιβλίο, θα έλεγα ότι ο Ευτ. Μπιτσάκης γίνεται περισσότερο πολιτικός και λιγότερο φιλοσοφικός (τουλάχιστον από όσο θα ήθελα). Προφανώς κρατάει την πολύ καλή φιλοσοφική του θεμελίωση, ενώ επανέρχεται σε διάφορα ζητήματα με τα οποία έχει καταπιαστεί (ανθρώπινη φύση, κομμουνισμός του πεπερασμένου, κριτική επισκόπηση του Σοβιετικού σχηματισμού κλπ).

Γενικώς το βιβλίο έχει αρκετές αναφορές στον προηγούμενο αιώνα, αλλά ξεκινάει από τις απαρχές του μοντερνιστικού πνεύματος στο διαφωτισμό και τη γέννηση της αστικής τάξης. Είναι ένα βιβλίο το οποίο θα δώσει στον αναγνώστη πολλά και ιδιαίτερα γόνιμα ερωτήματα, ενώ θα σχεδιάσει και μια αδρομερής κατεύθυνση ως προς τις απαντήσεις. Είναι αρκετά εύκολο και κατανοητό, και φαίνεται να επιδιώκεται μια μαζική απεύθυνση. Όμως για τον προσεκτικό αναγνώστη που έχει γενικά υπόψιν το έργο του, και που θέλει να ανακαλύψει πιο βαθιά τα θέματα τις προόδου, της σχέσης με την φύση, τις δυνατότητες τις επιστήμης κλπ δυστυχώς το κείμενο δεν πηγαίνει και τόσο βαθιά.

Παρόλα αυτά, παρόλα της προσωπικής μου απογοήτευσης, το κείμενο δε σταματά να είναι ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον κείμενο, το οποίο το προτείνω με χαρά σε όποιον ενδιαφέρετε στη θεματική και δεν έχει ξανά διαβάσει Μπιτσάκη!

[Alex Papadopoulos · Rating 4 out of 5]

Great book.