Naar het noorden

by Koos Meinderts, Annette Fienieg (Illustrator)

Het is oorlog, het is winter en er is in de grote steden nauwelijks nog te eten. Jaap, Nel en Kleine Kees vertrekken per binnenschip met een grote groep ondervoede 'bleekneusjes' naar het platteland in het noorden waar nog wel voldoende voedsel is. Jaap wordt gescheiden van zijn zus en broertje en ondergebracht bij een kinderloos echtpaar, ver van huis. Hij moet letterlijk van zich afslaan om in zijn nieuwe wereldje waarin alles vreemd is een plek voor zichzelf op te eisen. Ondertussen gaat de oorlog gewoon door en vraagt hij zich af wanneer hij zijn ouders weer terugziet. Zouden ze nog wel leven? En hoe vergaat het Nel en Kleine Kees?

Genres: Childrens, Historical Fiction

198 pages, Hardcover

First published January 1, 2016

About the author

Koos Meinderts groeide op in Den Haag. Na de middelbare school vertrok Meinderts naar Leiden voor een studie pedagogiek. Die studie brak hij voortijdig af en hij begon met schrijven.

De samenwerking tussen Meinderts en zijn schoolvriend Harrie Jekkers is begonnen rond 1980. Beiden woonden destijds in Utrecht. Aanvankelijk bestond de samenwerking uit het schrijven van liedteksten voor de popgroep Het Klein Orkest, de inmiddels opgeheven band waarin Jekkers gitaar speelde en zong.

In 1983 maakte Meinderts zijn debuut met het kinderboek Mooi meegenomen. In datzelfde jaar verscheen van Meinderts en Jekkers het satirische boek Tejo, De lotgevallen van een geëmancipeerde man. In 1985 verscheen hun tweede boek, Uit de school geklapt, een satire op het onderwijs. Voor de NCRV-televisie schreven Meinderts en Jekkers de gelijknamige serie. Vanaf 1988 schreven Jekkers en Meinderts samen vele liedjes en drie theatervoorstellingen met Jekkers als uitvoerend artiest.

In 2000 stond Harrie Jekkers samen met Koos Meinderts in het theater. In Jekkers & Koos, Het verhaal achter de liedjes vertellen Jekkers en Meinderts hoe hun samenwerking destijds tot stand kwam en het verhaal achter de vele liedjes die ze samen schreven. In het boek Achter de duinen zijn hun liedjes voor het eerst bijeengebracht, samen met een cd met daarop vijf nog nooit eerder uitgebrachte nummers.

Koos Meinderts woont nog steeds in Utrecht.

Reviews

[Ria · Rating 4 out of 5]

Een nog steeds actueel verhaal. Kinderen naar een veilige plaats laten gaan ten tijde van oorlog. Het leest vlot en heeft korte hoofdstukken. Prachtig vormgegeven met illustraties van Annette Fienieg.

Door een bijna bedrieglijk eenvoudig verteld verhaal weet Meinderts veel uit te drukken en beelden op te roepen. Het verhaal wordt verteld door de ogen van de 11-jarige Jaap. Hij observeert en constateert veel. Bijzondere zinnen zijn er verschillende: ‘Geen kistje maar een schoenendoos voor een naamloos zusje met daarop: zwarte herenschoenen, merk Bata, maat 45. ‘We hebben het hout hard nodig voor de kachel.’ Of: ‘geen oorlog met hem, was als vrede genoeg.’

Het Nederland van toen met alle verschillen in provincie, inwoners, taal en geloof maar ook afstanden die anders waren, kunnen worden vergeleken met de migratiestromen uit en in het Afrika/Europa van nu met weer de verschillen tussen landen, inwoners, taal en vooral ook geloof. Op een bepaalde manier is het mooi om stukken tekst van liederen tegen te komen. Het was die tijd.

Kinderen die dit verhaal lezen, zullen meer achtergrondinformatie nodig hebben. Als volwassene haal je eruit dat met ‘het noorden’ Noord-Nederland wordt bedoeld en later ook Friesland door de taal. Ook over hoe er toen gedacht en geleefd werd, vooral m.b.t. geloof en verschil in provincies binnen Nederland. Het einde vond ik wat abrupt en minder uitgewerkt voor een kinderboek, met name de thuiskomst. In de laatste hoofdstukken worden er verschillende onderwerpen aangehaald die voor kinderen niet allemaal duidelijk zullen zijn, op een wat makkelijke manier komt het verhaal tot een goed einde of kunnen er onderwerpen weggelaten worden.

Positief is zeker dat er nu een verhaal is geschreven over kinderen in de hongerwinter die in Nederland naar gastgezinnen werden gebracht. Het stemt tot nadenken en kan aanleiding geven tot een kringgesprek over hoe dat toen ging zonder alle communicatie van nu.

[Monique · Rating 5 out of 5]

Mijn jeugdheld Koos Meinderts schreef het mooiste kinderboek dit jaar. Wat een onvoorstelbaar mooi boek. Mooi, lief en pijnlijk, want hoe overleef je als kind een oorlog, het scheiden van huis, ouders en familie? Maar vooral hoe pak je je leven na afloop weer op als je naar huis terugkeert en niets meer is zoals het was? Koos Meinderts weet het als geen ander te beschrijven en is daarom de terechte winnaar van de Gouden Griffel 2017.

[Carmijn Gerritsen · Rating 4 out of 5]

Dit is een mooi boek over de hongerswinter vanuit het perspectief van een kind. Het volgt drie kinderen tijdens een hongerstocht naar het noorden en hun ervaringen weg van de ellende. Overal het algemeen vond ik het een goed en educatief kinderboek wat ook verschillende thema’s aanpakt.

[Irene · Rating 3 out of 5]

Het verhaal is op zich goed te doen en ook goed verteld vanuit de 11-jarige Jaap. Jammer vond ik het einde van het boek, in ongeveer 10 bladzijden wordt heel snel verteld hoe ze thuiskomen en wat zich daarna afspeelt. Wat mij betreft had dit meer kunnen worden uitgewerkt.
Onduidelijk was mij eerst ook waar ze naartoe zouden gaan in het Noorden, uit de taal maakte ik op dat dit Friesland moest zijn, maar omdat zij een week onderweg waren met de boot vond ik dit onlogisch.
De schrijfstijl van het boek is wel goed, waardoor het vlot leest. De illustraties in het boek passen goed bij het verhaal en zijn erg mooi vormgegeven!
3,5 sterren voor dit boek

[Janneke]

'Soms hing er 's morgens een sluier van laaghangende mist over de weilanden, dan lag de hemel op aarde en liepen de koeien op wolken.'

Prachtig geschreven en geïllustreerd verhaal over de kinderuitzendingen tijdens de hongerwinter.

[Katrien · Rating 4 out of 5]

Niet zoveel nieuws onder de zon, en doet ook denken aan hoe Anna Woltz het thema van Nederlandse kinderen in WOII aanpakte in "Ik kan nog steeds niet vliegen". Wel een mooi en puur boek, met respect voor de gevoelens van kinderen. https://boekenboekenboeken.blogspot.c...

[Marcella · Rating 4 out of 5]

4.5

Een oorlogsverhaal, voorgelezen (en op bepaalde momenten ook gezongen) door de auteur, dat veel indruk maakt. Want dit is een verhaal over de oorlog, over kinderen die weg worden gestuurd naar het Noorden om te kunnen overleven. Maar ook over zoveel andere dingen die daar mee te maken hebben: familie, moeders zonder glimlach, kleine zusjes zonder naam en ook over de vrijheid om keuzes te kunnen maken, over je aan alles vasthouden om te kunnen overleven.

Sjonge jonge, wat knap. Zo beheerst en zo kundig geschreven.

[Coos · Rating 5 out of 5]

Naar het Noorden geeft een mooie inkijk in het leven van kinderen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Gruwelijk, maar reëel gebeurtenissen worden niet vermeden. Mooi boek om voor te lezen in groep 7/8 bij het thema Tweede Wereldoorlog.

[Yadira Snijders]

Voorgelezen voor mirjams opleiding maar telt toch

[Magda · Rating 5 out of 5]

4,5

[Marianne Veen · Rating 4 out of 5]

Ik heb dit boek in één ruk uitgelezen. Het verhaal beschrijft het leven van Jaap, ongeveer 11 jaar, zijn ouders zus Helena en zijn broertje Kees. In de Hongerwinter aan het einde van de Tweede Wereldoorlog is er in de plaats waar zij wonen geen eten en geen brandstof meer. Het boek begint met het beschrijven van de zware omstandigheden waarin het gezin leeft. Ik zal niet in details de gebeurtenissen beschrijven om het verhaal niet te verraden, maar er wordt in details beschreven hoe zwaar de omstandigheden zijn en hoe slecht mensen hierop kunnen reageren.
Jaap en Helena en Kees vertrekken naar verschillende oorlogspleeggezinnen in het Noorden van het land om aan te sterken en het einde van de oorlog af te wachten.
Het verhaal is prachtig beschreven en er zijn kleine illustraties opgenomen bij de start van de hoofdstukken. Het boek won in 2017 een Zilveren Griffel.
Ik denk dat het boek voor kinderen in de basisschoolleeftijd best heel heftig is. Veel verdrietige gebeurtenissen worden beschreven. Het perspectief vanuit een leeftijdgenoot zal kinderen aanspreken. Ik kan me voorstellen dat kinderen wel meer voorinformatie nodig hebben over de Tweede Wereldoorlog en gebeurtenissen in hoofdlijnen (Hongerwinter, wegvoeren van Joden en gehandicapten, verzet en verraad) om het boek echt te kunnen begrijpen.

[Marco Kunst · Rating 5 out of 5]

Mooi, fijn boekje. Ontroerend.

[Nick Kolhek · Rating 4 out of 5]

Oorlogsboeken krijgen al snel een speciaal plekje in mijn hart. En daar mag deze ook gerust tussen komen staan. Het verhaal is warm en liefdevol, waar ondertussen de Tweede Wereldoorlog een grote rol speelt in het verhaal.

Jaap groeit op in de Randstad, waar in de hongerwinter een schaarste aan voedsel is. Gezinnen stuurden hun kinderen ‘naar het Noorden’ om bij te sterken. Dat gebeurd ook met Jaap en zijn zus Nel en Kleine Kees. Eenmaal in het Noorden worden ze van elkaar gescheiden, allemaal brengen ze de rest van de oorlog door in een ander gezin. Jaap heeft het fijn bij zijn nieuwe Frieze gezin, meneer en mevrouw Schut. Hij mag meneer Schuts borreltje inschenken en gaat naar school. Tot hij getreiterd en gepest wordt door Tjeerd.

Koos Meinderts doet weer waar hij goed in is, het schrijven van mooie liefdevolle verhalen met een boodschap. Ik vind het leuk om te zien hoe de hoofdpersonen van dit boek eerst allemaal een afkeer dreigen te hebben naar het noorden en liever allemaal thuis willen blijven. Maar aan het einde toch laten zien dat ze eigenlijk niet weg willen. De dorpen zijn toch een beetje ‘jim doarpen’ geworden!

Alhoewel dit boek al bijna tien jaar gelden is uitgegeven en ondertussen een Gouden Griffel heeft gewonnen, ben ik weer een prachtig oorlogsboek rijker!

[Bianca Boeijer-Thielsch · Rating 4 out of 5]

Naar het noorden- Koos Meinderts

Jeugdboek over Jaap, zijn zus Nel en broertje ‘kleine Kees’. Het verhaal speelt zich af tijdens de hongerwinter. De drie kinderen wonen in een stad in het westen. Het wordt met de dag kouder en er is steeds minder eten. De kinderen gaan mee met een boot naar het noorden. Ze belanden na een barre tocht, waarbij ze ook nog voor een baby zorgen, in Friesland. Ze komen alledrie in een ander gezin terecht. Vanaf dat punt volgen we hoofdzakelijk Jaap. Het gegeven van de oorlog belandt min of meer naar de achtergrond. Jaap komt bij het kinderloze echtpaar Schut terecht, alwaar hij liefdevol wordt opgevangen. Op school wordt hij echter dwarsgezeten door een jongen.

Het boek is geschreven voor kinderen van 10-12 jaar. Ik denk dat het voor die leeftijd met name in het begin best wel een pittig boek is. Als het begin echter doorgeworsteld is, wordt het al gauw ook voor de doelgroep leesbaar. Wat ik met name aardig vind aan dit boek is dat, hoewel het zich afspeelt in de oorlog, die oorlog erg op de achtergrond blijft en daardoor plaats maakt voor de andere gebeurtenissen van Jaap en zijn gezin.

[BOEKenBOEKET · Rating 3 out of 5]

'Naar het noorden' speelt zich af tijdens de oorlog. Het is winter en er is in de grote steden nauwelijks nog te eten. Jaap, Nel en Kleine Kees vertrekken met een groep kinderen en enkel begeleiders per binnenschip naar het platteland in het noorden, waar er wel nog voldoende voedsel is. De overtocht gaat gepaard met ontbering en gemis. Eens in het Noorden aangekomen wordt Jaap gescheiden van zijn zus en broertje en ondergebracht bij een kinderloos echtpaar, ver van huis. Ondertussen gaat de oorlog gewoon door en vraagt hij zich af wanneer hij zijn ouders weer terugziet. Zouden ze nog wel leven? En hoe vergaat het Nel en Kleine Kees?

Een mooi boek dat makkelijk leest en dat gaat over hoe het is om alles te moeten achterlaten, over hoe een thuis op 2 plaatsen kan zijn en toch ook weer niet, over hoe breekbaar het leven is, over hoe dapper een kleine jongen kan zijn, over hoe sterk een familieband is en over het belang van solidariteit; er zijn voor elkaar.

https://www.boekenboeket.be/boekenboe...

[Margriet Mulder · Rating 3 out of 5]

Een boek met het thema oorlog. De oorlog bekeken door kinderogen die op reis gaan naar een gastgezin om de oorlog te overleven. Het verhaal van Jaap die zijn ouders moet achterlaten en die wordt gescheiden van zijn zus en broertje. Hij bouwt een nieuw leven op wat niet makkelijk is. Alleen en eenzaam. Het verhaal van Jaap leest erg makkelijk. Het is anders dan andere oorlogsboeken. Het gaat niet over vechten en oorlogshelden maar over een jongetje wat moet overleven. Persoonlijk vind ik het slot niet erg sterk. De thuiskomst, hoe ze hun draai weer moeten vinden en een zus die zwanger blijkt. Het wordt afgeraffeld en had mijn inziens weggelaten mogen worden of meer aandacht mogen krijgen. Het thema oorlog is nog steeds een actueel thema en dat maakt dit boek een aanrader om te lezen.

[Marit Tuik · Rating 5 out of 5]

Met recht een gouden griffel. Het taalgebruik en de subtiliteiten zijn erg goed. De oorlog en hongerwinter worden door de ogen van een kind bekeken. De thuiskomst is iets minder goed uitgewerkt, maar de schrijver heeft wel goed het gevoel overgebracht dat het moeilijk is om over wat er is gebeurd te praten (Jaap wil zijn ouders niet kwetsen) en een gevoel houdt van niet echt thuis zijn omdat alles is veranderd. Dit boek zou goed voorgelezen kunnen worden in de bovenbouw bij een thema rond de Tweede Wereldoorlog en er kunnen heel goed parallellen worden getrokken met de huidige vluchtingen in Europa.

[Marijke · Rating 4 out of 5]

Als bibliotheekmedewerker krijg ik vaak de vraag wat een leuk boek is om te lezen voor de jeugd. Dit boek sprak mij erg aan en zal ik zeker aanraden.
De meeste boeken die ik heb gelezen over WOII gaan bijna nooit over de kinderen die naar het noorden van het land werden gestuurd om te overleven. Thuis in de stad was niet meer voldoende voedsel en het gevaar om dood te gaan was erg groot. Veel kinderen werden van hun ouders gescheiden tot de oorlog voorbij was. Dat de kinderen na de oorlog het weer moeilijk kregen om zich thuis aan te passen zou ook een interessant verhaal kunnen zijn voor een volgend boek?

[Carolienvanderwaarde · Rating 4 out of 5]

De Tweede Wereldoorlog blijft ook na ruim 70 jaar nog altijd actueel. Honger, vluchten, gezinnen die uit elkaar gehaald worden, bij vreemden met een andere taal moeten wonen. Oorlog zorgt altijd voor dezelfde rampen. Heel geschikt voor bovenbouw die elk jaar in mei aan de slag gaat met dit thema. Persoonlijk vind ik de omslag teleurstellend saai. Het verhaal is sober en sterk met heel veel mooie zinnen. Waarom de boottocht zo lang duurt is mij niet duidelijk. Ik begon tijdens het lezen al te denken dat ze op weg naar Denemarken waren... Het werd Friesland. Vanaf 11 jaar

[Yvon · Rating 4 out of 5]

Een erg volwassen boek voor de bovenbouw van de basisschool. Jaap, Nel en kleine Kees moeten vanwege de hongerwinter in de tweede wereldoorlog naar het noorden om in een gastgezin te verblijven. Het boek wordt vanuit Jaap (11 jaar) geschreven. Het boek is verdeeld in verschillende hoofdstukken en in vier delen die steeds een stuk vertellen zoals de reis of het noorden.
Realistisch geschreven, maar het eerste hoofdstuk is erg hard. Daardoor zou ik dit boek eerder bij de onderbouw van de middelbare school plaatsen. (14e boek voor boekenbingo 2018)

[Bas Verhoeven · Rating 5 out of 5]

Naar het Noorden is een boek dat gaat over Jaap (mensen noemen hem Japie) van 11 jaar en hij leeft in tweede wereldoorlog. Hij woont in Amsterdam en tegen het einde van de oorlog is er weinig tot geen voedsel meer te krijgen in de steden. (Hongerwinter) De kerk heeft een excursie georganiseerd om kinderen naar het noorden te brengen omdat op het platteland wel te eten is.

het boek heeft enorme indruk op mij gemaakt, deze gebeurtenis heeft mijn oma persoonlijk meegemaakt en details die zij mij ooit heeft verteld kwamen ook voor in het boek.

[Birgit · Rating 4 out of 5]

Een heftig maar mooi beschreven verhaald over de oorlog. Het is bijzonder om te lezen vanuit de ogen van een kind. Je leeft enorm mee en kan je deels inbeelden hoe het verhaal is. Het boek is mooi opgedeeld in 4 delen die zorgen voor een duidelijke en chronologische volgorde. Wel vind ik het eind wat abrupt… Hoe is het namelijk nu met Nel en de baby..?

[Sandrijn W. · Rating 5 out of 5]

Wat een prachtig boek, ook om voor te lezen. Beide kinderen erg onder de indruk van dit kleine oorlogsverhaal, waarin de belevenissen vanuit een stadskind dat naar het boerenland moet vertrekken, centraal staan.

[Mireille · Rating 3 out of 5]

Kinderboek dat vorig jaar de gouden griffel heeft gewonnen. Het gaat over kinderen die in de hongerwinter naar het Noorden zijn gegaan om in pleeggezinnen te wonen. Leest vlot, maar een gouden griffel las ik er nou ook weer niet in.

[Dieuwke De Boer · Rating 3 out of 5]

Goed boek voor kinderen. Het is een leerzame maar toch een interassant verhaal om te lezen iver de hongersnood tussen 1944-1945. Er wordt niet veel over de oorlog gepraat, waardoor het erg geschikt is voor kinderen, zeker ook gevoelige kinderen.

Het gaat een beetje om pesten maar niet erg veel.

[Margot · Rating 4 out of 5]

Erg mooi kinderboek; de hongerwinter door de ogen van drie kinderen die naar het noorden vertrekken om te overleven.

Wat mij betreft echt jammer dat het einde zo kortstondig is beschreven… hier hadden interessante hoofdstukken over geschreven kunnen worden. Nu vind ik het einde erg abrupt.

[Froukje · Rating 4 out of 5]

Gouden Griffel 2017. Uniek boek over de oorlog. Heb in mijn leven veel boeken over de oorlog gelezen maar nog nooit iets dat in de buurt kwam van het thema randstad kinderen die naar het noorden gingen. Was om eerlijk te zijn ook vergeten dat dit plaats heeft gevonden.

[Femke van den Biggelaar · Rating 5 out of 5]

Dit boek maakt indruk. Je voelt en ziet alles van dichtbij. Hoe het was, zo simpel en nuchter en zo veel onderhuids en onderdrukking van gevoelens. Het is zoals het is en je past je maar aan. Een must read en zeker nu.

[Daphne · Rating 5 out of 5]

Wat is Meinderts toch een baas.
Precies het soort boek waar ik als groep 6'er helemaal verzot op was. En blijkbaar nog steeds ben. Niet voor niets een zilveren griffel.

[Tessa Lammertink · Rating 5 out of 5]

Hongerwinter, bleekneusjes, nieuw leven.