Ο Διόνυσος στην Άνδρο ή Οι μεταμορφώσεις ενός μύθου

by Δημήτρης Ι. Κυρτάτας

Ταξιδευτής δεινός καθώς ήταν και λάτρης της θάλασσας, ο Διόνυσος έφτασε κάποτε, σύμφωνα με τους μύθους του, και στην Άνδρο. Όπως βεβαιώνει μάλιστα επίμονη μαρτυρία, το νερό που ανάβλυζε από την πηγή του ιερού του αποκτούσε στη διάρκεια της εορτής του την οσμή ή τη γεύση οίνου. Ο περικαλλής ναός πού του είχαν αφιερώσει οι αρχαίοι Ανδριώτες δεν έχει εντοπιστεί, σώζονται ωστόσο πολλά νομίσματα με τη μορφή και τα σύμβολά του. Η χριστιανική Άνδρος εγκατέλειψε την αρχαία πρωτεύουσα του νησιού, τη σημερινή Παλαιόπολη, και ξέχασε γρήγορα τον θεό και το θαύμα του. Χίλια χρόνια αργότερα ωστόσο, κατά την Αναγέννηση, εμβριθείς μελετητές ξέθαψαν όλα τα σχετικά χωρία και κατέστησαν την αρχαία παράδοση και πάλι επίκαιρη. Ο Τισιανός αφιέρωσε στους εορτάζοντας Ανδριώτες έναν από τους πιο εκλεκτούς του πίνακες. Σε μια εποχή που επιζούσε ακόμα το λατινικό δόγμα στην Άνδρο, η μικρή κοινότητα των Καθολικών που είχε απομείνει, ισχυρίστηκε κάποια στιγμή ότι το θαύμα της μετατροπής του νερού σε κρασί είχε αναβιώσει σε ένα χριστιανικό περιβάλλον. Αυτό συνέβαινε την ημέρα των Θεοφανίων, που συμπίπτει σχεδόν με την αρχαία διονυσιακή εορτή, και κατά την οποία οι Καθολικοί τιμούν τον εν Κανά γάμο και το συναφές θαύμα του Ιησού. Μετά την ελληνική επανάσταση και με την ενθάρρυνση του βασιλιά Όθωνα, διάφοροι σοφοί από τη Δύση επισκέφθηκαν την Άνδρο και άρχισαν να αναζητούν τον διονυσιακό ναό και τα υλικά κατάλοιπα του αρχαίου θαύματος. Οι Ανδριώτες τους υπέδειξαν την εκκλησία του γραφικού χωρίου Μένητες, από το ιερό της οποίας τρέχει πάντα γάργαρο νερό. Ο Διόνυσος στην Άνδρο ή Οι μεταμορφώσεις ενός μύθου συγκεντρώνει σχολαστικά και συστηματικά όλες τις σχετικές μαρτυρίες και τις συνδέει μεταξύ τους με εύλογες και ελκυστικές υποθέσεις.

144 pages, Paperback

First published May 1, 2012

About the author

Ο Δημήτρης Ι. Κυρτάτας (English: Dimitris J. Kyrtatas) είναι Καθηγητής Ύστερης Αρχαιότητας στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Σπούδασε στη Θεσσαλονίκη και στη Μεγάλη Βρετανία, όπου εκπόνησε διδακτορική διατριβή στο Brunel University και πραγματοποίησε μεταδιδακτορική έρευνα στο King’s College London. Δίδαξε αρχαία ιστορία στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και έχει ασχοληθεί με την κοινωνική ιστορία της ελληνικής αρχαιότητας και την ιστορία του πρώιμου χριστιανισμού. Είναι συγγραφέας πολυάριθμων άρθρων και βιβλίων, ενώ έχει επιμεληθεί συλλογικούς τόμους και οργανώσει επιστημονικά συνέδρια. Υπήρξε συνεργάτης των περιοδικών «Ο Πολίτης», «Σύγχρονα Θέματα», «Νήσος Άνδρος» και «Book’s Journal». Έχει ιδρύσει και προεδρεύσει στο «Κέντρο Πολιτικού Προβληματισμού Μιχάλης Παπαγιαννάκης» και είναι μέλος διαφόρων πολιτιστικών και επιστημονικών οργανισμών. Τα έργα του εξετάζουν ζητήματα ηθικής, εξουσίας, παιδείας και θρησκείας στον αρχαίο κόσμο.

Reviews

[Emmanouil · Rating 5 out of 5]

Εξαιρετικά περιεκτική μονογραφία, η οποία καταγράφει σχολαστικά και συστηματικά όλες τις μαρτυρίες για το θαύμα του θεού Διονύσου στην Άνδρο (θεοδοσία), ενώ παράληλλα προσφέρει βιβλιογραφικές αναφορές και ερεθίσματα για περαιτέρω μελέτη της ιστορίας του νησιού.