Dit boek kwam op mijn pad omdat mijn zoon (middelbare scholier) iets moest lezen. Het speelt zich af in Israël, net als Bezette gebieden van Grunberg dat ik net had gelezen. Ook had nog nooit iets van De Winter gelezen. Zo wat redenen om dit boek te gaan lezen.
Kort gezegd: ik vind het een prima boek. Het is misschien geen verfijnde literatuur, maar het wat zou dat? Het is goed geschreven, het zit slim in elkaar, en heeft ook wel wat te vertellen. Als ik het zo begrijp wordt De Winter sinds Kaplan steeds minder serieus genomen door de literaire kritiek, en daarentegen meer gewaardeerd door het publiek. Toegankelijke boeken schrijven, hoe durf je!
Zonder volledig te willen zijn (er zijn genoeg samenvattingen te vinden op het internet) een korte schets van het boek. In De ruimte van Sokolov gaat het om Sokolov en zijn jeugdvriend Lev Lezjawa. Beiden zijn ruimtewetenschappers. De Winter zet ze wel overduidelijk als behoorlijk verschillende personen in de grondverf, dat zou je als wat simplistisch kunnen willen typeren. Maar het zorgt wel voor een duidelijk verhaal, met invoelbare dilemma’s en een goede spanningsboog. Lev neemt het niet zo nauw met morele standpunten, rommelt lekker aan met de vrouwtjes en dergelijke. Sokolov is heel principieel. Beiden blijken ze Joods te zijn, wat Sokolov aanvankelijk niet eens over zichzelf wist, en wat Lev en Sokolov ook niet van elkaar wisten. Na een mislukt ruimtevaartproject ziet Sokolov, via wat omwegen, als beste uitkomst om zijn Joods-zijn te benutten om naar Israël te gaan. Alwaar hij geen beter baantje weet te krijgen dan straatveger, en zwaar aan de drank raakt, oftwel: in de goot belandt. Dan blijkt dat Lev ook in Israël is. Lev houdt zich bezig met wat obscure zaken, en het gaat hem voor de wind. Uiteindelijk komt Sokolov voor de keuze te staan: een lucratieve baan aannemen die Lev hem aanbiedt, of vasthouden aan zijn principes. (en in de goot blijven leven). En daarbij wordt hij door Lev nog opgezadeld met de opdracht om iemand uit de weg te ruimen. Iets wat de principiële, rechtgeaarde Sokolov nooit zou doen.
Welke ruimte geeft Sokolov zichzelf? Niet voor niets is een van de motto’s van het boek ontleend aan Goethe’s Faust (‘Niets zult ge zien in de eeuwig lege verte,/ De stap niet horen die ge doet,/ Geen steunpunt vinden voor uw voet.’). Een pact met de duivel, dat kan niet goed aflopen.
Misschien is De ruimte van Sokolov niet te typeren als een thriller, maar het bevat zeker voldoende elementen uit dat genre. Dat maakt dat het een spannend boek is, dat ik graag weer oppakte om te zien hoe het verder zou gaan. Toen het verscheen kreeg het zowel vernietigende als lovende kritieken. Ik zit duidelijk meer in het laatste kamp.