شیوه‌نامۀ دانشنامۀ جهان اسلام

by احمد سمیعی گیلانی

180 pages, Paperback

Published January 1, 1375

About the author

احمد سمیعی گیلانی، مترجم و ویراستار بزرگ ایرانی در سال ۱۲۹۹ در خانواده‌‌ای با اصالت گیلانی در سنگلج تهران متولد شد.
دوران دبستان و دبیرستان را با رتبه ممتاز در رشت پشت سر گذاشت. ابتدا در آزمون دانشکده فنی دانشگاه تهران پذیرفته شد، اما دیری نپایید که علاقه به ادبیات او را به این سو کشانید و دانشکده ادبیات را برگزید.
در این رشته نیز با رتبه عالی فارغ التحصیل شد و به دنبال آن، وارد دوره دکترا شد. اما از آنجا که این دوره با محاصره ایران به دست متفقین همزمانی کرد، او برای گذراندن خدمت وارد دانشکده افسری شد.

پس از گذشت بیش از ده سال سمیعی تحصیل در مقطع دکترای ادبیات فارسی را از سر گرفت. از آنجا که به دلیل مبارزات سیاسی و زندان‌هایی که در ده سال یاد شده متحمل شده بود، ساواک حکم خدمت او در راه آهن را به آماده خدمت تقلیل داد، سمیعی به موسسه انتشارات فرانکلین قدم گذاشت و با عنوان ویراستار مشغول شد که این رشته، تا امروز رشته اصلی زندگی او را تشکیل داده است. او در موسساتی دیگر از جمله بنگاه ترجمه و نشر کتاب، موسسه مطالعات علمی و فرهنگی، مرکز نشر دانشگاهی، دانشنامه جهان اسلام، پژوهشگاه علوم انسانی، شورای عالی ویرایش صداوسیما و انتشارات سروش در سمت‌های ویراستاری، سرپرستی بخش ویرایش و نیز مشاور علمی به خدمت پرداخته است. سمیعی همچنین عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی بوده و سردبیری و مدیریت گروه ادبیات معاصر را نیز داراست.

Reviews

[محمد یوسفی‌شیرازی]

نکته‌های ویرایشی مطرح‌شده در این شیوه‌نامه، چنان‌که از عنوانش نیز برمی‌آید، معطوف است به آن دسته از اصول ویرایشی که به‌کار دانش‌نامه‌نویسی می‌آید. بنابراین، فراهم‌آورنده‌ی آن، به مباحث کلی ویرایش، به‌ویژه ویرایش زبانی، که در تمام زمینه‌های ویرایشی کاربرد دارد، نپرداخته و فقط نکته‌هایی درزمینه‌ی ویرایش صوری و امور تکنیکی و فنیِ دانش‌نامه‌نویسی پیش کشیده است؛ نکته‌هایی نظیر ساختار مقاله و اجزای مختلف آن، شیوه‌ی ارجاع، ضبط اعلام، نشانه‌های سجاوندی، آوانویسی، حرف‌نویسی، اعراب‌گذاری، علامت‌های اختصاری، پانوشت، کاربرد اعداد و ارقام، کتاب‌شناسی، جدول، نمودار، تصویر و نقشه. در بخش پایانی کتاب، فصلی ضمیمه شده که به مباحث بنیادی دستور زبان می‌پردازد؛ مباحثی که در کار ویراستاری بسیار حائزاهمیت است. هم‌چنین بخش فرجامین این شیوه‌نامه حاوی نمونه‌هایی است از مقاله‌های دانش‌نامه‌ای که بر اصول نظریِ مطرح‌شده در بخش‌های پیشین به‌نحوی جامه‌ی عمل می‌پوشاند و مخاطب را با چندوچون کاربست آن اصول در عمل آشنا می‌سازد. گفتنی است بخش‌های زیادی از این اثر شکلِ مختصر و موجزی است از کتابی که بعدتر احمد سمیعی تحت عنوان «نگارش و ویرایش» منتشر کرد. در کتاب یادشده مطلب‌های مرتبط با ویرایش، اعم از ویرایش دانش‌نامه‌ای و دیگر انواع ویرایش، به‌اضافه‌ی فصلی مفصل درباب نگارش، به‌شکلی مبسوط‌تر آمده است.