Ένα χρησιμοποιημένο φιαλίδιο του βαρβιτουρικού σκευάσματος Βερονάλ βρέθηκε ανάμεσα στα προσωπικά αντικείμενα του Ιωάννη Συκουτρή την ημέρα του θανάτου του. Παρά ταύτα ο ιατροδικαστής διέγνωσε ότι πέθανε από καρδιακή προσβολή, εκδοχή που υιοθετήθηκε και από τις εφημερίδες. Στην Ελλάδα του 1937 κανείς δεν τολμούσε να ομολογήσει πως ένα δημόσιο πρόσωπο αυτοκτόνησε. Και ο Ιωάννης Συκουτρής ήταν δημόσιο πρόσωπο. Αν και μόλις τριάντα έξι ετών είχε ήδη αναγνωρισθεί ως ένας από τους σημαντικότερους μελετητές της κλασικής αρχαιότητας όχι μόνον στην Ελλάδα αλλά και στον ευρωπαϊκό χώρο. Πάλεψε να βγάλει την κλασική σκέψη από τα εργαστήρια ανατομίας όπου την είχε εγκλωβίσει η τυπολατρία των φιλολόγων. Οραματιστής της αναβίωσης των κλασικών γραμμάτων με στόχο μια σύγχρονη πολιτισμική αναγέννηση προκαλούσε τρόμο στον απολιθωμένο πανεπιστημιακό μικρόκοσμο της Αθήνας.
Takis Theodoropoulos (Greek: Τάκης Θεοδωρόπουλος; French/German: Takis Théodoropoulos) is a journalist and fiction writer. The primary subject matter of his novels is classical Greek history. In 1999 his novel Η δύναμη του σκοτεινού θεού (The Power of the Dark God, 2007) was awarded the Ouranis Foundation prize by the Academy of Athens. In 2004 he was recognized by the Académie Française for his contribution in promoting French literature. He is the publishing director at Oceanida since 1988.
Αφήγημα είναι το νέο βιβλίο του Τάκη Θεοδωρόπουλου, ούτε μυθιστόρημα, ούτε δοκίμιο, ίσως να είναι μια λογοτεχνική βιογραφία. Κατά την προσφιλή του συνήθεια, ο συγγραφέας βάζει κεντρικό ήρωα του ένα ιστορικό πρόσωπο, όμως τούτη τη φορά δεν πρόκειται για αρχαίο Έλληνα, αλλά για κάποιον σχεδόν συγκαιρινό μας. Ο φιλόλογος Ιωάννης Συκουτρής, που γεννήθηκε στις αρχές του περασμένου αιώνα και αυτοκτόνησε στα 36 του από υπερβολική δόση Βερονάλ, είναι ένας εξαιρετικά γοητευτικός και περίπλοκος λογοτεχνικός ήρωας, μια φιγούρα σχεδόν μυθική.
Γεννήθηκε το 1901 στην Ιωνία, ήταν γιος ενός φτωχού γαλατά που ονειρευόταν για τον γιο του να αφήσει τα γράμματα και να τον βοηθήσει στην δουλειά, αλλά αυτός, τυφλός εκ γενετής από το ένα μάτι και μάλλον καχεκτικός και λιανός στο σώμα, ήθελε άλλα. Ήδη από πολύ μικρός χανόταν στην Βιβλιοθήκη της Ευαγγελικής Σχολής στη Σμύρνη και διασκέδαζε τους δασκάλους του μιλώντας σε άπταιστη Αττική διάλεκτο. Σε πείσμα της φτωχικής καταγωγής του, κατάφερε να καθιερωθεί στα Ελληνικά γράμματα, να γίνει ένας από τους σπουδαιότερους μελετητές της αρχαίας ελληνικής γραμματείας της εποχής του.
Ο Συκουτρής, που πάλευε ανάμεσα στην φτώχια του και την ιδέα του για μεγαλείο, ήδη από φοιτητής προσπάθησε να βγάλει την αρχαιότητα από την τυπολατρία των φιλολόγων και να δώσει νέα πνοή στα κείμενα. Αν και έζησε εκείνη την εποχή, ποτέ δεν έλαβε σαφή θέση για το γλωσσικό ζήτημα, ενώ μιλούσε με μεγάλη απαξίωση για το Πανεπιστήμιο. Ταυτοχρόνως βεβαίως κυνηγούσε και Πανεπιστημιακή θέση. Γενικά ήταν ένας άνθρωπος των αντιφάσεων, μανιώδης πεζοπόρος, άυπνος τις περισσότερες νύχτες- εξού και το Βερονάλ-, με πολλές σεξουαλικές ορμές- το μαρτυρούν η επιστολογραφία του με τις «θαυμάστριές του», αλλά και η υποβόσκουσα φήμη για την ομοφυλοφιλία του- που τις καταπνίγει για να παντρευτεί μια νύφη που θα τον εξασφαλίσει οικονομικά. Αν και φτωχός στην καταγωγή συντάσσεται με τον εθνικοσοσιαλισμό του Μεταξά, αλλά όταν πηγαίνει στην Γερμανία νιώθει βαθιά απογοήτευση. Έναν μήνα μετά αυτοκτονεί.
Άφησε πίσω του ένα σπουδαίο έργο που του είχε αναθέσει η Ακαδημία Αθηνών, την μετάφραση αλλά και τον πρόλογο στο Συμπόσιο. Αυτό το κείμενο έδωσε λαβή για σχόλια αλλά και στους εχθρούς του πάτημα να μην τον κάνουν δεκτό ως Καθηγητή . Τα λεγόμενα του Συκουτρή για το Πανεπιστήμιο ισχύουν σχεδόν ατόφια και σήμερα, ενώ ο τρόπος που χειρίστηκε τον ντόρο για την ομοφυλοφιλία στον Πλάτωνα και συνακόλουθα την δική του, μοιάζει λιγάκι με τον πώς θα το χειριζόταν κάποιος σε αυτόν τον αιώνα.
Ο Τάκης Θεοδωρόπουλος δέχεται τον ήρωα του όπως είναι· με τις αδυναμίες και τη λάμψη του. Στην αρχή με βάση τα ιστορικά στοιχεία τον βάζει να πρωταγωνιστεί σε υποθετικά γεγονότα, αλλά έπειτα τον παρασέρνει ο ίδιος ο χαρακτήρας του Συκουτρή και γίνεται πολύ περισσότερο βιογράφος από ό,τι παραμυθάς. Στο τέλος, για το οποίο μόνο εικασίες μπορούν να γίνουν, μιας και ο θάνατος του Συκουτρή χαρακτηρίστηκε τότε «ανακοπή», βρίσκει ξανά τον μυθιστοριογράφο μέσα του και μας δίνει την δική του εκδοχή.
Πρόκειται για ένα εθιστικό ανάγνωσμα, που δεν σε αφήνει να το αφήσεις από τα χέρα σου, ένα βιβλίο σφιχτοδεμένο και εξαιρετικά ενδιαφέρον, που ακροβατεί ανάμεσα στην ιστορική αλήθεια και το παραμύθι με αριστοτεχνικό τρόπο. Ο Θεοδωρόπουλος φωτίζει τον Συκουτρή χωρίς να τον προδώσει και χωρίς να προδώσει και τον αναγνώστη του, που αποζητά ένα καλό κείμενο. Κι αν οι βιογραφίες έχουν γίνει της μοδός τα τελευταία χρόνια, οπότε είμαστε συνήθως λίγο σκεπτικοί απέναντί τους, αυτή ίσως θα μπορούσε να χαρακτηριστεί το ελληνικό λογοτεχνικό γεγονός της χρονιάς.
Διαβάζεται εύκολα και η γλώσσα που χρησιμοποιεί είναι πολύ ταιριαστή στο όλο πνεύμα του βιβλίου, στο επίκεντρο βρίσκεται η γλώσσα! Δεν πρόκειται για βιογραφία παρά το ότι αφορά τη ζωή του Ι. Συκουτρή. Περισσότερο προσπαθεί και με αρκετή επιτυχία θα έλεγα να διεισδύσει στη σκέψη του και στους παράγοντες που τη διαμόρφωσαν. Πιο πολύ, όμως, θεωρώ ότι κρατάει ένα καθρέφτη που η κοινωνία μας, δυστυχώς, ακόμα βλέπει τα ίδια ελλατώμματα του εαυτού της.
Μια μυθιστορηματική βιογραφία του Ιωάννη Συκουτρή, ενός σπουδαίου επιστήμονα, που τον πολέμησε το πανεπιστημιακό κατεστημένο. Αν και δεν πρόκειται για σπουδαίο λογοτέχνημα, το βιβλίο μεταφέρει με ενάργεια το περιβάλλον του ελληνικού πανεπιστημίου στο Μεσοπόλεμο.
[Η βιβλιοθήκη όμως είναι όλη δική του. Εκεί μέσα, στο ημίφως βλέπει, ό,τι του στερεί το φως του ήλιου, αντιλαμβάνεται για πρώτη φορά πως η δύναμη που κουβαλάει μέσα του ξεπερνάει τα όρια της μικρής ζωής του, της φτωχογειτονιάς του, του πατέρα του με τα έξι παιδιά, της μάνας του που μοιάζει να γεννήθηκε υπόδουλη, υποταγμένη.]
[Όταν έχεις μάθει να βλέπεις τον κόσμο μέσα από τις λέξεις του Πλάτωνα, η γοητεία του απόλυτου σε περιμένει πίσω από κάθε στροφή. Ήταν όμως έντιμος και ειλικρινής. Ήξερε να βλέπει και είχε τον τρόπο να καταλαβαίνει αυτά που βλέπει πέρα από τις ιδεοληψίες του και αυτά που βρίσκει και όσα βλέπει ενισχύουν ακόμα περισσότερο την ηθική του κόπωση.]
[ Αν δεν κάνω λάθος, ήταν ο Ιωάννης Μεταξάς που επέβαλε στα νησιά του Αιγαίου την τοιχοποιία του λευκού. Παραγνωρίζοντας, αν και το γνώριζαν, πως η ελληνική αρχαιότητα υπήρξε πολύχρωμη.]
[Ένα άτομο που θέλει να ζήσει για λογαριασμό της ζωής του τη συλλογική μοίρα. Ό,τι ηρωικότερον. ]
[Αν κάθε ζωή που έχει στοίχειώδη συνέπεια μοιάζει με γραπτό κείμενο, ο ίδιος ανακάλυψε το κείμενο του ρόλου από πολύ μικρός, σε μια ηλικία που οι περισσότεροι δεν υποψιάζονται καν την ύπαρξή του.]
Καλογραμμένο και ακριβές στις λεπτομέρειες. Σε κάνει να χαίρεσαι για την σπίθα και την επιθυμία γνώσης, τη δύναμη του χαρακτήρα όπως και την επιμονή, ανάμεικτη πάντα με την επίπονη αυτοκριτική του ήρωα, και παράλληλα να θλίβεσαι για τη μιζέρια του πνεύματος των "ανώτερων" και "καλλιεργημένων" ατόμων, αυτών των μετρίων που φοβούνται να παραδεχτούν την υπεροχή κάποιου άλλου, καθώς θα αποκαλυφθεί η δική τους μετριότητα.
Πολύ ενδιαφέρον βιβλίο, ωστόσο σε μερικά σημεία ήταν κουραστικό και η αφήγηση δεν ήταν ενιαία. Παρεμβάλλονταν ιστορικά γεγονότα μέσα στην αφήγηση σχετικά με το Συκουτρή, πράγμα που γινόταν συχνά κουραστικό. Συνολικά όμως, μία καλή προσπάθεια για τον πιο αξιόλογο Έλληνα φιλόλογο του 20ου αιώνα.