Le piège Daech. L'Etat islamique ou le retour de l'histoire

by Pierre-Jean Luizard

Rompant avec nombre de commentaires à chaud, l'historien Pierre-Jean Luizard, grand spécialiste de la région, analyse l'ascension fulgurante et le fonctionnement de l'État islamique. Dans cet essai, qui fait dialoguer l'actualité immédiate et la grande Histoire, il explique pourquoi nous sommes pris dans le " piège Daech ", cet " État-monstre " que l'Occident a largement contribué à faire émerger.

Le groupe État islamique, inconnu il y a encore quelques mois, a fait une entrée fracassante et sanguinaire dans l'actualité internationale. Profitant des crises en chaîne qui secouent l'Irak et la Syrie, " Daech " a pris le contrôle d'une vaste région et dispose aujourd'hui de gigantesques ressources financières. Sa volonté de construire un État le distingue nettement d'Al-Qaïda.

Rompant avec nombre de commentaires à chaud, l'historien Pierre-Jean Luizard, grand spécialiste de la région, essaie de comprendre les succès de l'État islamique, dans le contexte de déliquescence des États de la région, notamment l'Irak et la Syrie. Il met au jour des logiques moins visibles, locales autant que mondiales, sociales autant que religieuses, dont les racines remontent au début du siècle dernier, à l'époque où l'Europe dessinait les frontières actuelles du Moyen-Orient.

Dans cet essai qui fait dialoguer l'actualité immédiate et la grande Histoire, l'auteur explique pourquoi nous sommes aujourd'hui tombés dans le " piège Daech ".

Genres: History, Nonfiction, Middle East, Politics

192 pages, Kindle Edition

First published February 1, 2015

About the author

Pierre-Jean Luizard est un historien dédié à l'histoire de l'islam contemporain.

Il est connu du grand public en France grâce au succès de son livre Le Piège Daech. Pour ce livre, il a reçu le Prix Brienne du livre géopolitique 2015.

Pierre intervient régulièrement dans les médias français sur les conflits du Moyen-orient, comme par exemple dans Le Monde, Libération, ou encore Nice-Matin.

Reviews

[Mostafa Bushehri · Rating 5 out of 5]

اگر بپذیریم که هر معلولی علتی دارد پس باید بدانیم که پدیده داعش یا دولت اسلامی نیز از این قاعده مستثنی نیست.
ژان لوییزار، مورخ و متخصص امور خاورمیانه، برای فهم و شکل گیری این پدیده نیز به تاریخ رجوع میکند و علت اصلی این فرانکشتاین را قبل از دیگر علل در بطن تاریخ جویا میشود.
اگر خاورمیانه فعلی را به مانند یک انبار مهمات درحال آتش بدانیم باید بدانیم که این انبار سوله، مهمات و بازیگرانی برای انباشت این مهمات داشته است. لوییزار با سفر به تاریخ ما را به اوایل قرن بیستم میلادی و پس از فروپاشی عثمانی برده که از دل صلح پایانی جنگ جهانی اول بر طبق یک قراردادِ معروف به سایکس-پیکو میان بریتانیا و فرانسه مرزبندی هایی در خاورمیانه شکل گرفت که این صلح پایانی شد بر تمامی صلح ها.
اگر قرارداد سایکس-پیکو و دولت ملت ها و مرزهایی که از دل این توافق بیرون آمدند را انبار بدانیم باید این نکته را توجه داشت که این انبار نیاز به مهمات و بازیگرانی نیز داشته است. پس از این توافق کشورهایی جدید تاسیس شد که همینک آنها را با نام لبنان، عراق، سوریه و اردن میشناسیم. لوییزار نشان میدهد که تمام حکومت های بر سرکار آمده ی پس از این توافق چگونه با سیاست ها و تصمیمات خود در سرکوب شهروندان و مذهب گرایی و قومیت گرایی بر مهمات این انبار مهمات فزودند.
لوییزار سرکی نیز به عربستان و ترکیه میکشد و نقش این دو را نیز در تحولات اخیر بررسی میکند اینکه چرا نام ایران در این فهرست جای ندارد را نمیدانم که آیا واقعا نبوده یا اینکه باید گذاشت به حساب تیغ سانسور!
لوییزار در فصل پایانی به بررسی حکومت و ساختار درونی داعش نیز میپردازد و اطلاعات ارزنده ای از نحوه حکمرانی این دولت زیرک به مخاطب میدهد.
لوییزار سلامی هم به ساموئل هانتینگتون معروف عرض میکند و با نشان دادن شباهت اقدامات داعش با نظریه ی برخورد تمدن های وی یاد این اندیشمند را زنده نگه میدازد.
در آخر اگر غرب و دیگر کشورها مصمم به نابودی این فرانکشتاین یا هیولا هستند باید قبل از هرچیز این را بدانند که بدون داشتن یک برنامه منسجم و چشم اندازی درست برای دوران پساداعش نه تنها این غول بی شاخ و دم دوباره در آینده ای نه چندان دور احیا خواهد شد بلکه تاریخ نیز از سال 1916 خود را دوباره شروع به تکرار خواهد کرد.

[Mohammad Mirzaali · Rating 3 out of 5]

کتاب بیش از آن‌که بر جزئیات روند تشکیل داعش و سرگذشتش متمرکز باشد، بر خاورمیانه و شرایط تاریخی، فرهنگی، قومی و مذهبیِ خصوصا عراق و سوریه متمرکز است؛ یعنی دو کشوری که داعش در آن‌ها بر خاک و مردم حاکمیت داشت. البته فصلی هم به شیوه‌ی حکمرانیِ معمول خود داعش اختصاص دارد. در کل تصویر واقع‌بینانه‌تری از این گروه ترسیم می‌کند و برای شناخت معضلات مرزکشی‌های پس از امپراتوری عثمانی و جنگ‌جهانی اول مفید است

[باقر هاشمی · Rating 3 out of 5]

بیشتر از اینکه به چرایی بپردازه، به چگونگی پرداخته بود.
البته من برای کسب دید واقع‌بینانه‌تر نسبت به پدیده‌ی داعش این کتاب رو مطالعه کردم اما چیزهای ارزشمند دیگه‌ای هم به‌دستم داد.

[Alireza Ghazinoory · Rating 3 out of 5]

۱- اشتباه نکنید. این یک پیش‌درآمد (introduction) نیست
اسم کتاب، حجم کمش و شاید توضیحات پشت جلد کتاب، احتمالاً مخاطب رو به اشتباه می‌اندازه. یک مخاطب معمولیِ کتاب‌های تاریخی-سیاسی مثل من در دام «در دام داعش» میفته. یعنی انتظار داره که کتاب یک مقدمه باشه، یک پیش‌درآمد بر ظهور داعش و رفتارهاش و چه بهتر اگه نظم زمانی هم رعایت شه. مثلاً اگر قراره که از سیر پیشرفت داعش بگه، با تاریخ پیدایش‌شون شروع کنه و مسیر پیشرفت‌شون رو شرح بده. اما نه، نویسنده فرض گرفته که شما با تمام تاریخ‌ها آشنا هستین. می‌دونین که هر شهر کی به دست دولت اسلامی افتاده و... .

۲- مخاطب کتاب ایرانی‌ها نیستند.
آشنایی ایرانی‌ها با داعش، دو مدل داره. یا تحت‌تاثیر فیلم‌های متعدد، تنها شناختشون از داعش ترسه. یک‌سری شخصیت بی‌رحم که مغزی در سر ندارند و فقط به فکر کشتارند. دسته دوم اون‌هایی که مرتب اوضاع و احوال منطقه رو دنبال می‌کنند، خط‌به‌خط اخبار رو پیگیری می‌کنند و در نهایت دنبال تحلیل‌ اند. این کتاب برای هیچ‌کدوم از این دو دسته مناسب نیست. دسته اول چندان تاریخ و اسامی براش مهم نیستند، به دسته دوم هم چیز چندانی اضافه نمی‌کنه. من از دسته اول بودم اما برای فهمیدن کتاب، از اینور و اونور تاریخچه دولت اسلامی رو مرور کردم.
در حقیقت مخاطب این کتاب، طبقه دانشگاهی اروپا ( و کمتر آمریکا) هستند و اگه دقت کنید، کتاب هم جوایز مربوط به اون‌ها رو برده. دولت اسلامی برای اکثر این دسته نه یه تهدید جانی به خودشون، که یه تهدید بر جامعه‌شون محسوب میشه. چون موفق شده تعداد زیادی نیرو از اون جوامع استخراج کنه. این گروه به تاریخ دولت اسلامی مسلطند، اما به تاریخ منطقه خاور میانه نه. پس کتاب بسیار جالبه براشون.

۳- چرا همیشه سیاه و سفید ببینیم؟
ما عادت کردیم به سیاه و سفید دیدن. قهرمان و ضدقهرمان دیدن. خوب مطلق و بد مطلق. کتاب از این جهت عالیه. به موضوع منطقی نگاه می‌کنه. همونقدر که خودش رو جای یک تحلیل‌گر غربی می‌گذاره و به دولت اسلامی فکر می‌کنه، از نگاه یک جهادگرا هم می‌بینه. برای همین حتی گاهی احساس می‌کنیم در پس نوشته‌ها، تحسین وجود داره. شکستن مرزهای استعماری رو تحسین می‌کنه. حکومت قانون‌مدار (در مقابل حکومت دلبخواهی و استبدادی) رو -هر چقدر هم با قانون بد- تحسین می‌کنه. در آخر شاید شما هم اگه خودتون رو بذارین جای یک شخصیت جهادگرا رفتار دولت اسلامی رو درک کنید.

۴- در انتظار ویراست دوم کتاب
تاریخ نوشتن کتاب سال ۲۰۱۵ بوده. برای همین تحول‌های جدید در نظر گرفته نشده. برای همین یک‌سری تحلیل‌ها که اشتباه از آب در اومده، به شدت توی ذوق می‌زنه. اگه اشتباه نکنم نویسنده ویراست جدیدی منتشر کرده که امیدوارم نشر نو دوست‌داشتنی، در نظر بگیره این موضوع رو برای چاپ بعدی. کتاب البته توی سایت ناشر چاپ تمومه و باید منتظر چاپ بعدی بود.

۵- ترجمه؛ خوب، بد، زشت.
ترجمه کتاب وضعیت عجیبی داره. روونه و تشویق می‌کنه که سریع تمومش کنی. اما در عین حال چندین اشتباه بسیار بد داره. هم ایرادات ویراستاری مثلاً توی یک جمله، زمان افعال به هم نمی‌خورد و هم ایرادات ترجمه که مثلاً «گروه‌هایی که مورد پذیرش و شناسایی دولت نیستند»، ترجمه شده «گروه‌های ناشناس» که کل داستان جمله عوض می‌شه.

۶- ایران؟ کجاست؟
تاثیر دولت اسلامی بر تمام همسایه‌ها بررسی میشه جز ایران. از تاریخ ایران و نقشش در مبارزه هم هیچ صحبتی نمیشه. نمیدونم چقدرش از سانسوره، اما تصور نمی‌کنم زیاد سانسور شده باشه. یکی از ریویوها هم نوشته که مترجم گفته سانسور نشده کتاب‌. نویسنده ایران رو نمیشناسه یعنی؟ نقشش رو مهم نمیدونه؟ الله اعلم

[Serge Boucher · Rating 4 out of 5]

Résumé d'un siècle d'histoire, ce livre décrit ce qui a rendu possible l'émergence de l'État Islamique, et montre que celui-ci n'est qu'un symptôme d'un problème fondamental qui sera difficile à traiter et ne pourra certainement pas être résolu militairement.

[Paulo Vitorino · Rating 5 out of 5]

Excelente obra que permite conhecer o passado histório e geopolítico dos territórios que viram nascer o Estado Islâmico.
Só com esta leitura se poderá compreender o contexto de fragmentação étnico e confessional em que foram fundados os atuais Estados do Médio Oriente, e o seu processo de criação, que terá sido um dos mais graves erros dos países Ocidentais.

[Jan · Rating 3 out of 5]

Gives detailed insights on Irak's and Syrias contribution to the emergence of the Islamic State. For me personally there was too much historical narration and few discussion about the unique phenomenon of the IS and its classification. Focusses a lot on the Sunni Schia cleavage. All in all i liked it though

[Astriiiiiiid · Rating 2 out of 5]

dur à lire mais très interessant.

[Annie · Rating 4 out of 5]

Un ouvrage court mais très clair qui permet de remettre en contexte l'émergence de l'Etat islamique, présentée en partie comme une conséquence de long terme de la politique coloniale européenne en même temps que résultat de la confessionnalisation croissante de conflits politiques historiques, que les interventions des Etats-Unis, de la Turquie, de l'Iran et de l'Arabie Saoudite, pour ne citer qu'eux, n'ont rien fait pour arranger.

[Gurvan · Rating 5 out of 5]

Très intéressante analyse ! De bonnes perspectives tant historiques (comment on est arrivé là...) que prospective (ou peut-on aller...).

Cette dernière partie aurait pu être plus développée, mais l'ensemble est intéressant !
Trop court par contre...

[Mahmoud Ghorbel · Rating 5 out of 5]

un très bon livre pour ceux qui veulent comprendre les raisons de l’émergence de DAECH. il est très riches en informations historiques surtout de l'époque entre 1910 et 2001.