What do you think?
Rate this book
Dit is fascisme
Fascisme holt een democratie uit. Het begint met taal, niet met tanks. Met democratische verkiezingen, niet met een staatsgreep.
En het krijgt vrij spel, dankzij mensen die denken dat het allemaal zo’n vaart niet zal lopen – tot het dat ineens wél doet.
Zoals nu.
‘Rosan Smits' woorden zijn een waarschuwing.’
– Sinan Çankaya
'Breekijzer van een boek'
– Rinke Verkerk
‘Dit boek is een spiegel’
– Carice van Houten
'Dit boek is een noodsignaal'
– Rutger Bregman
En het krijgt vrij spel, dankzij mensen die denken dat het allemaal zo’n vaart niet zal lopen – tot het dat ineens wél doet.
Zoals nu.
‘Rosan Smits' woorden zijn een waarschuwing.’
– Sinan Çankaya
'Breekijzer van een boek'
– Rinke Verkerk
‘Dit boek is een spiegel’
– Carice van Houten
'Dit boek is een noodsignaal'
– Rutger Bregman
194 pages, Kindle Edition
First published October 10, 2025
291 people are currently reading
1467 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 240 reviews
November 2, 2025
In heldere taal legt Rosan Smits uit waarom het belangrijk is de huidige politieke tendens in Amerika, maar evenzeer in heel wat Europese landen, te benoemen als fascisme.
Hoewel het fascisme niet altijd hetzelfde gezicht heeft, volgen de politieke evoluties op extreemrechts wel het draaiboek dat fascisme telkens opnieuw gebruikt. De feiten nu al benoemen en als fascisme erkennen is belangrijk als waarschuwing en om er tegen te strijden.
Relevant, doordacht, goed opgebouwd en treffend. Niets om blij van te worden, wel noodzakelijk leesvoer!
Hoewel het fascisme niet altijd hetzelfde gezicht heeft, volgen de politieke evoluties op extreemrechts wel het draaiboek dat fascisme telkens opnieuw gebruikt. De feiten nu al benoemen en als fascisme erkennen is belangrijk als waarschuwing en om er tegen te strijden.
Relevant, doordacht, goed opgebouwd en treffend. Niets om blij van te worden, wel noodzakelijk leesvoer!
October 24, 2025
ESSENTIEELLLLLLLL voor iedereen om te lezen.
October 17, 2025
Dat het fascisme in opmars is in onze westerse wereld, dat zien we elke dag in het nieuws. Rosan Smits, die al enkele jaren voor het fenomenale De Correspondent schrijft, doet al jarenlang onderzoek naar radicalisering en geweld in oorlogsgebieden. En wat ze daar heeft geleerd past ze nu toe in onze westerse samenleving waarin het fascisme steeds groter aan het worden is. In dit erg interessante en toch bescheiden boek legt ze ons uit wat fascisme is, wat het fascisme van vandaag is en hoe het zich uit en ook hoe we een dam kunnen werpen tegen fascisme. En dat levert een erg knap werk op dat me enorm wist te boeien. Ik heb zelf een absolute hekel aan fascisme en dit boek is echt pure noodzaak. Het zou de standaard moeten worden in een tijd waarin we volgens sommige politici moeten neerkijken op mensen die een hekel hebben aan fascisme.
January 10, 2026
Dit is fascisme van Rosan Smits is zo’n boek dat je niet alleen leest, maar dat je voortdurend naast het nieuws legt. Het voelt pijnlijk actueel. Niet omdat het met grote gebaren roept dat “alles fascisme is”, maar juist omdat het zorgvuldig en helder laat zien wat fascisme eigenlijk is, hoe het ontstaat, en vooral: hoe herkenbaar het wordt in kleine stappen, lang voordat het zichzelf zo noemt.
Wat ik sterk vind, is dat Smits het begrip niet vaag of sensationeel maakt. Ze ontrafelt het stap voor stap: de denkpatronen, de retoriek, het vijanddenken, het simplificeren van de werkelijkheid, het creëren van een “wij” tegen “zij”. Daardoor wordt fascisme geen historisch museumstuk, maar iets wat je als lezer leert herkennen in het heden. En ja, met de huidige wereldontwikkelingen leest dat soms ongemakkelijk herkenbaar.
Het boek is toegankelijk geschreven, maar niet oppervlakkig. Het blijft analytisch en precies, zonder te vervallen in pamflettaire verontwaardiging. Juist daardoor is het overtuigend. Het dwingt niet tot een mening, maar traint je blik: let hierop, dit zijn de mechanismen, zo sluipt het erin.
Voor iemand die geïnteresseerd is in politiek, maatschappij en machtsstructuren (en die niet houdt van simpele antwoorden op complexe problemen) is dit een heel waardevol boek. Geen paniekzaaierij, geen geruststellende slaapverhalen, maar een nuchtere en scherpe analyse van iets dat we liever als “verleden tijd” zouden zien.
Wat ik sterk vind, is dat Smits het begrip niet vaag of sensationeel maakt. Ze ontrafelt het stap voor stap: de denkpatronen, de retoriek, het vijanddenken, het simplificeren van de werkelijkheid, het creëren van een “wij” tegen “zij”. Daardoor wordt fascisme geen historisch museumstuk, maar iets wat je als lezer leert herkennen in het heden. En ja, met de huidige wereldontwikkelingen leest dat soms ongemakkelijk herkenbaar.
Het boek is toegankelijk geschreven, maar niet oppervlakkig. Het blijft analytisch en precies, zonder te vervallen in pamflettaire verontwaardiging. Juist daardoor is het overtuigend. Het dwingt niet tot een mening, maar traint je blik: let hierop, dit zijn de mechanismen, zo sluipt het erin.
Voor iemand die geïnteresseerd is in politiek, maatschappij en machtsstructuren (en die niet houdt van simpele antwoorden op complexe problemen) is dit een heel waardevol boek. Geen paniekzaaierij, geen geruststellende slaapverhalen, maar een nuchtere en scherpe analyse van iets dat we liever als “verleden tijd” zouden zien.
February 2, 2026
"Het begint met taal, niet met tanks. Met verkiezingen, niet met een staatsgreep. En het krijgt een kans dankzij mensen die denken dat het allemaal niet zo'n vaart zal lopen"
Read
January 16, 2026Pijnlijk actueel en daarom een absolute MUST-READ!!! voor wie wil, ik heb een samenvatting gemaakt.
December 15, 2025
“Het facisme is een strategie om een dominante groep te mobiliseren tegen een vermeende vijand, door in te spelen op maatschappelijke onvrede. Het is een manier om via de democratie aan de macht te komen en die vervolgens te behouden.”
—-
🎧Tot me genomen als audioboek
Actueel en toch tijdloos. Rosan Smits legt snedig uit hoe facisten werken, hoe ze mensen bespelen en hun tegenstanders monddood maken. Alleen al door het woord facisme in de mond te nemen ondergraaft de tegenstander van de facist de eigen positie in ieder debat. Terwijl de definitie en alle voorwaarden voor facisme, zoals heel simpel uitgelegd in bovenstaand citaat, van toepassing zijn op vele (semi/zogenaamd) democratische politici.
—-
🎧Tot me genomen als audioboek
Actueel en toch tijdloos. Rosan Smits legt snedig uit hoe facisten werken, hoe ze mensen bespelen en hun tegenstanders monddood maken. Alleen al door het woord facisme in de mond te nemen ondergraaft de tegenstander van de facist de eigen positie in ieder debat. Terwijl de definitie en alle voorwaarden voor facisme, zoals heel simpel uitgelegd in bovenstaand citaat, van toepassing zijn op vele (semi/zogenaamd) democratische politici.
November 4, 2025
Dit boek is echt een must read voor iedereen. Het is schrikbarend hoe politici als Trump en Wilders het fascistische stappenplan volgen. Fascisme is helaas geen verledentijd en het is belangrijk om je daar bewust van te zijn! Daarnaast fijn geschreven en voorgelezen (tip: hij staat op podimo!)
January 24, 2026
Lees dit vandaag. Het kan niet wachten tot morgen.
December 14, 2025
Mijn opmerking bij 33% blijft staan: Well. Fuck.
November 2, 2025
Ooooh, dus dát is fascisme
November 10, 2025
Citaat: "Het fascisme is een strategie om een dominante groep te mobiliseren tegen een vermeende vijand, door in te spelen op maatschappelijke onvrede. Het is een manier om via de democratie aan de macht te komen en die vervolgens te behouden. Want een fascistische leider zegt 'de wil van het volk' te vertegenwoordigen."
Lees dit boek. Dan begrijp je nog beter hoe de mechanismen werken.
Heel goed dat De Correspondent hierin zo nadrukkelijk stelling neemt. En niet alleen via dit boek.
Lees dit boek. Dan begrijp je nog beter hoe de mechanismen werken.
Heel goed dat De Correspondent hierin zo nadrukkelijk stelling neemt. En niet alleen via dit boek.
January 31, 2026
Een wake up call. Dystopisch om dit boek te lezen en tegelijkertijd te zien wat er in de VS gebeurt. Maar het gebeurt echt. Je moet dit lezen.
December 12, 2025
Rechtse rakker leest linkse column
Als eerst legt auteur geweldig uit wat fascisme is. Je denkt nog snel aan onze grote vriend met die snor uit de jaren 40, maar het boek legt in vijf stappen goed uit hoe het groeit. Illustreert ook goed hoe je fascisme nooit op een juist moment pakt. Als je te vroeg bent dan overdrijf je, maar als je te laat bent is het al te diep geworteld.
Echter is dit boek zo gekleurd als wat. Het gaat er nauwelijks op in dat partijen groot worden door het aantal stemmen. Een verschuiving in het zwaartepunt is een gevolg van democratie, dat maakt het nog geen bedreiging.
Daarna is het vooral vuren op wat er mis is met de vorm van deze partijen en een beetje op de inhoud. Sommige acties worden terecht gelinkt aan fascisme (noodwet en persvrijheid inperken) maar een groot deel van de acties valt onder normale politiek. Samenwerkingen over rechts worden gezien als schadelijk, waar een gezamenlijk blok tegen de uitingen van een PVV of Orban wordt verheerlijkt. Hypocriet.
Daarom bestempel ik dit boek liever als een column dan als neutrale journalistiek. Als je die stemmers die hier gevoelig voor zijn wilt bereiken en bewust maken van fascisme sla je hier de plank volledig mis door mee te gaan in het "wijzen" i.p.v. het toelichten. Het siert de auteur echter wel dat ze aan het eind de vloer aanveegt met neutrale journalistiek, dat vindt ze onzin dus met haar zelfreflectie zit het meer dan goed. Toen werd het doel van het boek me duidelijk: en in dat opzicht is het een goed boek.
Misschien ligt die toon/insteek mij dan wat minder op dit onderwerp. Ik had gehoopt op een beschouwende "compromis" toon. Iets van: "prima als je deze standpunten hebt, maar wees je bewust van de idealen en praktijken van partijen". Het is namelijk goed dat er "awareness" is over waar het heen kan gaan als we niet alert blijven, maar ik zou dit boek daar niet voor kopen.
Al met al: drie sterren, kan de scherpe pen wel waarderen maar vind het te gekleurd om er een open gesprek over te voeren.
Als eerst legt auteur geweldig uit wat fascisme is. Je denkt nog snel aan onze grote vriend met die snor uit de jaren 40, maar het boek legt in vijf stappen goed uit hoe het groeit. Illustreert ook goed hoe je fascisme nooit op een juist moment pakt. Als je te vroeg bent dan overdrijf je, maar als je te laat bent is het al te diep geworteld.
Echter is dit boek zo gekleurd als wat. Het gaat er nauwelijks op in dat partijen groot worden door het aantal stemmen. Een verschuiving in het zwaartepunt is een gevolg van democratie, dat maakt het nog geen bedreiging.
Daarna is het vooral vuren op wat er mis is met de vorm van deze partijen en een beetje op de inhoud. Sommige acties worden terecht gelinkt aan fascisme (noodwet en persvrijheid inperken) maar een groot deel van de acties valt onder normale politiek. Samenwerkingen over rechts worden gezien als schadelijk, waar een gezamenlijk blok tegen de uitingen van een PVV of Orban wordt verheerlijkt. Hypocriet.
Daarom bestempel ik dit boek liever als een column dan als neutrale journalistiek. Als je die stemmers die hier gevoelig voor zijn wilt bereiken en bewust maken van fascisme sla je hier de plank volledig mis door mee te gaan in het "wijzen" i.p.v. het toelichten. Het siert de auteur echter wel dat ze aan het eind de vloer aanveegt met neutrale journalistiek, dat vindt ze onzin dus met haar zelfreflectie zit het meer dan goed. Toen werd het doel van het boek me duidelijk: en in dat opzicht is het een goed boek.
Misschien ligt die toon/insteek mij dan wat minder op dit onderwerp. Ik had gehoopt op een beschouwende "compromis" toon. Iets van: "prima als je deze standpunten hebt, maar wees je bewust van de idealen en praktijken van partijen". Het is namelijk goed dat er "awareness" is over waar het heen kan gaan als we niet alert blijven, maar ik zou dit boek daar niet voor kopen.
Al met al: drie sterren, kan de scherpe pen wel waarderen maar vind het te gekleurd om er een open gesprek over te voeren.
October 31, 2025
Interessante en begrijpelijke duiding van wat er momenteel speelt, zowel in de VS, Europa als in Nederland. Heel leesbaar (net als haar artikelen), ook voor iedereen die wat minder politiek engaged is. Maar blijft daarom logischerwijs wat aan de oppervlakte. Hoop dat het een bestseller wordt!
December 31, 2025
een boek over fascisme uitlezen met als achtergrondgeluid Den Haag in vuurwerk is wel een rare realiteit
met hoop het volgende jaar in !!!!!!
fijne jaarwisseling aan iedereen, ik manifesteer minder fascisme in 2026
met hoop het volgende jaar in !!!!!!
fijne jaarwisseling aan iedereen, ik manifesteer minder fascisme in 2026
January 19, 2026
Een must read, zeker in deze tijden! Schetst in heldere taal de patronen van fascisme, en dat collectieve actie altijd nodig zal blijven om fascisme tegen te houden. Ik voel me beter in staat om wat hier tegen te doen.
This entire review has been hidden because of spoilers.
February 9, 2026
Dit zou verplichte literatuur moeten zijn voor een ieder die niet in een dictatuur of totalitaire samenleving wil worden.
Helder en begrijpelijk.
Is de opkomt van ultra rechts in de wereld een voorteken van fascisme?
Hebben we te maken met crisis en wie is de zondebok of wie zou het kunnen worden?
Beangstigend. Maar we kunnen er zelf iets tegen doen.
Helder en begrijpelijk.
Is de opkomt van ultra rechts in de wereld een voorteken van fascisme?
Hebben we te maken met crisis en wie is de zondebok of wie zou het kunnen worden?
Beangstigend. Maar we kunnen er zelf iets tegen doen.
February 24, 2026
Iedereen lezen!!
December 31, 2025
belangrijkste boek wat ik in een lange tijd heb gelezen! Ik raad iedereen aan om hem te lezen.
February 16, 2026
Een kort boek over een belangrijk, actueel onderwerp. Ik was laatst een boek begonnen over complottheorieën (ik zal de titel opzoeken) en dit boek sluit daar mooi bij aan.
October 16, 2025
Huiveringwekkend om het draaiboek fascisme uitgevoerd te zien worden in met name Amerika Maar ook in Nederland komen we aardig in de buurt. Smits beschrijft het zo concreet mogelijk met historische duiding. Geeft ook aan wat fascisme niet is. Maar bovenal: Geeft hoop en handvatten wat je er zelf nog tegen kunt doen.
October 21, 2025
Huiveringwekkend, angstaanjagend en confronterend. Bizar hoe groot het fascisme weer kan worden, en hoe het ook zeker in onze Hollandse polder de kop op blijft steken. Tegelijkertijd heeft dit boek absoluut een hoopvolle boodschap: dat we fascisme ook uit ons land kunnen weren. Dus: ga stemmen, verdedig onze democratie en stem vooral hoopvol ❤️
November 4, 2025
Luid en duidelijk.
Read
January 11, 2026Belangrijk om te lezen. Als je alles van de afgelopen jaren ineens opgesomd ziet, realiseer je je pas hoe heftig het is.
October 26, 2025
Ga dit lezen als je ook denkt: wat gebeurt er in hemelsnaam in de wereld. Het verklaart alles en biedt hoop om het te stoppen.
Zeer vlot geschreven, en heel actueel (er staan gebeurtenissen in uit september, en dat terwijl het in september is uitgegeven) en zeker nu met de verkiezingen een must read.
Zeer vlot geschreven, en heel actueel (er staan gebeurtenissen in uit september, en dat terwijl het in september is uitgegeven) en zeker nu met de verkiezingen een must read.
October 29, 2025
Luister/lees allemaal dit boek! Het is angstaanjagend, leerzaam en hoopvol tegelijkertijd. Want we kunnen de strijd tegen het fascisme winnen. Maar daarvoor moeten wel actief samenwerken. En ons uitspreken.
En zelfs als je dit pas na de Tweede Kamerverkiezingen leest: je bent nooit te laat om je te verdiepen & in te zetten.
En zelfs als je dit pas na de Tweede Kamerverkiezingen leest: je bent nooit te laat om je te verdiepen & in te zetten.
November 12, 2025
Essentieel
February 19, 2026
4,5⭐️
This is a MUST READ for anyone wondering about fascism and its relevance in our day to day lives.
I picked this book up because I caught myself in an argument with my brother and realized I could not explicitly explain what fascism was. He talked over me and even though I knew his definition was not correct either, I could not clearly explain why. That frustrated me more than I expected.
So I went into my TBR and stumbled upon this book at exactly the right time to widen my understanding of the topic.
Sure, most of us know about fascism from history lessons. But I learned that, like many other political ideologies, it has widely varying forms and styles of presentation.
Fascism is one of the most difficult political definitions to fully grasp. According to the author, it is almost impossible to define it in one single sentence. Instead, it functions as a playbook. A strategy designed to make people despise a minority group and to help a leader rise to power. These are calculated steps used to make people follow someone unconditionally, whether truth is involved or not.
A decline in freedom of speech. A glorified and often mystical past. Hatred toward minorities. A return to so-called traditional values. Lying. Denial of facts. A complete lack of accountability. And open hostility toward democracy and its fundamental laws.
I appreciated how the author explained the different forms fascism can take. She shows how Donald Trump has adopted many of these tactics to build the leadership image he has today. At the same time, she contrasts this with Dutch “polder fascism,” mainly represented by Geert Wilders, which presents itself in a different but still recognizable way.
I also valued the wider European context. The book explains how fascist strategies are used to undermine international and European laws, often framing those laws as obstacles. Political parties claim they “cannot do anything” because of these regulations, and then use that frustration as justification for inhumane treatment of immigrants and the erosion of human rights.
I would not say this book is radically different from other political books. What makes it strong is that it is written in simple but effective language. It is easy to understand, yet it does not avoid the appropriate political terminology when necessary.
At times, this book made me sad. But it also reminded me not to fall for scare tactics. It encourages hope. It encourages resistance against harmful behavior. It reminds us to fight for our rights and for the rights of others.
One of my favorite ideas from the book is about having an empathetic backbone. Standing up for human rights even when you are not personally affected. Even if we are not fighting the same battle, we are fighting for the same freedom. For democracy. For the protection of its rights and responsibilities.
Everyone should read a book about fascism. It is a topic that often makes people uncomfortable, and that discomfort is exactly why it needs to be discussed. Fascism provokes strong reactions, but that should never discourage us from speaking up.
If we want democracy to survive, empathy cannot be optional. Silence is not neutral. And I refuse to not know what I am talking about ever again.
This is a MUST READ for anyone wondering about fascism and its relevance in our day to day lives.
I picked this book up because I caught myself in an argument with my brother and realized I could not explicitly explain what fascism was. He talked over me and even though I knew his definition was not correct either, I could not clearly explain why. That frustrated me more than I expected.
So I went into my TBR and stumbled upon this book at exactly the right time to widen my understanding of the topic.
Sure, most of us know about fascism from history lessons. But I learned that, like many other political ideologies, it has widely varying forms and styles of presentation.
Fascism is one of the most difficult political definitions to fully grasp. According to the author, it is almost impossible to define it in one single sentence. Instead, it functions as a playbook. A strategy designed to make people despise a minority group and to help a leader rise to power. These are calculated steps used to make people follow someone unconditionally, whether truth is involved or not.
A decline in freedom of speech. A glorified and often mystical past. Hatred toward minorities. A return to so-called traditional values. Lying. Denial of facts. A complete lack of accountability. And open hostility toward democracy and its fundamental laws.
I appreciated how the author explained the different forms fascism can take. She shows how Donald Trump has adopted many of these tactics to build the leadership image he has today. At the same time, she contrasts this with Dutch “polder fascism,” mainly represented by Geert Wilders, which presents itself in a different but still recognizable way.
I also valued the wider European context. The book explains how fascist strategies are used to undermine international and European laws, often framing those laws as obstacles. Political parties claim they “cannot do anything” because of these regulations, and then use that frustration as justification for inhumane treatment of immigrants and the erosion of human rights.
I would not say this book is radically different from other political books. What makes it strong is that it is written in simple but effective language. It is easy to understand, yet it does not avoid the appropriate political terminology when necessary.
At times, this book made me sad. But it also reminded me not to fall for scare tactics. It encourages hope. It encourages resistance against harmful behavior. It reminds us to fight for our rights and for the rights of others.
One of my favorite ideas from the book is about having an empathetic backbone. Standing up for human rights even when you are not personally affected. Even if we are not fighting the same battle, we are fighting for the same freedom. For democracy. For the protection of its rights and responsibilities.
Everyone should read a book about fascism. It is a topic that often makes people uncomfortable, and that discomfort is exactly why it needs to be discussed. Fascism provokes strong reactions, but that should never discourage us from speaking up.
If we want democracy to survive, empathy cannot be optional. Silence is not neutral. And I refuse to not know what I am talking about ever again.
This entire review has been hidden because of spoilers.
January 12, 2026
3.7 ⭐️
Dit is facisme; toch?
'Dit is facisme' is een actueel en relevant boek dat een belangrijk signaal afgeeft: fascistische tendensen moeten zo vroeg mogelijk worden herkend, juist voordat ze volledig zichtbaar en genormaliseerd zijn. De grote kracht van het boek ligt in die vroegtijdige waarschuwing. De auteur laat overtuigend zien dat fascisme geen historisch reliek is, maar een voortdurend risico binnen democratische samenlevingen, en biedt de lezer handvatten om dergelijke tendensen te signaleren in het heden.
Tegelijkertijd kent het boek ook duidelijke zwakke plekken. In de Nederlandse context is de analyse sterk geconcentreerd op Geert Wilders en de PVV. Hoewel die focus begrijpelijk is gezien het actuele politieke landschap, maakt dit het boek onnodig eenzijdig. Door fascisme vooral via één politieke actor te benaderen, dreigt het werk een one issue-analyse te worden. Een bredere historische en internationale context – waarin fascistische bewegingen en denkpatronen in verschillende landen en tijdperken worden geplaatst – had de analyse verdiept en versterkt.
Daarnaast voelt de theoretische basis van het boek soms wat wankel. De auteur benadrukt herhaaldelijk dat er geen eenduidige, vaste definitie van fascisme bestaat, wat op zichzelf juist is. Maar vervolgens blijft onduidelijk welk conceptueel uitgangspunt de auteur zelf hanteert. Wat wordt in dit boek precies onder fascisme verstaan? Welke kenmerken zijn doorslaggevend, en welke minder? Een expliciete afbakening of werkdefinitie had de argumentatie consistenter en analytisch sterker gemaakt.
Tot slot zijn de aanbevelingen aan het einde van het boek weinig verrassend. Ze blijven grotendeels steken in bekende waarschuwingen en algemene oproepen tot waakzaamheid en democratische betrokkenheid. Hoewel deze oproepen belangrijk zijn, voelen ze aan als open deuren en bieden ze weinig nieuwe of concrete handvatten voor beleid, instituties of burgers.
Al met al is Dat is fascisme? een waardevol en urgent boek dat terecht aandacht vraagt voor een sluipend maatschappelijk risico. De impact zou echter groter zijn geweest met een scherpere conceptuele basis, een bredere historische benadering.
Dit is facisme; toch?
'Dit is facisme' is een actueel en relevant boek dat een belangrijk signaal afgeeft: fascistische tendensen moeten zo vroeg mogelijk worden herkend, juist voordat ze volledig zichtbaar en genormaliseerd zijn. De grote kracht van het boek ligt in die vroegtijdige waarschuwing. De auteur laat overtuigend zien dat fascisme geen historisch reliek is, maar een voortdurend risico binnen democratische samenlevingen, en biedt de lezer handvatten om dergelijke tendensen te signaleren in het heden.
Tegelijkertijd kent het boek ook duidelijke zwakke plekken. In de Nederlandse context is de analyse sterk geconcentreerd op Geert Wilders en de PVV. Hoewel die focus begrijpelijk is gezien het actuele politieke landschap, maakt dit het boek onnodig eenzijdig. Door fascisme vooral via één politieke actor te benaderen, dreigt het werk een one issue-analyse te worden. Een bredere historische en internationale context – waarin fascistische bewegingen en denkpatronen in verschillende landen en tijdperken worden geplaatst – had de analyse verdiept en versterkt.
Daarnaast voelt de theoretische basis van het boek soms wat wankel. De auteur benadrukt herhaaldelijk dat er geen eenduidige, vaste definitie van fascisme bestaat, wat op zichzelf juist is. Maar vervolgens blijft onduidelijk welk conceptueel uitgangspunt de auteur zelf hanteert. Wat wordt in dit boek precies onder fascisme verstaan? Welke kenmerken zijn doorslaggevend, en welke minder? Een expliciete afbakening of werkdefinitie had de argumentatie consistenter en analytisch sterker gemaakt.
Tot slot zijn de aanbevelingen aan het einde van het boek weinig verrassend. Ze blijven grotendeels steken in bekende waarschuwingen en algemene oproepen tot waakzaamheid en democratische betrokkenheid. Hoewel deze oproepen belangrijk zijn, voelen ze aan als open deuren en bieden ze weinig nieuwe of concrete handvatten voor beleid, instituties of burgers.
Al met al is Dat is fascisme? een waardevol en urgent boek dat terecht aandacht vraagt voor een sluipend maatschappelijk risico. De impact zou echter groter zijn geweest met een scherpere conceptuele basis, een bredere historische benadering.
Displaying 1 - 30 of 240 reviews