Geld genoeg, maar niet voor jou

by Thomas Bollen

Dit boek laat je anders naar de euro's op je bankrekening kijken. Waarom kan de een ondanks hard werken en sparen geen woning betalen, terwijl de ander slapend rijk wordt van stijgende huizenprijzen? Waarom is er wel geld voor investeerders om zorginstellingen op te kopen en uit te kleden, en niet om de economie snel te verduurzamen? Om de grote problemen van nu op te lossen, moeten we het hebben over hoe ons geld écht werkt - en hoe het anders kan.



Onderzoeksjournalist Thomas Bollen neemt je mee naar het internationale strijdtoneel van ons geld. Hier nemen burgerbewegingen, wetenschappers en oud-bankiers het op tegen de machtigste bedrijven ter wereld. Samen reizen we langs de goudkluizen en banktorens van de gevestigde financiële orde. We volgen hoe geld door de samenleving stroomt en ontrafelen hoe tech-miljardairs en cryptobedrijven met hun digitale munten stilletjes de macht overnemen.



Als we niet ingrijpen, groeit de kloof tussen de superrijken en de rest. Geld genoeg, maar niet voor jou laat zien wat er nodig is om het tij te keren. Hoe heroveren we de macht over ons geld?

Genres: Finance, Nonfiction, Economics, Politics

467 pages, Kindle Edition

Published September 23, 2025

Reviews

[Tim · Rating 4 out of 5]

Ik heb me in tijden niet zo opgewonden over een boek. Ronduit ongelooflijk hoe het gebrek aan kennis bij politici en macht van de lobbysector een status quo in stand houdt waarbij belastingbetalers garant staan voor risico's die banken nemen. Enorme aanrader om wat te leren over een sector waar je in je dagelijks leven nooit bij stil staat.

[Iwan · Rating 4 out of 5]

Ontluisterend en belangrijk boek over de herkomst van geld. Spoiler alert: het zijn niet de centrale banken die ons geld drukken.

-Ontluisterend omdat het de lobbymacht van de banksector blootlegt.

-Belangrijk omdat je erin leest dat de banken de digitale euro uiteindelijk niet kunnen tegenhouden. Jij en ik hebben in de toekomst allemaal een rekening bij de Europese Centrale Bank.

De acteur George van Houts wees Nederlanders eerder ook al op de weeffout in ons geldsysteem. Nieuw geld wordt al decennia lang niet meer door centrale banken gedrukt maar door commerciële banken.

Verplichte kost voor iedereen die bij een bank werkt. Ik durf het na het lezen van dit boek bijna niet meer hardop te zeggen.

[Tijmen Godeke · Rating 5 out of 5]

Aan iedereen met enige economische interesse: Lees. Dit. Boek.

[Paul Nollen · Rating 5 out of 5]

Ijzersterk staaltje onderzoeksjournalistiek. Ik kijk voorgoed anders naar ons geldsysteem

Laat de (ongelimiteerde) digitale euro maar komen!

[Elwin van Oldenborgh · Rating 5 out of 5]

Een echte eye opener, goede uitleg over het verschil tussen privaat en publiek geld, de problemen en mogelijke oplossingen. Zou verplicht materiaal moeten zijn voor alle financiële woordvoerders van alle politieke partijen wat mij betreft.

[Joaquim Moody · Rating 5 out of 5]

Dit zou verplicht moeten zijn voor eigenlijk iedereen. Essentieel begrip van hoe ons geldsysteem werkt en de gevolgen die in de rest van de maatschappij doordreunen. En Thomas Bollen heeft echt goed z’n best gedaan om het niet te droog en wél relatief goed te begrijpen te maken.

Het is wel een boek waardoor de hoop op verandering een beetje uit je wordt getrokken, maar misschien is alleen al het feit dat door dit boek meer mensen hier weet van hebben al een positieve stap.

[Thomas Vos · Rating 5 out of 5]

Enorm toegankelijk boek met de oproep om fundamenteler na te denken over de inrichting van ons geldsysteem. Gedurende het boek volg je Bollen en zijn gesprekken met verschillende denkers, actiegroepen en centrale bankiers, waardoor je de ontwikkeling van het argument goed kant volgen.

De makkelijke kritiek op het boek is om zijn kritiek op het geldsysteem weg te zetten als een “duizend dingen doekje” - maar dat is de facto een “straw man”. Bollen laat juist heel goed zien hoe de inrichting van het systeem tot systematische onevenwichtigheden leiden en hoe die onevenwichtigheden dan invloed hebben op de grote problemen van vandaag.

[Simon Kloet · Rating 5 out of 5]

Bij vlagen een zeer frusterend boek omdat de 'juiste' maatschappelijke keuze zo duidelijk lijkt en er toch weer gekozen wordt voor groot geld en de belangen van de rijkste..
Echt een aanrader voor iedereen geïnteresseerd in hoe dit fundament van onze samenleving werkt en wie er op welke manier baat bij hebben.

[Jurian · Rating 4 out of 5]

Enorm diepgaand, verhelderend en nog steeds ongelooflijk ingewikkeld pleidooi voor een radicale hervorming van ons geldsysteem, die misschien toch niet zo radicaal is als gedacht. Follow the Money levert altijd!

[Vincent Jacobs · Rating 5 out of 5]

Zeer inzichtelijk en helder geschreven boek over het geldsysteem dat we samen hebben geschapen. Bollen maakt goed duidelijk dat de manier waarop geld stroomt een politieke keuze is met grote gevolgen, en geen kosmische wetmatigheid zoals banken en andere belanghebbenden graag voorspiegelen.

[Apala · Rating 5 out of 5]

Wat een openbaring. Dit boek gaat me nog heel lang bij blijven.

[Gijs · Rating 4 out of 5]

Uitstekende entry in mijn favo non-fictie genre ‘boos worden op hoe shit werkt’. Min 1 ster omdat je er bij tijd en wijle geen reet van begrijpt.

[Bart · Rating 5 out of 5]

Absolute aanrader; geeft een verhelderende kijk op het geldsysteem en de invloed ervan op hoe geld beweegt.

[CB · Rating 5 out of 5]

Dit boek is zo ontzettend goed geschreven. Ik heb absoluut geen verstand van de economie of financiën, maar ik wilde graag weten of de al maar groeiende vermogensongelijkheid in de wereld onomkeerbaar is, want het is een hele beangstigende ontwikkeling waar maar geen ontkomen aan lijkt te zijn.

Ik heb zoveel geleerd van dit boek. Ik wist niet dat banken geld “scheppen” en hoeveel macht ze hierdoor wel niet hebben. Het boek nam je mee in een narratief van NGO’s Ons Geld en Positive Money die het geld systeem durfden te bevragen. Echt bizar dat dat eigenlijk zo weinig gebeurt. Meeste leken zoals ik weten geeneens hoe ons monetaire systeem werkt, maar dat mensen met een achtergrond in economie of mensen die in de financiën werken de status quo ook als “in steen gebeiteld” beschouwen is echt absurd eigenlijk. We weten toch allemaal dat mensen de regels over geld creëeren?
Dat politici zich hier niet op richten zou me ook moeten verbazen, maar dan geef ik ze teveel credit.
Door het verhaal van Ons Geld en Positive Money werd duidelijk wat nou precies het probleem is, wat een mogelijke oplossing, wat die oplossing in de weg staat en waar we nu staan.

Oplossingen zoals de CBDC en het ontnemen van het geldscheppingsprivilege van banken en full-reserve banking waren er dus al heel lang (Chicago plan komt uit 1933!) en terwijl ik de ontwikkelingen tussen 2011 en 2016 las, toen dit onderwerp in de politiek aan bod begon te komen, begon het bij me te dagen dat al die moeite en al dat onderzoek en al die discussies niet hebben geleid tot datgene waarvoor gepleit werd. Er is in 2026 geen digitale euro en het sparen en krediet zijn nog altijd niet gescheiden van elkaar.

Het is erg moeilijk om “radicale” verandering teweeg te brengen. Maar het helpt zeker niet dat het probleem dat in dit boek uiteen wordt gezet best moeilijk te bevatten is. Veel mensen weten niet hoe het monetaire systeem werkt en ik denk ook dat veel mensen denken dat als er een beter alternatief was, dat die al bewerkstelligd zou zijn. Maar zo werkt het gewoon niet. De partijen die baat hebben bij de status quo zullen er alles aan doen om verandering tegen te gaan. Ik heb gezien hoe dat gaat met regulering van Big Tech en het lijkt niet anders te zijn bij Big Bank. Het komt altijd neer op geld. Dat is waarom een boek zoals deze zo belangrijk is. Zodat mensen weten hoe ziek het systeem is en dat het écht anders kan (en moet!).

Het is in dit boek allemaal erg goed uitgelegd en ik ben ook met mensen om me heen hierover gaan praten. Ik hoop dat meer mensen dit boek gaan lezen en zich gaan verdiepen in deze problemen. Ik snap zeker niet alles, maar ik weet nu zoveel meer dan eerst. De wisselwerking tussen publiek en privaat geld en de consequenties ervan zijn me een stuk duidelijker geworden.

Ik heb echt respect voor Thomas Bollen die dit allemaal zo toegankelijk heeft gemaakt.

[Simonh · Rating 4 out of 5]

Leuk boek, maar vraag me af of de narratieve structuur de boodschap van de tekst ten goede kwam. Ik moest op een paar technische punten toch Google erbij pakken. Meest verbazingwekkend was het volgende waargebeurde scenario:
Er is te weinig inflatie, dus de ECB besluit staatsobligaties van bank X over te nemen. Doordat er meer vraag naar staatsobligaties ontstaat, stijgt hun prijs en daalt het effectieve rendement. Omdat staatsobligaties als veilige belegging maatgevend zijn voor veel andere rentes, dalen ook de rentes op andere leningen. Lenen wordt goedkoper, bedrijven investeren meer en consumenten geven meer uit. Hierdoor krijgt de economie een mooie slinger 👍
Wanneer de inflatie vervolgens stijgt, verhoogt de ECB de beleidsrente om de prijsstijgingen af te remmen. Deze beleidsrente is de rente waartegen banken centralebankreserves van de ECB mogen lenen en bepaalt in grote mate de andere rentes in de economie. Een hogere beleidsrente maakt krediet dus duurder.
Omdat bank x centralebankreserves heeft gekregen van die keer dat de ECB spulletjes van ze kocht betekent deze verhoging van de beleidsrente dus tegelijkertijd dat de ECB rente moet betalen aan bank x over die reserves.
Gelukkig heeft de ECB die spulletjes (staatsobligaties) nog - zou je denken. De rente die de ECB ontvangt over die obligaties kan snel lager zijn dan de rente die ze moet betalen aan bank x. Oftewel: ze verdient minder op haar activa dan ze moet betalen op haar passiva waardoor ze verlies lijdt 👎
Nu denk je: boeie, wat moet ik met al die moeilijke woorden. Nou, dit cadeautje aan banken heeft de ECB in 2023 blijkbaar 127 miljard gekost. Dat is 360 euro per EU burger. In 2024 ging het nog eens om een vergelijkbaar bedrag. Mede hierdoor haalde veel banken in 2023 een winstrecord, om dat in 2024 te verbreken!!
‘Okeee, boeie, ik ben de ECB niet’ - ik hoor het je denken. Maar dat verlies wordt verdeeld over de nationale centrale banken (De Nederlandsche Bank, de Bundesbank etc.) en moet dus rechtgetrokken worden met publiek geld! Normaliteit maakt een centrale bank winst (over die beleidsrente die commerciële banken betalen) en vloeit dat naar de staatskas. Nu dus niet en maakte de commerciële bank enorme winst! Jammer. Balen.

[Floris · Rating 3 out of 5]

3,5
Een interessant en toegankelijk boek voor iedereen die de wereld van geldschepping en banken beter wil begrijpen. Het meest was voor mij bekend - hij legt het over het algemeen goed uit met slechts een paar kleine fouten. Bollen is kritisch over de rol van banken in ons systeem en hoe makkelijk zij geld kunnen verdienen. Dit zijn belangrijke vragen en zet de lezer aan het denken, daarmee is het boek een goede start voor debat.

Groot minpunt: Het boek blijft extreem vaag over de 'oplossing'. Hij verwijst veel naar boeken en papers over full reserve banking, maar geeft geen inzicht in hoe het financiële systeem als geheel er dan uit ziet en hoe de kredietverlening en monetaire transmissie werken. Hij suggereert dat de mensen die hij aan het woord laat het allemaal hebben uitgedacht, maar zonder dit op te nemen in het boek is het incompleet.

Kleine minpunten:
- Klassieke opbouw van een journalist: we volgen zijn ontdekkingstocht en een aantal personages (voor de menselijke invalshoek) in plaats van een coherent verhaal waar de theorie netjes uiteen wordt gezet. Dit zorgt voor een relatief lage informatiedichtheid en minder duidelijkheid over wat de stelling is.
- Er wordt veel kritiek op een hoop geveegd. Zo gaat het veelvuldig over de partijen waar banken krediet aan verstrekken, terwijl dit weinig met het financiële systeem te maken heeft. Oliebedrijven kunnen goedkoop lenen omdat ze veel winst maken. Voor private equity in de kinderopvang geldt in feite hetzelfde. Daar kunnen we zeker wat van vinden, maar gaat voorbij aan de kern van het boek. Banken zijn immers private partijen die krediet moeten uitgeven aan ondernemingen die dat terug kunnen betalen.

[Patrick Houweling · Rating 4 out of 5]

Ik las dit boek n.a.v. het gelijknamige debat in Arminius Rotterdam in januari 2026 waar Thomas Bollen één van de sprekers was. Ik was geïntrigeerd door de discussies die avond maar begreep toch nog niet zo goed waar die digitale euro nou precies de oplossing voor was.

Dit boek van Bollen biedt uitgebreid antwoord op die vraag. Bollen vertelt (wmb iets te) uitgebreid over de ontstaansgeschiedenis van diverse geldhervormingsclubs in Nederland en daarbuiten en hoe die zich al jarenlang inspannen om het publiek, de politiek en de centrale banken te overtuigen van de problemen in ons huidige geldstelsel en de mogelijke oplossingen daarvoor. Maar vooral hoe ze daarbij stelselmatig worden tegengewerkt door de lobby van de commerciële banken, die zich bedreigd voelen in hun winstgevendheid en daardoor met valse argumenten politici en centraalbankiers lang wisten te weerhouden van het doorvoeren van wijzigingen aan ons geldstelsel.

Zelfs nu de digitale euro - uitgegeven, beheerd en gedekt door de ECB - er dan toch echt komt, is het de banken (vooralsnog) gelukt om de bruikbaarheid te beperken door een laag maximum saldo dat een burger aan digitale euro’s kan aanhouden en een rente van 0% op die tegoeden. Daarmee verliest de digitale euro feitelijk de spaar-/bewaarfunctie (en ook deels de betaalfunctie) die zo hard nodig is als alternatief voor banktegoeden bij commerciële banken. Hopelijk zijn deze beperkingen van korte duur en kan de digitale euro zich als volwaardig geld ontwikkelen.

[Daan Welling · Rating 4 out of 5]

8:31 PM
Thomas Bollen's Geld genoeg, maar niet voor jou describes the ramifications of the privatisation of wealth creation - which sounds incredibly technical until you are about twenty pages in and realise it is actually about why the system is structured to ensure there is always enough money, just reliably not for you.

Bollen does a genuinely good job of making the arguments understandable, which is harder than it sounds for a topic this abstract. The book reads as part political manifesto, part thriller whodunnit: following the money in ways that make the mechanisms of modern finance feel less like neutral plumbing and more like a series of choices made by specific people in specific interests. The privatisation of money creation, the role of commercial banks, the way wealth generation has been structurally decoupled from broad social benefit: these are presented not as inevitable features of capitalism but as decisions that could have been made differently and could still be.

It is not the definitive book if you want to fully understand the complexities involved. The accessibility that makes it readable also means it carries its arguments in a less schematic way than I would've preferred. But I came away thinking this is a terribly important topic - one that governs our economic system, our collective wellbeing, and the health of our democracy - and that most people have no framework for thinking about it at all.

[Floris · Rating 5 out of 5]

"Ik heb me er lang over verbaasd dat er nauwelijks politieke aandacht is voor geldschepping. Dat thema raakt immers aan bijna alle grote problemen van deze tijd: groeiende ongelijkheid, onbetaalbare woningen, financiële instabiliteit, de privatisering van essentiële publieke diensten, monopolievorming, uitputting van grondstoffen en de planeet, het verlies van strategische autonomie op het wereldtoneel, de slinkende democratische zeggenschap over de koers van onze samenleving."

wtf is geldschepping en hoe bedoel je dat de economie geen exacte wetenschap is?

geld is echt een fuckjng saai onderwerp waar je liever niet over nadenkt maar dat is precies wat banken en technocraten hopen, zodat ze door kunnen gaan met hun lobbys om hun eigenbelang te bewaken

kankerbanken

dit boek neemt je mee in de tot zo ver gefaalde david vs goliath strijd van allerlei partijen om het geldsysteem te fixen (het heeft namelijk grote problemen). ik zal het maar verklappen, er liggen al decennialang oplossingen en de technologie is er inmiddels ook. maar bankenlobbys zijn steeds weer geslaagd in het voorkomen van de implementatie van deze oplossingen

overigens heb ik ook veel geleerd over hoe lobbys werken en ik raad dit boek aan om je bewust te maken en mogelijk voor te bereiden voor wanneer de volgende crisis komt. dan weet je tenminste ook waar het aan ligt dat je leven opeens verneukt is en wat de oplossingen zijn. want "Om maatschappelijke verandering te realiseren lijkt timing essentieel te zijn: je moet de tijdgeest mee hebben -- maar momentum ontstaat vaak door gebeurtenissen die je niet in hand hebt en moeilijk kunt voorspellen". dus als het momentum weer er is is het chill om voorbereid te zijn!!


nog wat toonaangevende quotes:

"Terwijl geld vrijwel gratis is voor wie het al heeft en kredietwaardig is, is het niet beschikbaar voor mensen zonder geld."

"Decennialang hebben we financiële markten steeds speculatiever laten worden, en steeds minder verbonden met de echte economie en echte mensen. De arbeids- en middenklasse zijn gedesillusioneerd, omdat het geldstelsel alleen voor de machtigen werkt. Dat heeft de deur opengezet tot populisme."

[Rene Molenaar · Rating 5 out of 5]

Auteur Thomas Bollen legt op zeer verhelderende en toegankelijke wijze uit hoe ons monetaire systeem werkt en waar het de laatste veertig jaar door toenemende lobby van bankiers en afnemende regulering fout gaat. De verhouding privaat en publiek geld raakt steeds schever en het grote geld komt meer en meer in handen van de allerrijksten en de techbedrijven. Bankruns, stablecoins, digitale euro en de afnemende macht van centrale banken zijn slechts enkele onderwerpen die behandeld worden. Ook interessant als je niet in de materie zit. Aanrader voor iedereen die wil weten hoe geld werkt en must-read voor allen die iets aan het beleid kunnen veranderen zodat geld weer gaat werken voor het land en haar burgers.

[Ivan Plantevin · Rating 4 out of 5]

Een zeer belangrijk onderwerp dat uitgebreid behandeld wordt, met interessante toevoegingen uit de (Amerikaanse) actualiteit t/m 2025, inclusief de corrupte praktijken van Trump en co. Waanzinnig waar de ultra rijken en bankensector/-lobby mee wegkomen, met de kosten en het risico voor de gewone lui. De narratieve structuur zorgde (voor mijn gevoel) voor wat veel herhaling. Bij complexe materie kan dat fijn zijn, maar als 10 mensen/partijen er vergelijkbare standpunten op nahouden, hoeft dat voor mij niet afzonderlijk en chronologisch uiteengezet te worden.

[Ericteur · Rating 4 out of 5]

This book made me realise what i had not working for over 25 years in the banking sector. Very ibteresting view on what money is and how the private sector (mostly banks, but nowadays also crypto companies and the very rich) uses public money to be better off. I learned terms like full reserve banking and how the digutal euro, when implemented properly, ie publicly, could change the Financial world for the better. Great book.

[Juna · Rating 5 out of 5]

Ik deel Thomas’ zorg dat de meeste mensen weinig begrijpen van iets waar we dagelijks mee te maken hebben en dat zo’n grote invloed heeft op onze beslissingen. Een must voor iedereen die zich niet door taaie financieel-filosofische papers wil worstelen. Soms denk je bij de inhoud: “maar hoe dan?” waarna Thomas de vergelijking maakt met het vrouwenkiesrecht, dat 200 jaar geleden ook voor bijna niemand voor te stellen was.

[Mewis · Rating 5 out of 5]

Zo belangrijk dat boeken als deze een groter publiek bereiken!

Over hoe bankiers onze toekomst scheppen. Hoe ze er alles aan doen om dat privilege te behouden. Hoe ze zorgen dat de gigantische collectieve prijs die we daarvoor betalen onbegrepen en onbesproken blijft.

[Esther Hegeman · Rating 5 out of 5]

Dit is weer zo’n boek dat je gelezen moet hebben. Geen boek waar je vrolijk van wordt, maar wel belangrijk om een beeld te krijgen hoe de financiële wereld en de techbedrijven de overheid en de centrale banken min of meer in hun greep hebben.

[Jelle Joustra · Rating 5 out of 5]

Het financiële systeem wringt, maar het is lastig voor een buitenstaander om de vinger op de zere plek te leggen. Maar Bollen legt het helder uit. Niet alleen de beginselen, maar ook de verstrekkende gevolgen die geldschepping heeft voor onze maatschappelijke ontwikkeling.

[Bryan · Rating 3 out of 5]

Voorbeelden kwamen bij mij niet altijd binnen omdat de verduidelijkende zin ontbrak. Hierdoor was er vaak sprake van open eindjes. Het kan er ook aan liggen dat ik het boek met een slaperige blik las. 😉.

[Kaj Geheniau · Rating 5 out of 5]

Intrigerend en enerverend

[Martijn · Rating 5 out of 5]

Toegankelijk en enorm openbarend, heeft me flink aan het denken gezet.

[Hessel Koffeman · Rating 5 out of 5]

Bizar goed boek, hoe de private bancaire maffia enorme maatschappelijke problemen veroorzaakt