What do you think?
Rate this book
لحظههای انقلاب
- GenresNovels
452 pages, Paperback
First published January 1, 2012
4 people are currently reading
50 people want to read
About the author
محمود گلابدره ای
13 books6 followersسیدمحمود قادری گلابدره ای در سال ۱۳۱۸ در شمیران زاده شد. جلال آل احمد معلم انشا او بود که بعدها از دوستان وی شد.
ظاهراً وی در اواخر عمر از نظر مادی در تنگنا قرار داشته
فعالیت ادبی
از محمود گلابدرهای تاکنون ۳۳ کتاب منتشر شده که نخستین آن با عنوان «سگ کوره پز» در سال ۱۳۴۹ منتشر شدهاست. وی در سال ۱۳۵۰ رمان «پر کاه» را نوشت و «بادیه» را در سال ۱۳۵۶ به چاپ رساند؛ رمانی که عباس کیارستمی فیلمنامهای اقتباسی بر اساس آن نوشت.
محمدرضا سرشار (رضا رهگذر) رئیس انجمن قلم ایران دربارهٔ وی مینویسد: به اعتقاد من، محمود گلابدرهای کار مشخصی در تأیید انقلاب ننوشته یا شاید چنین آثاری تألیف کرده است که من در جریان نیستم
گلابدرهای در مجموع ۶ کتاب پیش از انقلاب اسلامی ایران دارد که یکی از آنها ترجمهٔ ۶ داستان از نویسندگان روس است.
پرستوها، دال، صحرای سرد، حکومت نظامی، سنگ به مثقال، آقا جلال و سفر به حجلهگاه عشق از جمله آثار وی پس از انقلاب اسلامی هستند.
داریوش مهرجویی، از رمان «دال» وی فیلمنامهای با نام صحرای سرد نوشته که موضوع آن در سوئد میگذرد و به زبانهای خارجی مختلفی نیز برگردانده شدهاست.
عباس کیارستمی، از رمان «بادیه» وی فیلمنامهای که در سال ۱۳۵۶ منتشر شد.
وی، پس از گذراندن دورهای بیماری، یکشنبه شب پانزدهم مرداد ماه ۱۳۹۱، دار فانی را وداع گفت
ظاهراً وی در اواخر عمر از نظر مادی در تنگنا قرار داشته
فعالیت ادبی
از محمود گلابدرهای تاکنون ۳۳ کتاب منتشر شده که نخستین آن با عنوان «سگ کوره پز» در سال ۱۳۴۹ منتشر شدهاست. وی در سال ۱۳۵۰ رمان «پر کاه» را نوشت و «بادیه» را در سال ۱۳۵۶ به چاپ رساند؛ رمانی که عباس کیارستمی فیلمنامهای اقتباسی بر اساس آن نوشت.
محمدرضا سرشار (رضا رهگذر) رئیس انجمن قلم ایران دربارهٔ وی مینویسد: به اعتقاد من، محمود گلابدرهای کار مشخصی در تأیید انقلاب ننوشته یا شاید چنین آثاری تألیف کرده است که من در جریان نیستم
گلابدرهای در مجموع ۶ کتاب پیش از انقلاب اسلامی ایران دارد که یکی از آنها ترجمهٔ ۶ داستان از نویسندگان روس است.
پرستوها، دال، صحرای سرد، حکومت نظامی، سنگ به مثقال، آقا جلال و سفر به حجلهگاه عشق از جمله آثار وی پس از انقلاب اسلامی هستند.
داریوش مهرجویی، از رمان «دال» وی فیلمنامهای با نام صحرای سرد نوشته که موضوع آن در سوئد میگذرد و به زبانهای خارجی مختلفی نیز برگردانده شدهاست.
عباس کیارستمی، از رمان «بادیه» وی فیلمنامهای که در سال ۱۳۵۶ منتشر شد.
وی، پس از گذراندن دورهای بیماری، یکشنبه شب پانزدهم مرداد ماه ۱۳۹۱، دار فانی را وداع گفت
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 9 of 9 reviews
May 25, 2021
نگاهِ گلاب دره ای تا پیش پایش بیشتر نیست در این نظاره ها و به قول خودش به دل حادثه زدن؛ نیمی از درد دل هایش آن است که هیچ گاه نویسنده اش ندانسته اند و در کانون نویسندگان، هیچ راهش نداده اند. پس در جاهایی تا مرزِ فحشِ ناموسی هم پیش می رود که آقایانِ روشنفکر و نویسنده هیچ نیستند و فقط من خوبم و کسانی که مانند من هستند
کتابِ چون در سویه ای ایستاده که نمی شود حتا در دوره ی خودش هم پذیرفتش، بس که زبان دریده و گاه دروغین است. کارِ دوست داشتنش را تلخ و انجامش را ناشدنی می کند. همراهی کردن او در خیابان از روی همدلی نیست که یک جاهایی کلافگی ست. بس او در خشم برآمده و قلمش را مدام می چرخاند به هر سویی که گمان می کند نور آنجاست اما ناتوان است در دیدن و دریافتن. به گواه نوشته ی خودش هم نباید جدی اش گرفت هرچند می شود خشم و بغض و سرخوردگی را از میان آن جمله ها اعتباری دانست برای اینکه دانست یک حکومت سرکوبگر چگونه تمام نیروها را به سوی تاریکی می برد. حکومتی که پایه های هر اندازه بزرگ و پولادینش را زنگار آنچنان نرم نرم می جود که روزی به تلنگری فرومی ریزد
اما این را هم باید دید که از میان نوشته ی او تا اندازه ی زیادی می شود پی برد به آن تفکری که پشتِ آن تغییر وجود داشته است و بی خود نیست که باید گفت آری روشنفکر و نویسنده در سرزمین ما تنها نامی ست که آن هم آن چنان زود فراموش می شود و هیچ می شود که گویی از آغاز اصلن وجود نداشته است
به من یار است دشمنتر ز اغیار
که هم اغـــیار و هم یـار آزمـودم
دهم اُردی بهشتِ یکهزاروچهارصد خورشیدی جلالی
کتابِ چون در سویه ای ایستاده که نمی شود حتا در دوره ی خودش هم پذیرفتش، بس که زبان دریده و گاه دروغین است. کارِ دوست داشتنش را تلخ و انجامش را ناشدنی می کند. همراهی کردن او در خیابان از روی همدلی نیست که یک جاهایی کلافگی ست. بس او در خشم برآمده و قلمش را مدام می چرخاند به هر سویی که گمان می کند نور آنجاست اما ناتوان است در دیدن و دریافتن. به گواه نوشته ی خودش هم نباید جدی اش گرفت هرچند می شود خشم و بغض و سرخوردگی را از میان آن جمله ها اعتباری دانست برای اینکه دانست یک حکومت سرکوبگر چگونه تمام نیروها را به سوی تاریکی می برد. حکومتی که پایه های هر اندازه بزرگ و پولادینش را زنگار آنچنان نرم نرم می جود که روزی به تلنگری فرومی ریزد
اما این را هم باید دید که از میان نوشته ی او تا اندازه ی زیادی می شود پی برد به آن تفکری که پشتِ آن تغییر وجود داشته است و بی خود نیست که باید گفت آری روشنفکر و نویسنده در سرزمین ما تنها نامی ست که آن هم آن چنان زود فراموش می شود و هیچ می شود که گویی از آغاز اصلن وجود نداشته است
به من یار است دشمنتر ز اغیار
که هم اغـــیار و هم یـار آزمـودم
دهم اُردی بهشتِ یکهزاروچهارصد خورشیدی جلالی
October 4, 2016
نثر خاصِ محمودخانِ گلابدرهای در این کار بیشتر از کارهای دیگرش نمود دارد. نثر خاص و استثنایی که مخصوص خودِ اوست. در ایران نویسندههای کمی داریم که نثرِ اختصاصی مخصوص به خودشان را داشته باشند؛ بخواهیم نام ببریم به تعداد انگشتان یک دست هم شاید نرسند، جلال آل احمد، نادر ابراهیمی، ... ، و جناب محمودخانِ گلابدرهای که نثرش بینظیر است و بیهمتا
January 31, 2019
خواندن این کتاب به خوبی میتواند خواننده را در فضای خیابان های تهران در روزهای منتهی به پیروزی انقلاب قرار دهد. برای درک این فضا، خوب است خواندن آن. در اثناء کتاب با شعارهای مردم در تظاهرات که بسیاری از آنها در حال حاضر معروف نیست، گزارش شده است. با افراد و تفکرات آنها از رجال پیش از انقلاب نیز میتوانیم آشنا شویم. در مورد افرادی از نهضت از جمله آقای طالقانی و مهدی بازرگان نیز نگاشته شده است.
کتاب به نسبت خوبی است.
کتاب به نسبت خوبی است.
November 22, 2016
اسطیری-«لحظههای انقلاب» محمود قادری گلابدرهای از جهات مختلف اثر منحصر به فردی است. یکی این که این مرد در همان تب و تاب انقلاب به این فکر میافتد که باید چیزی برای آینده بنویسد. یعنی همان وقتی که همهء دوستان نویسندهاش قلمها را زمین گذاشتهاند و منتظرند ببینند آخرش چه میشود، و بالاخره شاه میماند یا میرود، خمینی میآید یا نمیآید، او مؤمنانه از انقلاب مردم و برای آیندگان این انقلاب نوشته. این خودش امتیاز ویژهای است که «لحظههای انقلاب» دارد. میشود گفت گلابدهای داشته آیندهء انقلاب را به چشم میدیده و ایمان داشته به پیروزی انقلاب.
این نویسندهای که به قول خودش با کمر چینی بندزدهء دیسک عمل کردهاش روزهای فراوانی در اوج مبارزات انقلابی به همراه جوانان راه میافتاده کف خیابانها و شعار میداده، جا به جا از ملاقاتهای اتفاقیاش با دوستان نویسندهء روشنفکرش میگوید و اینکه همه از او یک سوال میپرسند«چرا جلسات انجمن نویسندگان را نمیآیی؟». و بعد از این سوال است که سیل انتقاد و نیش و کنایهء گلابدرهای به روی صفحات «لحظههای انقلاب» به راه میافتد. نیش و کنایه به این جماعت روشنفکر بریده از مردم که نمیتوانند این حرکت بزرگ انسانی و اسلامی را تجزیه و تحلیل کنند. نمیتوانند رابطهء مردم و امام را بفهمند و وقتی با عینک مکاتب جامعهشناسی غربی با این تظاهرات و شهادتها نگاه میکنند نتیجه میگیرند که این حرکت طبیعی و تاریخی طبقهء فرودست است و هدف درستی ندارد! چقدر گلابدرهای از این آدمهای پوچ و دور از اصالت بدش میآید. این آدمهایی که به جای پیوستن به مردم توی خیابانها، توی جلسات خودشان مینشینند و سیگار میکشند و فکر میکنند چه بیانیهای بدهند وچه موضعی بگیرند. دوستان نویسندهاش او را بین مردم میبینند که داغتر از همه شعار میدهد و به او میگویند «محمود تو این وسط چه کار میکنی؟ مگر نمیدانی ما نه سر پیازیم نه ته پیاز!» و او که از این ژستها بدش میآید میگوید که باید از مردم ایده بگیریم و در میان مردم باشیم و بنویسیم و بنویسیم و از مردم و برای مردم بنویسیم. خیلی جاها هم از دیدن این آدمها و جواب دادن به آنها میگریزد و میداند که بحث کردن با این جماعت نتیجهای ندارد.
در برابر این تنفر از روشنفکرها میبینیم این نویسنده عشق بیپایانی به مردم دارد. به مردم سادهء کوچه و بازار. بچهمحلهای قدیمیاش در گلابدره، بازاریها، کارمندهای دولت که عکس شاه را از پنجرهء ادارهشان پرت میکنند کف خیابان، زنهای بیحجاب و باحجاب که میگوید اینها همان سرلختها هستند که حالا با معجزهء خمینی چادر کشیدهاند به سرشان که بیایند وسط خیابان تیر بخورند. عشق گلابدرهای به مردم واقعا بینظیر است و همین عشق است که میبینیم او را میکشاند وسط جمعیت که شعار بدهد و حتی شعارهای نرم را با فریادهایش تبدیل کند به شعارهای تندوتیز علیه سلطنت پهلوی. برود روی سقف ماشین کنار آخوند قدیمی گلابدره و بگوید «آقا شما باید شعارهای برندهتری توی بلندگو فریاد بزنی!» و راستی که چه ایمانی به روحانیت دارد. چه ارزشی برایشان قائل است. و تجلی روحانی مبارز را در امام خمینی (ره) میبیند و سطور فراوانی از کتابش را به بیان کشش عاطفیاش به این مرد خدایی اختصاص دادهاست. مردی که همهء این آخوندها را سربلند کرد، آخوندهایی که تا دیروز میدیدی یک گوشه دارند میگذرند و میروند و سرشان به کار خودشان است و نهایت ارتباطشان با مردم جلسات روضهء زنانه بود حالا به خاطر خمینی سربلند شدهاند و هر یکیشان یک دسته را پشت سرش راه انداخته که بروند و ریشهء پهلوی را بکنند.
«لحظههای انقلاب» با تسلط تاریخی دقیقی نوشتهشده که در آن گرماگرم مبارزه عجیب به نظر میرسد. نویسنده از هر فرصتی برای برگشت به گذشته استفاده میکند و بارها به مسیر طولانی مبارزهء مردم ایران نظر میافکند. از تحریم تنباکو تا بیست و هشت مرداد را به دفعات مرور میکند و اشتباهات قبلی را برمیشمرد و از نهایت دل آرزو میکند که این بار آن اشتباهات تکرار نشوند. گاهی حتی به دلهره و اندوه دچار میشود و با تردید به آیندهء انقلاب نگاهمیکند. بعد به خودش دلداری میدهد که اگر خمینی رهبر این انقلاب است آن اشتباهات تکرار نمیشود و باز شروع میکند به راز و نیاز با رهبرش که حالا در نوفل لوشاتوی پاریس است. از عشقش به این مرد خدا میگوید و میگوید مبادا سرت کلاه بگذارند! بارها و بارها پیش خودش با خمینی نجوا میکند و میگوید خدا تو را از کجا برای ما رسانده؟! مبادا با وعدههایشان گولت بزنند! از امید ملت ایران به رهبرشان میگوید و از تفاوت خمینی با دیگر مراجع تقلید که یکی شاه را نصیحت کرده و دیگری گفته مردم نیایند توی خیابانها! از دیوارهای پر از اعلامیهء شهر میگوید که هر جا دیدی عدهای جمع شدهاند میفهمی دارند اعلامیهء خمینی را میخوانند و باقی اعلامیهها خریداری ندارد. جوانی که آمد و اعلامیهء یک حزب تازه تاسیس را روی اعلامیهء امام خمینی چسباند نزدیک بود در دستان مردم تکه پاره شود. «لحظههای انقلاب» انقلاب را نقطهء نهایی یک سیر تاریخی و یک مبارزهء اجتماعی طولانی مدت نشان میدهد که نه از ۱۷ شهریور ۵۷ و نه حتی از ۱۵ خرداد ۴۲ که از مشروطه آغاز شدهاست.
«لحظههای انقلاب» اگرچه بر خلاف گفتهء خود مرحوم گلابدرهای قطعا رمان نیست، اما بسیار با لوازم رمان نویسی و نگاه داستانی نوشته شدهاست که باعث میشود خواندنش لذت خواندن یک متن خلاقه را داشتهباشد. از جملهء این لوازم رماننویسی، یکی حضور شخصیتهایی است که اگرچه در انقلاب سهم زیاد یا نقش مستقیمی ندارند اما اظهار نظرهای گاه به گاهشان واقعا شخصیت داستانی به آنها میدهد. نویسنده میتوانست اصلا این بخشها را وارد اثر خودش نکند. در کنار اتفاق بزرگی که دارد در خیابانها میافتد و هزاران انسان دارند در پیشبرد آن نقش ایفا میکنند فلان اظهار نظر خواهر راوی یا فلان حرف پیمان پسر نویسنده چه نقشی دارند؟ اما نگاه دقیق داستانی گلابدرهای لزوم روایت کردن این اظهارنظرها و نشان دادن این احساسات را فراموش نکرده و به موقع، با فواصل درست و به جا، نگاهش را از صحنههای پرتپش وسط خیابانها گرفته و به صحنههای نزدیک خود دوختهاست.
به خانه که رسیدم، اخبار هشت و نیم شروع شد. امشب اخبار، اخبار ترس و وحشت و بدبختی و بیغذایی و بینانی و بیآبی و بیبرقی است. انگار یکباره، همه چیز در ایران تمام شدهبود و همین. دیروز، دولت ناگهان متوجه شدهبود که انبار سیلوها خالی و مخازن بنزین و نفت خالی و منبع آب خالی است و از فردا، همه باید بنشینند و منتظر مرگ باشند تا مرگشان سر برسد، یا بزنند به در و دشت و ریشهء گون و رک بخورند. در دل خندیدم.
نثر تپنده و شتابان و پرکشش و شاعرانهء گلابدرهای در این کتاب واقعا اثر را به سطحی عالی ارتقا دادهاست. نثری با جملات کوتاه و مقطع و پی در پی که به نثر معلم گلابدرهای، جلال، تنه میزند و واقعا هیچ نثری بهتر از این نمیتوانستهاست هیاهو و هیجان روزهای انقلاب را در متن اثر هنری القا کند. همین نثری که مرز شعر و شعار را چنان باریک کرده که گاهی با اینکه میدانی و میبینی که داری شعارهای کف خیا��ان را میخوانی و این حرفهایی که نویسنده میزند کاملا شعاری هستند، اما چنان تو را برای شنیدن این حرفها و دقیقا همین حرفها آماده کرده که همهء شعارها را به گوش جان میشنوی.
یکی از فامیلهای نجات اللهی را دیدم که افتادهبود روی دست چند نفر و شیون میکرد. آن طرف، شهیدی را برمیگرداندند. شهید توی تابوت بود و سر کفن سفید شهید، پر از گل بود. شهید روی دست بود. دستها بلند بود. شهید انگار روی آسمان پرواز میکرد. روی موج صوت و صدا بود.
مردم مثل توپ میغریدند. «این سند جنایت پهلوی، این سند جنایت پهلوی»، بهشت زهرا گرفتهبود. پرسیدم:«چرا برمیگردانیدش؟» یکی گفت:«کفنش خونی شده، میبریم کفنشو عوض کنیم.» آن طرف یکی دیگر را داشتند میبردند. بچه بود. همه گریه میکدند. میگفتند توی بغل مادرش، با مادرش تیر خورده. زنها «علیاصغرم، علیاصغرم» گویان، دنبالش میدویدند. شهید شیرخواره، روی دست یک مرد قدبلند، بین زمین و آسمان بود. تمام طول قامتش که در کفن سفیدی پوشیده بود، یک متر هم نمیشد. مثل گل سفیدی که از ساقه قطع شدهباشد و افتادهباشد روی امواج، بالا و پایین میرفت و تاب برمیداشت. آم مرد قدبلند، بیاعتنا به شیون و زاری، یکریز نعره میزد: «زنده و جاویدباد / راه شهیدان ما» و یک عده جوابش را میدادند و عدهای هم که دور دستهء فشرده هی میدویدند، بالبالزنان میگفتند: «میکشم میکشم / آنکه برادرم کشت»
گلابدرهای با «لحظههای انقلاب» انقلابیگری یک نویسنده را در نقش خودش تبیین میکند. نوشتن در گرماگرم حرکت اجتماعی بزرگ مردم و همگام بودن با این حرکت بزرگ پیشنهاد گلابدرهای به جامعهء نویسندگان ایرانی است که در آن مقطع از ملت عقب افتادهبودند. داستاننویسان در آن مقطع بسیار از ملت عقب افتادهبودهاند و گرچه عمدهء شاعران نیز چنین وضعی داشتهاند اما حضور انقلابی چند شاعر در این اثر دیده میشود. و نویسنده نیز با بارها ابیاتی از شاعران مختلف را برای بیان مضمون مورد نظرش استخدام میکند.
هر جا که میرفتی همین بود. تا دو نفر یا سه نفر با هم جمع میشدند، بحث شروع میشد و حرف ها و نظرها و ارئهء طریقها از زمین تا آسمان با هم تفاوت داشت و معلوم نبود چه خواهدشد. با خود کلنجار میرفتم که جوانی که جلو نشستهبود، زد به شانهام و کاغذی به دستم داد و با شتاب رفت. باز کردم. شعر بود. بالای صفحه نوشتهبود:«سرباز برادر ماست.» به جوان نگاه کردم. داشت میرفت. سرش را از ته تراشیدهبود.
شعر را خواندم:
وقتی به خانه آمد سرباز
مادر گفت / جامه دیگر کن
برادرت تیر خوردهاست…
بیا تا او را در باغچه بکاریم.
سرباز گفت / میدانم مادر
خودم او را زدهام
مرگ بر آنکه مرا به برادرکشی واداشت.
شعر از گرمارودی بود. شعر فردوسی به یادم افتاد و زیر لب خواندم:
از ایران و از ترک و وز تازیان
نژادی پدید آمد اندر میان
نه دهقان، نه ترک و نه تازی بود
سخنها به کردار بازی بود
همه گنجها زیر دامن نهند
بکوشند و کوشش به دشمن دهند
پیاده میرفتم و فکر میکردم. دیدم بعد از هزار سال بعد از آن سالهای بر سروکلهء هم زدن و بیتصمیمی بعد از ۲۰ و بعد لب ۲۷ و بعد تا ۲۸مرداد ۳۲ و تمام طول ۳۲ تا امروز و حتی هنوز هم، این شعر نیما بیاختیار بر زبان انسان جاری میشود:
من دلم سخت گرفتهست از این
میهمانخانهء مهمان کش روزش تاریک
که به جان هم نشناخته انداختهاست
چند تن خوابآلود
چند تن ناهموار
چند تن ناهشیار
و یاد اعلامیه افتادم و این بحث ها و بگومگوها و بر سروکلهء هم زدنها و شاخ و شانه کشیدنها. پیش خود گفتم:« صبح پیدا شده از آن طرف کوه آزاکو، اما…» و فرورفتم توی فکر که آیا میشود ما دست به دست هم بدهیم و دست از این حرفها برداریم و کلک این بابا را بکنیم. آیا خمینی همان مردی نیست که این ملت قرنهاست که در انتظارش نشستهاست؟ آیا این، خود، تاکتیک و تکنیک و روش و فرمول جدیدی در مبارزات خلقهای تحت ستم، علیه امپریالیستها در تاریخ ضبط نخواهدشد؟ آیا این شیوههای بکر و به ظاهر خندهدار، ریشه در دل این فرهنگ ندارد و خود نمیتواند منبع و منشا و خط مشی فرمولها و شیوههای جدیدی بشود، حتی اگر شکست بخورد؟» پیمان دم در بود. از دور صدایم کرد و دوید و جلو آمد و گفت:«بابا کجایی؟»
منبع: شهرستان ادب
این نویسندهای که به قول خودش با کمر چینی بندزدهء دیسک عمل کردهاش روزهای فراوانی در اوج مبارزات انقلابی به همراه جوانان راه میافتاده کف خیابانها و شعار میداده، جا به جا از ملاقاتهای اتفاقیاش با دوستان نویسندهء روشنفکرش میگوید و اینکه همه از او یک سوال میپرسند«چرا جلسات انجمن نویسندگان را نمیآیی؟». و بعد از این سوال است که سیل انتقاد و نیش و کنایهء گلابدرهای به روی صفحات «لحظههای انقلاب» به راه میافتد. نیش و کنایه به این جماعت روشنفکر بریده از مردم که نمیتوانند این حرکت بزرگ انسانی و اسلامی را تجزیه و تحلیل کنند. نمیتوانند رابطهء مردم و امام را بفهمند و وقتی با عینک مکاتب جامعهشناسی غربی با این تظاهرات و شهادتها نگاه میکنند نتیجه میگیرند که این حرکت طبیعی و تاریخی طبقهء فرودست است و هدف درستی ندارد! چقدر گلابدرهای از این آدمهای پوچ و دور از اصالت بدش میآید. این آدمهایی که به جای پیوستن به مردم توی خیابانها، توی جلسات خودشان مینشینند و سیگار میکشند و فکر میکنند چه بیانیهای بدهند وچه موضعی بگیرند. دوستان نویسندهاش او را بین مردم میبینند که داغتر از همه شعار میدهد و به او میگویند «محمود تو این وسط چه کار میکنی؟ مگر نمیدانی ما نه سر پیازیم نه ته پیاز!» و او که از این ژستها بدش میآید میگوید که باید از مردم ایده بگیریم و در میان مردم باشیم و بنویسیم و بنویسیم و از مردم و برای مردم بنویسیم. خیلی جاها هم از دیدن این آدمها و جواب دادن به آنها میگریزد و میداند که بحث کردن با این جماعت نتیجهای ندارد.
در برابر این تنفر از روشنفکرها میبینیم این نویسنده عشق بیپایانی به مردم دارد. به مردم سادهء کوچه و بازار. بچهمحلهای قدیمیاش در گلابدره، بازاریها، کارمندهای دولت که عکس شاه را از پنجرهء ادارهشان پرت میکنند کف خیابان، زنهای بیحجاب و باحجاب که میگوید اینها همان سرلختها هستند که حالا با معجزهء خمینی چادر کشیدهاند به سرشان که بیایند وسط خیابان تیر بخورند. عشق گلابدرهای به مردم واقعا بینظیر است و همین عشق است که میبینیم او را میکشاند وسط جمعیت که شعار بدهد و حتی شعارهای نرم را با فریادهایش تبدیل کند به شعارهای تندوتیز علیه سلطنت پهلوی. برود روی سقف ماشین کنار آخوند قدیمی گلابدره و بگوید «آقا شما باید شعارهای برندهتری توی بلندگو فریاد بزنی!» و راستی که چه ایمانی به روحانیت دارد. چه ارزشی برایشان قائل است. و تجلی روحانی مبارز را در امام خمینی (ره) میبیند و سطور فراوانی از کتابش را به بیان کشش عاطفیاش به این مرد خدایی اختصاص دادهاست. مردی که همهء این آخوندها را سربلند کرد، آخوندهایی که تا دیروز میدیدی یک گوشه دارند میگذرند و میروند و سرشان به کار خودشان است و نهایت ارتباطشان با مردم جلسات روضهء زنانه بود حالا به خاطر خمینی سربلند شدهاند و هر یکیشان یک دسته را پشت سرش راه انداخته که بروند و ریشهء پهلوی را بکنند.
«لحظههای انقلاب» با تسلط تاریخی دقیقی نوشتهشده که در آن گرماگرم مبارزه عجیب به نظر میرسد. نویسنده از هر فرصتی برای برگشت به گذشته استفاده میکند و بارها به مسیر طولانی مبارزهء مردم ایران نظر میافکند. از تحریم تنباکو تا بیست و هشت مرداد را به دفعات مرور میکند و اشتباهات قبلی را برمیشمرد و از نهایت دل آرزو میکند که این بار آن اشتباهات تکرار نشوند. گاهی حتی به دلهره و اندوه دچار میشود و با تردید به آیندهء انقلاب نگاهمیکند. بعد به خودش دلداری میدهد که اگر خمینی رهبر این انقلاب است آن اشتباهات تکرار نمیشود و باز شروع میکند به راز و نیاز با رهبرش که حالا در نوفل لوشاتوی پاریس است. از عشقش به این مرد خدا میگوید و میگوید مبادا سرت کلاه بگذارند! بارها و بارها پیش خودش با خمینی نجوا میکند و میگوید خدا تو را از کجا برای ما رسانده؟! مبادا با وعدههایشان گولت بزنند! از امید ملت ایران به رهبرشان میگوید و از تفاوت خمینی با دیگر مراجع تقلید که یکی شاه را نصیحت کرده و دیگری گفته مردم نیایند توی خیابانها! از دیوارهای پر از اعلامیهء شهر میگوید که هر جا دیدی عدهای جمع شدهاند میفهمی دارند اعلامیهء خمینی را میخوانند و باقی اعلامیهها خریداری ندارد. جوانی که آمد و اعلامیهء یک حزب تازه تاسیس را روی اعلامیهء امام خمینی چسباند نزدیک بود در دستان مردم تکه پاره شود. «لحظههای انقلاب» انقلاب را نقطهء نهایی یک سیر تاریخی و یک مبارزهء اجتماعی طولانی مدت نشان میدهد که نه از ۱۷ شهریور ۵۷ و نه حتی از ۱۵ خرداد ۴۲ که از مشروطه آغاز شدهاست.
«لحظههای انقلاب» اگرچه بر خلاف گفتهء خود مرحوم گلابدرهای قطعا رمان نیست، اما بسیار با لوازم رمان نویسی و نگاه داستانی نوشته شدهاست که باعث میشود خواندنش لذت خواندن یک متن خلاقه را داشتهباشد. از جملهء این لوازم رماننویسی، یکی حضور شخصیتهایی است که اگرچه در انقلاب سهم زیاد یا نقش مستقیمی ندارند اما اظهار نظرهای گاه به گاهشان واقعا شخصیت داستانی به آنها میدهد. نویسنده میتوانست اصلا این بخشها را وارد اثر خودش نکند. در کنار اتفاق بزرگی که دارد در خیابانها میافتد و هزاران انسان دارند در پیشبرد آن نقش ایفا میکنند فلان اظهار نظر خواهر راوی یا فلان حرف پیمان پسر نویسنده چه نقشی دارند؟ اما نگاه دقیق داستانی گلابدرهای لزوم روایت کردن این اظهارنظرها و نشان دادن این احساسات را فراموش نکرده و به موقع، با فواصل درست و به جا، نگاهش را از صحنههای پرتپش وسط خیابانها گرفته و به صحنههای نزدیک خود دوختهاست.
به خانه که رسیدم، اخبار هشت و نیم شروع شد. امشب اخبار، اخبار ترس و وحشت و بدبختی و بیغذایی و بینانی و بیآبی و بیبرقی است. انگار یکباره، همه چیز در ایران تمام شدهبود و همین. دیروز، دولت ناگهان متوجه شدهبود که انبار سیلوها خالی و مخازن بنزین و نفت خالی و منبع آب خالی است و از فردا، همه باید بنشینند و منتظر مرگ باشند تا مرگشان سر برسد، یا بزنند به در و دشت و ریشهء گون و رک بخورند. در دل خندیدم.
نثر تپنده و شتابان و پرکشش و شاعرانهء گلابدرهای در این کتاب واقعا اثر را به سطحی عالی ارتقا دادهاست. نثری با جملات کوتاه و مقطع و پی در پی که به نثر معلم گلابدرهای، جلال، تنه میزند و واقعا هیچ نثری بهتر از این نمیتوانستهاست هیاهو و هیجان روزهای انقلاب را در متن اثر هنری القا کند. همین نثری که مرز شعر و شعار را چنان باریک کرده که گاهی با اینکه میدانی و میبینی که داری شعارهای کف خیا��ان را میخوانی و این حرفهایی که نویسنده میزند کاملا شعاری هستند، اما چنان تو را برای شنیدن این حرفها و دقیقا همین حرفها آماده کرده که همهء شعارها را به گوش جان میشنوی.
یکی از فامیلهای نجات اللهی را دیدم که افتادهبود روی دست چند نفر و شیون میکرد. آن طرف، شهیدی را برمیگرداندند. شهید توی تابوت بود و سر کفن سفید شهید، پر از گل بود. شهید روی دست بود. دستها بلند بود. شهید انگار روی آسمان پرواز میکرد. روی موج صوت و صدا بود.
مردم مثل توپ میغریدند. «این سند جنایت پهلوی، این سند جنایت پهلوی»، بهشت زهرا گرفتهبود. پرسیدم:«چرا برمیگردانیدش؟» یکی گفت:«کفنش خونی شده، میبریم کفنشو عوض کنیم.» آن طرف یکی دیگر را داشتند میبردند. بچه بود. همه گریه میکدند. میگفتند توی بغل مادرش، با مادرش تیر خورده. زنها «علیاصغرم، علیاصغرم» گویان، دنبالش میدویدند. شهید شیرخواره، روی دست یک مرد قدبلند، بین زمین و آسمان بود. تمام طول قامتش که در کفن سفیدی پوشیده بود، یک متر هم نمیشد. مثل گل سفیدی که از ساقه قطع شدهباشد و افتادهباشد روی امواج، بالا و پایین میرفت و تاب برمیداشت. آم مرد قدبلند، بیاعتنا به شیون و زاری، یکریز نعره میزد: «زنده و جاویدباد / راه شهیدان ما» و یک عده جوابش را میدادند و عدهای هم که دور دستهء فشرده هی میدویدند، بالبالزنان میگفتند: «میکشم میکشم / آنکه برادرم کشت»
گلابدرهای با «لحظههای انقلاب» انقلابیگری یک نویسنده را در نقش خودش تبیین میکند. نوشتن در گرماگرم حرکت اجتماعی بزرگ مردم و همگام بودن با این حرکت بزرگ پیشنهاد گلابدرهای به جامعهء نویسندگان ایرانی است که در آن مقطع از ملت عقب افتادهبودند. داستاننویسان در آن مقطع بسیار از ملت عقب افتادهبودهاند و گرچه عمدهء شاعران نیز چنین وضعی داشتهاند اما حضور انقلابی چند شاعر در این اثر دیده میشود. و نویسنده نیز با بارها ابیاتی از شاعران مختلف را برای بیان مضمون مورد نظرش استخدام میکند.
هر جا که میرفتی همین بود. تا دو نفر یا سه نفر با هم جمع میشدند، بحث شروع میشد و حرف ها و نظرها و ارئهء طریقها از زمین تا آسمان با هم تفاوت داشت و معلوم نبود چه خواهدشد. با خود کلنجار میرفتم که جوانی که جلو نشستهبود، زد به شانهام و کاغذی به دستم داد و با شتاب رفت. باز کردم. شعر بود. بالای صفحه نوشتهبود:«سرباز برادر ماست.» به جوان نگاه کردم. داشت میرفت. سرش را از ته تراشیدهبود.
شعر را خواندم:
وقتی به خانه آمد سرباز
مادر گفت / جامه دیگر کن
برادرت تیر خوردهاست…
بیا تا او را در باغچه بکاریم.
سرباز گفت / میدانم مادر
خودم او را زدهام
مرگ بر آنکه مرا به برادرکشی واداشت.
شعر از گرمارودی بود. شعر فردوسی به یادم افتاد و زیر لب خواندم:
از ایران و از ترک و وز تازیان
نژادی پدید آمد اندر میان
نه دهقان، نه ترک و نه تازی بود
سخنها به کردار بازی بود
همه گنجها زیر دامن نهند
بکوشند و کوشش به دشمن دهند
پیاده میرفتم و فکر میکردم. دیدم بعد از هزار سال بعد از آن سالهای بر سروکلهء هم زدن و بیتصمیمی بعد از ۲۰ و بعد لب ۲۷ و بعد تا ۲۸مرداد ۳۲ و تمام طول ۳۲ تا امروز و حتی هنوز هم، این شعر نیما بیاختیار بر زبان انسان جاری میشود:
من دلم سخت گرفتهست از این
میهمانخانهء مهمان کش روزش تاریک
که به جان هم نشناخته انداختهاست
چند تن خوابآلود
چند تن ناهموار
چند تن ناهشیار
و یاد اعلامیه افتادم و این بحث ها و بگومگوها و بر سروکلهء هم زدنها و شاخ و شانه کشیدنها. پیش خود گفتم:« صبح پیدا شده از آن طرف کوه آزاکو، اما…» و فرورفتم توی فکر که آیا میشود ما دست به دست هم بدهیم و دست از این حرفها برداریم و کلک این بابا را بکنیم. آیا خمینی همان مردی نیست که این ملت قرنهاست که در انتظارش نشستهاست؟ آیا این، خود، تاکتیک و تکنیک و روش و فرمول جدیدی در مبارزات خلقهای تحت ستم، علیه امپریالیستها در تاریخ ضبط نخواهدشد؟ آیا این شیوههای بکر و به ظاهر خندهدار، ریشه در دل این فرهنگ ندارد و خود نمیتواند منبع و منشا و خط مشی فرمولها و شیوههای جدیدی بشود، حتی اگر شکست بخورد؟» پیمان دم در بود. از دور صدایم کرد و دوید و جلو آمد و گفت:«بابا کجایی؟»
منبع: شهرستان ادب
February 14, 2017
پیمان توی دسته بود. جدا شد و آمد. دسته هم آمد. همه شان دختر و پسر های ده دوازده ساله بودند دورم جمع شدند. همه، چشمشان به اسلحه بودگ نمی دانم چه شد که ضامن را زدم و خشاب را برداشتم و اسلحه را دادم به دست پیمان و گفتم: بیا بگیر! تازه اول بسم الله ست. برو بابا، برو.
August 17, 2020
به نظرم اين كتاب خارج از حوصله ی نسلی است که انقلاب ایران را درک نکرده!
مگر اينكه خواننده دنبال مطلب به خصوصي باشه كه در اون صورت مرجع خيلي خوب و دقيقيه
مگر اينكه خواننده دنبال مطلب به خصوصي باشه كه در اون صورت مرجع خيلي خوب و دقيقيه
June 30, 2021
چیزی که زد تو ذوقم این بود که با انتظار رمان وارد کتاب شدم ولی دیدم که تجربیات خودشو نوشته (از این مدل که تجربیات خودشون رو داستان میکنن خوشم نمیاد). یه جاهاییشم واقعا حوصله سر بر بود ولی در هر حال برای درک حس و حال اون بازه زمانی بد نیست.
Read
December 20, 2022The last months before the 1979 revolution are documented in this book. The author shares his personal thoughts and impressions from numerous protests he took part in. Extremely biased, pro-government but very rare and that`s why valuable book.
Want to read
August 23, 2017لحظههای انقلاب / سیدمحمود گلابدرهیی / تهران: عصرِ داستان، چاپِ سوم 1392
ایران -- تاریخ -- انقلاب اسلامی، 1357 -- خاطرات
به دلیلِ خطِ سیرِ میدانیِ برخی از حوادثِ شرحدادهشده در این کتاب، خواندنِ آن برای من قابلِ توجه بود.
این کتاب، شرحِ برخی از فعالیتها و افکارِ «محمود گلابدرهیی» در روزهای منتهی به انقلابِ سال 1357خورشیدی است که میتوانست به یک اثرِ بسیار قابلِ اعتناترِ تاریخی نیز تبدیل شود اگر که چشم-داشتها و قضاوتهای شخصیِ نویسندهی آن با مشاهده-نویسیِ وی ترکیب نمیشد و گاه این اثر را به یک تریبونِ شعاری تبدیل نمیکرد.
«گلابدرهیی»، بارها نظراتِ جانبدارانه و منفعتپندارِ خود را صراحتاً بر اصلِ خاطراتش سوار کرده است.
البته این صراحت، جدا از ارزشکاوی محتواییِ آن، به باورپذیرتر شدنِ برخی از شرحیاتِ «لحظاتِ او در انقلاب» کمک کرده است.
اگر این اثر یک ویرایش دیگرگونه نیز داشته باشد و از بیانیههای ناشی از احساسِ ورشکستگیِ مالی و خشمِ شعاریِ «گلابدرهیی» در آن خبری نباشد، چهبسا حاصلِ کار به یک متنِ دستِاول و التفاتبرانگیزترِ تاریخی تبدیل شود.
ایران -- تاریخ -- انقلاب اسلامی، 1357 -- خاطرات
به دلیلِ خطِ سیرِ میدانیِ برخی از حوادثِ شرحدادهشده در این کتاب، خواندنِ آن برای من قابلِ توجه بود.
این کتاب، شرحِ برخی از فعالیتها و افکارِ «محمود گلابدرهیی» در روزهای منتهی به انقلابِ سال 1357خورشیدی است که میتوانست به یک اثرِ بسیار قابلِ اعتناترِ تاریخی نیز تبدیل شود اگر که چشم-داشتها و قضاوتهای شخصیِ نویسندهی آن با مشاهده-نویسیِ وی ترکیب نمیشد و گاه این اثر را به یک تریبونِ شعاری تبدیل نمیکرد.
«گلابدرهیی»، بارها نظراتِ جانبدارانه و منفعتپندارِ خود را صراحتاً بر اصلِ خاطراتش سوار کرده است.
البته این صراحت، جدا از ارزشکاوی محتواییِ آن، به باورپذیرتر شدنِ برخی از شرحیاتِ «لحظاتِ او در انقلاب» کمک کرده است.
اگر این اثر یک ویرایش دیگرگونه نیز داشته باشد و از بیانیههای ناشی از احساسِ ورشکستگیِ مالی و خشمِ شعاریِ «گلابدرهیی» در آن خبری نباشد، چهبسا حاصلِ کار به یک متنِ دستِاول و التفاتبرانگیزترِ تاریخی تبدیل شود.
Displaying 1 - 9 of 9 reviews