هجرت و مجاهدت

سلوک عاشورایی #3

by مجتبی تهرانی

در فقه می‌گوییم هروقت دیواره‌های شهر از دید تو پنهان شد، باید نماز را شکسته بخوانی؛ حالا شدی مسافر! یا می‌گوییم آن‌گاه که دیگر صدای اذان را نشنیدی، آن‌وقت مسافری! حالا ما می‌گوییم آن‌گاه که آوا و آهنگ هواهای نفسانی به گوش دلت نرسید، آن موقع تو مهاجری! آن‌گاه که دیواره‌های شهر مادیّت از دیدت پنهان شد، آن موقع تو مسافری! تا دیواره‌های تعیّنات را می‌بینی، تا در بیت مُظلِم نفس هستی، تا اذان کَثَرات به گوش دلت می‌رسد، هجرت نکرده‌ای و مسافر نیستی! دین هجرت است و معنای دین‌داری هم عدم تعلّق به امور مادّی و دنیایی است.

168 pages, Paperback

About the author

مجتبی شهیدی کَلهُری مشهور به آیت الله حاج آقا مجتبی تهرانی مرجع تقلید شیعیان، استاد مشهور اخلاق و مدرس حوزه‌های علمیهٔ تهران بود.

جلسات اخلاق حاج آقا مجتبی و برادر بزرگترش (حاج آقا مرتضی تهرانی) نزدیک به چهاردهه از پررونق ترین و مهمترین جلسات اخلاق و عرفان تهران بود

زندگی نامه:
آیت الله مجتبی تهرانی در سال ۱۳۱۶ش در تهران زاده شد. پدرش میرزا عبدالعلی تهرانی، از شاگردان عبدالکریم حائری یزدی بود که در زمان حکومت رضاخان، با همراهی محمود شاه‌آبادی، نماز جماعت مسجد جامع بازار تهران را امامت می‌کرد.

حاج آقا مجتبی تهرانی از پنج سالگی به مکتب رفت و در تا ده سالگی بخشی از مقدّمات دروس دینی را در مدرسۀ حاج ابوالفتح تهران گذراند. سپس به‌همراه پدر به مدّت سه سال به مشهد مهاجرت کرد و مشغول دروس مقدّمات شد. به‌طور خصوصی در درس محمدتقی ادیب نیشابوری شرکت کرد. در سال ۱۳۳۴ه‍.ش در ۱۸سالگی به قم رفت. امام خمینی، سید حسین بروجردی، سید محمد رضا گلپایگانی، سید محمد حسین طباطبایی، سید محمد محقق داماد از جمله اساتید او بودند. وی در ۲۵ سالگی به درجه اجتهاد رسید.

آیت الله تهرانی، تقریرات درس بیع امام خمینی را جمع‌آوری و با اجازه او به صورت یک اثر مستقل منتشر کرد. کتاب مکاسب محرمه آیت الله خمینی و همچنین دو جلد رسائل اصولی او نیز به همت شیخ مجتبی تنظیم و منتشر شد. تهرانی به امام خمینی علاقه ویژه‌ای داشت و خود گفته بود که «از آیت الله خمینی بیشتر از پدرش استفاده کرده است.» وی مدتی نیز با مصطفی خمینی هم مباحثه بود. وی با آقابزرگ تهرانی نیز رابطه ویژه‌ای داشت و خود گفته بود «آقا بزرگ تا آخر عمر، هر رمضان یک افطاری دونفری مرا دعوت می‌کرد.»

با درگذشت آیت الله بروجردی و مطرح شدن مرجعیت امام خمینی و با توجه به اینکه نسخه‌های نامطلوب و حاوی اغلاط و اشتباه از رسالۀ امام خمینی در دست مردم بود، او شاگرد خود، مجتبی تهرانی را مأمور به جمع‌آوری فتاوا و تنظیم صحیح‌ترین نسخه از رسالۀ عملیه و مناسک حج خویش گرداند که در سال۱۳۴۳هـ‌ش به چاپ رسید و در دسترس مقّلدان قرار گرفت. بعد‌ها تهرانی به‌همراهی بعضی دیگر از شاگردان امام خمینی، کتابخانۀ او را در قم دایر کردند که سه‌سال بعد توسّط ساواک تعطیل شد.

در سال ۱۳۴۷ش به نجف رفت و در اقامت سه ساله، در مدرسۀ آیت‌الله بروجردی کفایه تدریس کرد و در درس امام خمینی شرکت کرد، در درس‌های خارج اصول سید ابوالقاسم خویی و سیدمحسن حکیم حاضر شد.

اساتید:
محمدتقی ادیب نیشابوری
امام خمینی
سید حسین بروجردی
سید محمد رضا گلپایگانی
سید محمد حسین طباطبایی
حسن فرید اراکی
سید محمد محقق داماد
سید ابوالقاسم خویی
سید محسن حکیم
میرزا عبدالعلی تهرانی

درگذشت:
حاج آقا مجتبی تهرانی در ۱۳ دی ۱۳۹۱ش (۱۹ صفر ۱۴۳۴ق) بعد از گذراندن یک دورۀ طولانی بیماری درگذشت و در ۱۴ دی در حرم حضرت عبدالعظیم دفن شد. آیت الله خامنه‌ای بر پیکر او نماز خواند. به مناسبت درگذشت او، علما و مراجع تقلید و برخی از سیاسیون پیام‌های تسلیت صادر کرده و مجالس ترحیم در شهرهای مختلف برگزار شد.

Reviews

[Zahra Dashti · Rating 5 out of 5]

موضوع منزل سوم سلوک عاشورایی هجرت و مجاهدت بود که از جلسات آیت الله حاج آقا مجتبی تهرانی گردآوری شده بود و مکتوب شده جلسات محرم ۱۳۸۲ هست.
در این کتاب به #هجرت صغری یا بیرونی و هجرت کبری یا درونی پرداخته می‌شه. مصادیق هجرت که مطرح می کنند برای من بسیار جذاب و جالب بود. بحث تعرب بعد از هجرت رو بیان می کنند که بعضی مصادیقش برای من سنگین بود. در مجموع بحث شوک آوری بود. در انتها هم به ارتباط هجرت و جهاد یا مجاهدت می پردازند که ارتباط جهاد اصغر و هجرت صغری و جهاد اکبر و هجرت کبری رو بیان می ‌کنن. و اینکه در جهاد اصغر اگر به فیض شهادت نائل بشیم تنها یکبار هست اما در جهاد اکبر چه بسا هزاران بار با شهادت روبرو بشیم. بحث بسیار جذاب بود. جز مواردی که کلمات برای من ناآشنا بودند، در درک و فهم مطلب با وجود سنگینی مشکلی نبود. شاید شیوایی و مصادیق و مثالها این فهم رو راحت کرده بود. این کتاب از اونهایی هست که رزق معنویه. این رزق رو از دست ندین.

[Tayebe Ej · Rating 3 out of 5]

بحث هجرت و جهاد از نگاهی که برای من تازگی داشت. اصل حرف کتاب اینه: لازمه ی ایمان، هجرت و مجاهدت ه. اما این هجرت و مجاهدت لزوماً بیرونی نیست، و اگر هم بیرونی باشه لزوماً به معنی جلای وطن کردن نیست، همین که از مجلس گناه بیرونی میای، خودش هجرته، و همین که دلت رو کوچ بدی و نگذاری به سمت غیر خدا بره این هم هجرته
و چقدر این هجرت درونی و جهاد درونی از هجرت و مجاهدت بیرونی سختتره..ا

[Hamed · Rating 3 out of 5]

در فقه می‌گوییم هروقت دیواره‌های شهر از دید تو پنهان شد، باید نماز را شکسته بخوانی؛ حالا شدی مسافر! یا می‌گوییم آن‌گاه که دیگر صدای اذان را نشنیدی، آن‌وقت مسافری! حالا ما می‌گوییم آن‌گاه که آوا و آهنگ هواهای نفسانی به گوش دلت نرسید، آن موقع تو مهاجری! آن‌گاه که دیواره‌های شهر مادیّت از دیدت پنهان شد، آن موقع تو مسافری! تا دیواره‌های تعیّنات را می‌بینی، تا در بیت مُظلِم نفس هستی، تا اذان کَثَرات به گوش دلت می‌رسد، هجرت نکرده‌ای و مسافر نیستی! دین هجرت است و معنای دین‌داری هم عدم تعلّق به امور مادّی و دنیایی است

[Maryam Zarei · Rating 5 out of 5]

برای من که ‌مدت‌هاست به مفهوم «هجرت» علاقه‌مندم خیلی جذاب بود. این مجموعه که من از سر اتفاق و علاقه از این جلدش شروع کردم رویکرد اخلاقی معرفتی داره. بیان حاج‌آقامجتبی خیلی شیرین، روان و بسیار منسجمه و درعین‌‌حال غنی هم هست. ابتدای هرجلسه تلاش می‌کنن مباحث جلسه قبل رو یه مرور کوتاه داشته باشن و این باعث میشه پیوستگی مباحث در ذهن مخاطب حفظ بشه. لذت بردم از هم‌نشینی با این کتاب در ایام محرم و به عنوان یه یادآور خیلی خوب و مفید بود. حسرتم اینه که چرا کتاب رو خلاصه‌نویسی نکردم. ترغیب شدم سراغ سایر جلدهای این مجموعه هم برم.

[Amir · Rating 4 out of 5]

مومن نمی تواند در حال هجرت و مجاهدت نباشد

هجرت صغری ظاهری از هجرت کبری است اما هجرت کبری یعنی بداند که در مسیر الله و رسول الله باید باشد از ظاهر تا باطن و این مجاهدت میخواد یعنی باید انسان ریاضت بکشد تقوا پیشه کند تا مقدمه هجرت کبری را فراهم کند و برای همین است که بعد از جهاد اصغر حدیث توصیه به جهاد اکبر میکند.

کتاب با بررسی وجه هجرت و مجاهدت حادثه عاشورا و حرکت امام حسین به این دو واژه مهم در واژگان اسلام میپردازد و به نظرم خیلی زیبا تطبیق میدهد با حادثه کربلا و شهادت امام حسین