Πρόσωπο και φύση : Προβληματισμοί γύρω από την έννοια του προσώπου στη σκέψη του Ιωάννη Δαμασκηνού

by Ιωάννης Πλεξίδας

Στην παρούσα μελέτη επιχειρήσαμε να ανασυντάξουμε την προβληματική του Ιωάννη Δαμασκηνού γύρω από την έννοια της υπόστασης, η οποία αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της σκέψης του. Αναπόδραστο ορίζοντα αυτής της προσπάθειας αποτελεί ο κατηγοριακός οπλισμός του Δαμασκηνού, οι δύο δηλαδή μνημειώδεις κλίμακες των πέντε φωνών και των δέκα κατηγοριών. Παρουσιάσαμε τον τρόπο σύστασης της υπόστασης, στην τριπλή εκδοχή της: θεός, άνθρωπος και θεάνθρωπος. Αναζητήσαμε τα στοιχεία εκείνα τα οποία μας δίνουν την έννοια της υπόστασης, τονίζοντας τον καταλυτικό ρόλο που παίζουν τόσο τα αχώριστα συμβεβηκότα (σωματικά χαρακτηριστικά) όσο και τα χωριστά (θελήματα - ενέργειες).
Ο ρόλος των συμβεβηκότων κατανοείται διττώς: στη λογική κλίμακα των γενών-ειδών «αποτελειώνουν» τις υποστάσεις, ενώ στον χώρο του πραγματικού χωρίζουν τις ομοειδείς και ομοούσιες υποστάσεις. Μέσα, λοιπόν, από μία σειρά παρεμβάσεων, που πραγματοποιεί ο Δαμασκηνός στο αρχαιοελληνικό κατηγοριακό σύστημα, θα δείξουμε πώς στοιχειώνεται ο πατερικός λόγος, όσον αφορά στις έννοιες υπόσταση, πρόσωπο, άτομο καθώς και στις έννοιες ουσία, φύση και μορφή.

204 pages, Paperback

First published March 16, 2001

About the author

Ο Ιωάννης Πλεξίδας γεννήθηκε στα Τρίκαλα. Πραγματοποίησε σπουδές φιλοσοφίας και θεολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Είναι κάτοχος ενός μεταπτυχιακού διπλώματος στη Φιλοσοφία, κάτοχος ενός διδακτορικού διπλώματος στη Φιλοσοφική Ανθρωπολογία (Φιλοσοφική Σχολή) και ενός, δεύτερου, διδακτορικού διπλώματος στη Βυζαντινή Φιλοσοφία (Θεολογική Σχολή). Στα κύρια ερευνητικά του ενδιαφέροντα ανήκουν η βυζαντινή φιλοσοφία, η φιλοσοφική και χριστιανική ανθρωπολογία, η φιλοσοφική ερμηνευτική, η φαινομενολογία και η εγκληματολογία.
Οι κυριότερες μελέτες του στην ελληνική γλώσσα είναι οι εξής: «Η ανθρωπολογία του κακού. Μία ανάγνωση του Γρηγορίου Νύσσης», εκδόσεις λογεῖον, «Άνθρωπος και Θάνατος. Απόπειρα Χριστιανικής Ανθρωπολογίας», εκδόσεις λογεῖον, «Πρόσωπο και φύση. Προβληματισμοί για την έννοια του προσώπου στη σκέψη του Ιωάννη Δαμασκηνού», εκδ. Νησίδες, «Ο άνθρωπος ενώπιον του θανάτου», εκδ. Αρμός, «Η μετασκευή του ανθρώπου. Εισαγωγή στην ανθρωπολογική σκέψη του Νικολάου Καβάσιλα», εκδ. Πρότυπες Θεσσαλικές Εκδόσεις, «Γρηγόριος Νύσσης. Λόγοι για το θάνατο και το πένθος», εκδ. Ζήτρος, «Λόγοι χριστιανών κατά εθνικών», εκδόσεις Ζήτρος, «Νεμέσιος Εμέσης. Περί φύσεως ανθρώπου», εκδ. Ζήτρος, «Νικήτας Στηθάτος. Περί ψυχής», εκδ. Ζήτρος, «Ο Ηγεμών», εκδ. Αρμός, «Όταν συμβαίνει το κακό σε καλούς ανθρώπους», εκδ. DeGiorgio, «Κατακτώντας την ευτυχία», εκδ. λογείον, «Η ανθρωπολογία του κακού», εκδ. λογείον, «Περί θεού και θεανθρώπου», εκδ. Πρότυπες Θεσσαλικές Εκδόσεις, «άνθρωπος και Θάνατος», εκδ. λογείον, κ.ά. Υπό έκδοση είναι το βιβλίο του: «Κατά συρροή δολοφόνοι. Μια φιλοσοφική προσέγγιση στην ψυχολογία της βίας».
Άρθρα του στην ελληνική γλώσσα έχουν δημοσιευθεί στα περιοδικά, Intellectum, Σύναξη, Γρηγόριος Παλαμάς, Επιστημονική Επετηρίδα Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ, Επικοινωνία, Αντίφωνο, Φιλοσοφείν κ.ά, ενώ έχει μεταφράσει και επιμεληθεί βιβλία φιλοσοφικού, θεολογικού και λογοτεχνικού ενδιαφέροντος.