What do you think?
Rate this book
Diensplig: Hoekom stotter ons pa's so?
Anelia Heese hervertel die rou en soms skokkende stories van Suid-Afrikaanse mans wat in die 1970’s en 1980’s verplig is om weermagdiens te doen. In Diensplig praat van dié mans, baie vir die eerste keer, openhartig oor hul ervaringe.
Hulle praat hier eerlik oor onder meer die eerste kontak, die eerste keer toe iemand ’n makker verloor het, hoe sommige “terrie-ore” versamel het, oor patrollies in die townships, en die interne stryd wat dikwels agterna gevolg het.
Hulle praat hier eerlik oor onder meer die eerste kontak, die eerste keer toe iemand ’n makker verloor het, hoe sommige “terrie-ore” versamel het, oor patrollies in die townships, en die interne stryd wat dikwels agterna gevolg het.
243 pages, Kindle Edition
Published August 4, 2023
12 people are currently reading
32 people want to read
About the author
Anelia Heese
1 book2 followersAnelia Heese is ’n maatskaplike entrepreneur en spesialis in gemeenskapskultuurontwikkeling in Berlyn. Sy skryf graag liefdesbriewe vir haar enigste tuiste, Suid-Afrika. Haar podsending, diensplig.org is ’n poging om ons pa’s beter te verstaan. Skryf ook bydraes vir Vrye Weekblad.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 10 of 10 reviews
March 22, 2024
As jy ’n vuis-teen-die-skouer patriotiese verhandeling te wagte was, gaan jy deels teleurgesteld wees. Ja, daarvan is daar wel tussen die bydraes van meer as sestig respondente, maar dit is nie die oorwegende gevoel wat ek gekry het met die lees van Anelia Heese se boek nie.
Die gedagte om “storietjies” soos sy daarna verwys, bymekaar te maak het by die skrywer posgevat gedurende die Covid inperkings toe daar tyd was om te luister. Boonop verlang sy na haar land en sy mense. Vir dié doel skep sy ’n webtuiste, www.diensplig.org. Deur middel van stemboodskappe en telefoniese onderhoude kry sy insette van meer as sestig mense wat onder die verpligte militêre diensplig era oproepbaar was of betrokke was by die weermag. Daar is bekende name soos Murray La Vita, Deon Lamprect, genl.maj. Roland de Vries, genoeg om die publikasie in boekvorm te regverdig. Ook genoeg om vanuit wyd uiteenlopende oogpunte na diensplig, grensdiens en ook ontplooiing van die weermag in oproergeteisterde gebiede te kyk.
Diensplig was nie ’n boek waaraan ek maklik gelees het nie. Dit is ontstellend om te lees van al die “eerstes” wat bloedjonk mans, eintlik nog seuns, op die grens moes beleef nadat hulle afgetakel en gelyk gemaak is tydens basiese opleiding. Verder is daar baie politieke onderstrominge, terwyl ek in wese ’n tipiese volstruis is.
Dana Snyman word op die voorplat aangehaal: “Mooi. En belangrik.” Belangrik, dit kan ek verstaan, want dit was ’n platform wat aan mans uit daardie era die geleentheid gegee het om, soms onder ’n skuilnaam, te verwoord wat baie van hulle slegs stotterend oor kan praat. Maar “Mooi”? Daarmee sukkel ek.
Diensplig is uitgegee in 2023 deur Tafelberg, ’n druknaam van NB Uitgewers.
Die gedagte om “storietjies” soos sy daarna verwys, bymekaar te maak het by die skrywer posgevat gedurende die Covid inperkings toe daar tyd was om te luister. Boonop verlang sy na haar land en sy mense. Vir dié doel skep sy ’n webtuiste, www.diensplig.org. Deur middel van stemboodskappe en telefoniese onderhoude kry sy insette van meer as sestig mense wat onder die verpligte militêre diensplig era oproepbaar was of betrokke was by die weermag. Daar is bekende name soos Murray La Vita, Deon Lamprect, genl.maj. Roland de Vries, genoeg om die publikasie in boekvorm te regverdig. Ook genoeg om vanuit wyd uiteenlopende oogpunte na diensplig, grensdiens en ook ontplooiing van die weermag in oproergeteisterde gebiede te kyk.
Diensplig was nie ’n boek waaraan ek maklik gelees het nie. Dit is ontstellend om te lees van al die “eerstes” wat bloedjonk mans, eintlik nog seuns, op die grens moes beleef nadat hulle afgetakel en gelyk gemaak is tydens basiese opleiding. Verder is daar baie politieke onderstrominge, terwyl ek in wese ’n tipiese volstruis is.
Dana Snyman word op die voorplat aangehaal: “Mooi. En belangrik.” Belangrik, dit kan ek verstaan, want dit was ’n platform wat aan mans uit daardie era die geleentheid gegee het om, soms onder ’n skuilnaam, te verwoord wat baie van hulle slegs stotterend oor kan praat. Maar “Mooi”? Daarmee sukkel ek.
Diensplig is uitgegee in 2023 deur Tafelberg, ’n druknaam van NB Uitgewers.
February 24, 2024
'n Boek wat elke Suid Afrikaner by kan baat vind.
April 4, 2024
'n Noodsaaklike refleksie en dermsrygoefening vir hulle wat, soos ek, die vervloeking van apartheid met verpligte diensplig moes verdedig.
November 11, 2023
Die boek gaan oor die diensplig van seuns van agtien jaar, net na matriek. Vandag is die manne al ou manne(met liefde gesê) wat steeds nie regtig praat oor daardie tyd van bosoorlog, terreur en guerilla aanvalle nie. Dis die tyd waarin ek opgegroei het en het nou 'n dieper insig in wat hul deurgemaak het. Amelia Heese het 'n boeiende weergawe gegee. Reguit en eerlik. Dis die moeite werd om die boek te lees as jy belangstel om dieper in te gaan in omstandighede in die land, politiek en die gedwonge diensplig van daardie jare.
May 27, 2024
Hierdie boek het my oë oopgemaak vir 'n oorlog waarin generasies van Suid-Afrikaners betrokke was, maar waarby ek nog nooit stilgestaan het nie. Die boek bestaan uit gesprekke met Suid-Afrikaanse mans wat diensplig gedoen het van die 1960s tot die einde 1980s en grens toe is vir 'n oorlog waarin hulle nie 'n keuse gehad het nie. Die onderhoude is empaties aangebied, maar tog met die ironiese kommentaar of gedagtes van die jonger skrywer wat van buite af oordeel. Die twee perspektiewe het my idees uitgedaag: aan die een kant is die oorlogveterane/troepe wat grens toe is en wat deur 'n oorlog moes leef en veg vir wat hulle glo reg is (of dalk nie) en aan die ander kant is die skrywer die verteenwoordiger van 'n jonger generasie wat uit 'n ander bril na ons geskiedenis kyk, wat vrae vra en wat meer krities vanuit 'n hedendaagse wêreld oordeel. Ek is met 'n diep besef gelaat van die impak van die dekades van grensoorlog op die psige van ons Suid-Afrikaners. Skielik is die grensoorlog, die kaplyn, my vriende en familie wat diensplig moes doen of as staandemag deelgeneem het aan hierdie oorlog - mense wat idees moes verdedig waaroor daar vandag en selfs destyds gefrons is en wat vandag net kant toe geskuif word asof dit nooit gebeur het nie - 'n realiteit wat my diep tref en wat nie geïgnoreer kan word nie.
January 20, 2025
Een ding wat baie Suid Afrikaners nie doen nie, is om te praat van die Grensoorlog. Ons as millennials het nooit van dit geleer in geskiedenis nie, ons ouers praat nie daaroor nie, en as jy nie spesifiek ‘n boek daaroor lees nie, weet jy nie eintlik hoe dit was of waaroor dit gegaan het nie. Anelia het dieselfde gevoel en besluit om meer uit te vind.
Hierdie boek is ‘n samevatting van 60 mense se stories van hul tyd tydens diensplig. Van die begin van die oorlog in Angola en Suidwes Afrika (nou Namibië), tot hier aan die einde waar diensplig soldate gebruik was in die townships om patrollie te doen. Ons hoor stories van mense wat patrollie doen, eerste kontak, die vlugte met Flossie, mense in tenke en selfs die dominee en sielkundige terug in die kamp.
Anelia probeer met hierdie verhale agter die kap van die byl kom – hoe leef ons vandag met al die skuldgevoelens, trauma en die wete dat jy geveg het om Apartheid te beskerm. Of was dit nie heeltemal so eenvoudig nie? Wat is die nagevolge van geslagte wat moes veg en nooit eintlik behandeling gekry het nie?
My opinie: My pa was in Rhodesië in die army, so ek ken eintlik maar min van die grensoorlog. ‘n Boek genaamd Vendetta, deur Tony Park, het my verbeelding geprikkel en dis toe dat ek hierdie boek kies om te lees. So hartseer, so interessant, so baie vrae om oor te dink, so baie trauma vir generasies. Wat ‘n boek!
Hierdie boek is ‘n samevatting van 60 mense se stories van hul tyd tydens diensplig. Van die begin van die oorlog in Angola en Suidwes Afrika (nou Namibië), tot hier aan die einde waar diensplig soldate gebruik was in die townships om patrollie te doen. Ons hoor stories van mense wat patrollie doen, eerste kontak, die vlugte met Flossie, mense in tenke en selfs die dominee en sielkundige terug in die kamp.
Anelia probeer met hierdie verhale agter die kap van die byl kom – hoe leef ons vandag met al die skuldgevoelens, trauma en die wete dat jy geveg het om Apartheid te beskerm. Of was dit nie heeltemal so eenvoudig nie? Wat is die nagevolge van geslagte wat moes veg en nooit eintlik behandeling gekry het nie?
My opinie: My pa was in Rhodesië in die army, so ek ken eintlik maar min van die grensoorlog. ‘n Boek genaamd Vendetta, deur Tony Park, het my verbeelding geprikkel en dis toe dat ek hierdie boek kies om te lees. So hartseer, so interessant, so baie vrae om oor te dink, so baie trauma vir generasies. Wat ‘n boek!
April 18, 2024
Nadat ek klaar is met hierdie boek het ek ‘n baie beter begrip gekry vir die sogenaamde “moeilike” generasie, die ooms wat so maklik hulle sê wil sê oor die jonger generasies, maar nooit wil uitbrei oor waarom hulle die lewe so anders sien nie. Ek verstaan nou beter hoekom stotter my eie pa en ooms so.
Die boek gaan oor die verpligte diensplig van jong mans (eintlik nog kinders, skaars 18) in Suid-Afrika tydens die apartheidsjare. Dit is ‘n versameling stories van ooms wat swaar sluk aan hulle verlede en moeilik oor die dinge praat.
Dit was nie ‘n maklike boek om te lees nie, want deur die loop daarvan begin jy empatiseer en voel jy letterlik die hartseer van ‘n groot groep mense wat tot vandag toe misverstaan word. Ek wens elke Suid-Afrikaner wil die boek lees, dan sal hulle dalk minder oordeel oor ‘n tyd waarin bitter min mense regtig ‘n sê gehad het.
Die boek gaan oor die verpligte diensplig van jong mans (eintlik nog kinders, skaars 18) in Suid-Afrika tydens die apartheidsjare. Dit is ‘n versameling stories van ooms wat swaar sluk aan hulle verlede en moeilik oor die dinge praat.
Dit was nie ‘n maklike boek om te lees nie, want deur die loop daarvan begin jy empatiseer en voel jy letterlik die hartseer van ‘n groot groep mense wat tot vandag toe misverstaan word. Ek wens elke Suid-Afrikaner wil die boek lees, dan sal hulle dalk minder oordeel oor ‘n tyd waarin bitter min mense regtig ‘n sê gehad het.
October 21, 2024
To read the review in English, go to https://www.linkedin.com/pulse/diensp...
My ma se spierwit gesig kom bekommerd uit die studeerkamer: "Ouma het nou-net 'n bom vrygespring!" sê sy geheimsinnig nadat sy die telefoon neergesit het. Dit was 1983 en die ANC het 'n motorbom in Kerkstraat, Pretoria, laat afgaan, soos jy vertel Anelia.
Ons het almal groot geskrik.
Toe ek in Klas i was het ons geleer hoe om die lessenaars onder die vensters in te skuif en teen die mure te val, my onnie se woorde was: "Val teen die mure!", ingeval 'n bom op die skoolgebou sou land. Die lessenaars was vir ons om onder weg te kruip. Toe ek op hoërskool was het een van die seuns 'n "bom" in die badkamer gekry en almal moes uit die gebou vlug: Gelukkig was dit maar net om te toets hoe oplettend die leerlinge was. 'n "Toetslopie", het die onnies dit genoem.
Die sogenaamde "swart gevaar" was iets wat altyd êrens gedreig het, en al het ek dit nie heeltemal verstaan nie, het dit my bang gelaat. In een van my kinderboeke is 'n vetkryt tekening van my, waar ek gedroom het 'n man kom in my kamer in en sny my keel af! Hierdie werklikhede is nooit genoegsaam aan ons verduidelik nie, en ek is dankbaar dat iemand soos Anelia Heese bereid was om te gaan sit en die vrae te stel wat by ons opgekom het, maar ons te bang was om te verwoord. ...Dié vrou/Anelia Heese/ sal aanhou krap waar dit seermaak, want dit maak saak., bladsy 124. Ek herhaal: Dit MAAK SAAK!
My nefies was ook in die weermag en een van hulle het 'n medalje gekry vir iets wat hy in Angola gedoen het (hy is op 'n jong ouderdom in 'n motorongeluk oorlede). Toe ek my pa vra waarvoor die medalje dan was, het hy gesê, "Ag, dis maar wat die weermag vir hulle gegee het." My pa was ook in die weermag, maar het gelukkig nie "moeilikheid" (om een van jou eufemismes te gebruik) ervaar nie ... ek het nog 'n helder herinning van die weermag wat eendag op ons plaas opgedaag het omdat my pa besluit het om die "boshoed", wat hulle vir hom in die leër gegee het, te hou. Hy moes dit teruggee ... vir wat? ... en na hoeveel jaar het hulle my pa dan kom opsoek?
Van my vriende en kollegas was ook in die weermag gewees en die wonde bly. Soms is dit vir 'n oud-soldaat moontlik om te vertel wat hy onthou en dit bring genesing, in ander gevalle krap die herinneringe 'n mens só om dat selfdood die enigste uitweg blyk te wees (soos Kevin Carter, bl. 161). Een van my oud-kollegas het nog jare later gedigte oor sy tyd as soldaat geskryf. Die beelde daarin is egter so vaag dat ek twyfel of die woorde vir hom lawend was.
Hoe dit ookal sy, ek is dankbaar vir hierdie boek. Ek verstaan effe beter wat destyds alles gebeur het en ek dink ek verstaan ook hoekom so min mans daaroor wil praat.
My ma se spierwit gesig kom bekommerd uit die studeerkamer: "Ouma het nou-net 'n bom vrygespring!" sê sy geheimsinnig nadat sy die telefoon neergesit het. Dit was 1983 en die ANC het 'n motorbom in Kerkstraat, Pretoria, laat afgaan, soos jy vertel Anelia.
Ons het almal groot geskrik.
Toe ek in Klas i was het ons geleer hoe om die lessenaars onder die vensters in te skuif en teen die mure te val, my onnie se woorde was: "Val teen die mure!", ingeval 'n bom op die skoolgebou sou land. Die lessenaars was vir ons om onder weg te kruip. Toe ek op hoërskool was het een van die seuns 'n "bom" in die badkamer gekry en almal moes uit die gebou vlug: Gelukkig was dit maar net om te toets hoe oplettend die leerlinge was. 'n "Toetslopie", het die onnies dit genoem.
Die sogenaamde "swart gevaar" was iets wat altyd êrens gedreig het, en al het ek dit nie heeltemal verstaan nie, het dit my bang gelaat. In een van my kinderboeke is 'n vetkryt tekening van my, waar ek gedroom het 'n man kom in my kamer in en sny my keel af! Hierdie werklikhede is nooit genoegsaam aan ons verduidelik nie, en ek is dankbaar dat iemand soos Anelia Heese bereid was om te gaan sit en die vrae te stel wat by ons opgekom het, maar ons te bang was om te verwoord. ...Dié vrou/Anelia Heese/ sal aanhou krap waar dit seermaak, want dit maak saak., bladsy 124. Ek herhaal: Dit MAAK SAAK!
My nefies was ook in die weermag en een van hulle het 'n medalje gekry vir iets wat hy in Angola gedoen het (hy is op 'n jong ouderdom in 'n motorongeluk oorlede). Toe ek my pa vra waarvoor die medalje dan was, het hy gesê, "Ag, dis maar wat die weermag vir hulle gegee het." My pa was ook in die weermag, maar het gelukkig nie "moeilikheid" (om een van jou eufemismes te gebruik) ervaar nie ... ek het nog 'n helder herinning van die weermag wat eendag op ons plaas opgedaag het omdat my pa besluit het om die "boshoed", wat hulle vir hom in die leër gegee het, te hou. Hy moes dit teruggee ... vir wat? ... en na hoeveel jaar het hulle my pa dan kom opsoek?
Van my vriende en kollegas was ook in die weermag gewees en die wonde bly. Soms is dit vir 'n oud-soldaat moontlik om te vertel wat hy onthou en dit bring genesing, in ander gevalle krap die herinneringe 'n mens só om dat selfdood die enigste uitweg blyk te wees (soos Kevin Carter, bl. 161). Een van my oud-kollegas het nog jare later gedigte oor sy tyd as soldaat geskryf. Die beelde daarin is egter so vaag dat ek twyfel of die woorde vir hom lawend was.
Hoe dit ookal sy, ek is dankbaar vir hierdie boek. Ek verstaan effe beter wat destyds alles gebeur het en ek dink ek verstaan ook hoekom so min mans daaroor wil praat.
March 2, 2024
This book is incredible - both in execution and content. Born after conscription in South Africa ended, I knew very little about it. Let's face it - it is a dirty mark in our country's history. But I learned so much from Diensplig that I never knew. The way Heese compiles her interviews, not deleting unsavoury information or opinions, but always providing the information that is true, is a good journalistic skill. The way she questions controversial opinions, and encourages critical thinking, is another impressive achievement. I can't find information about whether this has been translated to English yet - but it should be.
Displaying 1 - 10 of 10 reviews