کریم خان زند و زمان او

by پرویز رجبی

با پیروزی بدون نتیجة افغان‌ها بر صفویه و شکست دولت مقتدر صفوی در سال ۱۱۳۵، ایران برای همیشه قدرت سیاسی و اقتصادی خود را در خاورمیانه از دست داد و دورة تازه‌ای در تاریخ ایران آغاز شد که تا انقراض سلسلة قاجاریه در سال ۱۳۰۴ شمسی دوام داشت. از ویژگی‌های خاص این دوره می‌توان به ضعف قدرت مرکزی، فساد دستگاه حاکمه، رکود امور اقتصادی و در نتیجه سقوط مداوم ارزش پول، از بین رفتن سنت‌های محلی و ارزش‌های هنری، ناامنی و آشفتگی روستاها و شهرها و آمدن اروپاییان به این سامان اشاره کرد. در دورة سقوط تقریبا دویست ساله، تنها حکومت کریم‌خان زند بود که به ورشکستگی ایران و ایرانیان رنگی دیگر داد و در آن وقفه‌ای ایجاد کرد. کریم‌خان توانست یک بار دیگر کشور از هم پاشیده را سامان دهد و با برقراری نظم و امنیت، به اقتصاد و بازرگانی جانی تازه بخشد. کتاب حاضر شرح زندگی و اقدامات کریم‌خان زند با نگاهی بر اوضاع اجتماعی ایران در این دوران است.
چاپ ۱۳۸۹

248 pages, Paperback

First published April 1, 1972

Reviews

[Pooneh Mgh · Rating 4 out of 5]

وقتی به شیراز رفتم، قطعه ی مبهم بزرگی از تاریخ را با دیدن ارگ کریم خانی و حمام وکیل، ناگهان بازیافته بودم. زندیه، بخشی از تاریخ ایران بود که اکنون دوست داشتم بیشتر از آن بخوانم. معماری و حجم آبادانی به یادگار مانده از آنها، احترام مرا بر انگیخت و در ذهن من ماند، تا به تهران برگشتم و این کتاب را یافتم.
کتاب بسیار خوب و علمی نوشته شده، قدم به قدم مرجع می دهد، و از بررسی جزییات تارخی فروگذار نمی کند. با خواندن آن از شخصیت کریم خان زند اطلاعات خوبی کسب کردم، بخش جنگ ها و اسم ها برای من جذاب نبودند و همان دم خواندن، از خاطرم رفتند.
تحلیل های نویسنده از وضعیت اقتصادی مردم، حکومت داری و مجازات، بناها و آبادانی و حتی ادبیات در دوره ی کریم خان جالب توجه بودند. او به خوبی پیش زمینه ی تاریخی شکل گیری حکومت زندیه را بررسی کرده بود و علت گسست و تکثر قدرت در ایران آن زمان را بازگو کرده بود.
با خواندن داستان نادر، متوجه فضای قدرت طلبانه ی شاهزادگان و سرداران محلی می شویم و باورش برای ما سخت نیست، وقتی می خوانیم جنازه ی کریم خان سه روز پس از مرگش روی زمین مانده ، از بس که همه مشغول کسب جانشینی وی بوده اند و انگار کسی وقت و اهتمام برای تدفین او نداشته است.

[Khodabakhsh · Rating 5 out of 5]

از پیشگفتار این کتاب به قلم مؤلف: بررسی و کاوش در تاریخ ایران و نگارش آن، در سده ای که هستیم، پیشرفتهای شایان توجهی کرده است. کوشش و کار ایرانشناسان بزرگ و ارجمندی چون بارتولد و مینورسکی راه را برای پرداختن به تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران تا اندازۀ زیاد هموار ساخت و سپس مورخین زیادی که بیشتر غیر ایرانی بودند و کمتر ایرانی، دست به یک سلسله تحقیقات و تفسیرات زدند که نتیجۀ آن روشن ساختن نکات بسیاری از تاریخ تاریک این ملت و کشور کهن سال بود. دربارۀ تاریخ سلسلۀ زندیه و پیدایی و مرگ سردودمان این سلسله تاکنون بررسی علمی و همه جانبه ای بعمل نیامده است. هدف این نوشته پرداختن به این قسمت از تاریخ ایران است که از بسیاری جهات در میان کلیۀ دوره های زندگی سیاسی و اجتماعی ایران ویژگیهای کاملا مشخص دارد... متن پیشگفتار چاپ اول، 3 صفحه است. فهرست اعلام از صفحۀ 281-293 و فهرست منابع از صفحۀ 294-303 آمده است.