Türkiye'de Aydının Kısa Tarihi

by Doğan Gürpınar

Study on the intellectuals of Turkey.

351 pages, Unknown Binding

First published April 1, 2013

Reviews

[Ezgi · Rating 3 out of 5]

Doğan Gürpınar çok çalışkan, yaşadığı dönemi de yakından takip eden bir tarihçi. Bu yanıyla saygı duyduğum, takip etmenin yararlı olduğunu düşündüğüm biri. Bu kitabında gündelik hayatta bile sıkça değindiğimiz ama etraflı çalışmaların çok az olduğu bir konuyu ele alıyor. Türkiye’de Aydının Kısa Tarihi ismi gibi kısa bir çalışma. Ne yazık ki kısa olması meselenin kalbine inmesini engellemiş.

Gürpınar aydının genel tanımı ve ülkemizde geldiği anlamlardan yola çıkarak oluşturuyor kitabını. Ama konuya devam ederken siyasi koşulların değerlendirmesine kayıyor. Aydın bu coğrafyada çok yeni bir kavram. Tanzimat ile görülen nadir bir tür hatta. Böyle nadir bir türün ilginç koşulları olur. Hatta koşullarıyla anlamlı olur. Yazar da bu yöntemi benimsemiş gibi görünüyor. Dengeli bir anlatımı olsa iyi de bir yöntem. Cumhuriyet aydınını anlatırken bir anda uzun uzadıya kemalizm anlatıyor. Mustafa Kemal’in aydın imgesi tartışmaktan ziyade kemalizmin dönemle kurduğu ilişki ve Mustafa Kemal sonrası durumu gibi konularla temasından kopuyor.

Kemalizm sonrasını da çok hızlı işlediğini söyleyebilirim. Hatta konuların genelinde hep bir özet havası var. “Kısa tarih” çalışmalarının genel problemi sanırım. Kemalizm sonrasında ulusalcılık, muhafazakar entelijansiya, Akp dönemi derken çok hızlı bir geçit yapıyor. Yine temel problem aydın konusundan kopuş. Sağ ve sol kesimin aydın üzerine anlayışlarını anlattığı kısım hoşuma gitti. Derinlemesine ilerlemesini bekliyordum, hayal kırıklığı yarattı. Aydın kimliğinin dünyada da uzmanlığa kaymasıyla akademikleşen entelektüel camia dikkate değer bence. Umarım Gürpınar çağdaş bir aydın çalışması daha yapar. 90’lardan bu yana entelektüel durumu derli toplu görmeyi isterim. Bu kitap literatüre ufak bir katkı olmuş. Küçük’ün Aydın Üzerine Tezleri konuyla ilgili daha derin bir yaklaşım sunuyor, polemikçi olsa da daha temel bir başvuru kaynağı.

[Mert Önses · Rating 5 out of 5]

Doğan Hoca zekasını ispatlar nitelikte bir eser kaleme almış, tek kelimeyle muazzam. Türkiye bürokrasisi, medya, edebiyat, tiyatro, sinema, ordu ve reel hayata dokunan birçok konu Tanzimat'tan bu yana "şekil değiştiren" Türk aydını üzerinden ince ince okunmuş. Bunu yaparken "aydın" kavramının kendisi de bizatihi "Türk aydınları"nın gözünden bir sorgulamaya tabi tutulmuş. Türk toplumu/siyaseti database'i niteliğinde bir eser.