What do you think?
Rate this book
Αρχαιογνωσία και αρχαιογλωσσία στη Μέση Εκπαίδευση #4
Αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι
Μοιρασμένο το βιβλίο σε δύο μέρη: το πρώτο μέρος είναι συνταγμένο με το ακμαίο χέρι του Κάλφα· το δεύτερο, συνθεμένο με τον νεανικό οίστρο του Ζωγραφίδη. Δύο φωνές και δύο γραφές, που η μία συμπληρώνει την άλλη. Το χρονικό φάσμα του εγχειριδίου καλύπτει έξι συν έξι αιώνες, με σημείο τομής την εμφάνιση του χριστιανισμού. Το γεωγραφικό φάσμα εκτείνεται στην οικουμένη της εποχής. Φιλοσοφικός στοχασμός και φιλοσοφικός βίος αποτελούν τους δύο άξονες περιστροφής του εγχειριδίου. Το σημαντικό εύρημα αυτής της διασταύρωσης είναι ότι, όσο προχωρεί η φιλοσοφική αναζήτηση, μετριάζεται η αφαιρετική θεωρία, ενώ περισσεύει η έμπρακτη, βιωματική ηθική. Οι ρίζες της ηθικής αυτής αναγνωρίζονται ήδη στον Σωκράτη· ο κορμός της, στους μετασωκρατικούς και μεταπλατωνικούς στοχαστές (κατεξοχήν στους κυνικούς, στον Επίκουρο και στη Στοά)· το μεικτό φύλλωμα της (αποτέλεσμα διασταυρώσεων), στις φιλοσοφικές συνταγές των αυτοκρατορικών χρόνων. Εξέλιξη, που θυμίζει κρίσιμα σημεία της εποχής μας και δικαιολογεί τα ερωτήματα που σφραγίζουν το εγχειρίδιο: "Πότε η αρχαία ελληνική φιλοσοφία σταματά να είναι ελληνική; Πότε να είναι αρχαία; Πότε να είναι φιλοσοφία;"
Προκλητικά ερωτήματα για όσους θέλουν να σκεφτούν, ελέγχοντας συγχρόνως τη σκέψη τους.
Δ. Ν. Μαρωνίτης
Προκλητικά ερωτήματα για όσους θέλουν να σκεφτούν, ελέγχοντας συγχρόνως τη σκέψη τους.
Δ. Ν. Μαρωνίτης
- GenresPhilosophyNonfiction
302 pages, Paperback
First published January 1, 2006
2 people are currently reading
38 people want to read
About the author
Βασίλης Κάλφας
14 books4 followersΟ Βασίλης Κάλφας είναι καθηγητής Φιλοσοφίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Είναι επιστημονικός υπεύθυνος της μετάφρασης των απάντων του Aριστοτέλη από τις εκδόσεις Nήσος και το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, και της συλλογικής ψηφιακής εγκυκλοπαίδειας «Πλάτων» από το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού. Διευθύνει τη σειρά «Οι πλατωνικοί διάλογοι» στις εκδόσεις Εστία.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 4 of 4 reviews
March 5, 2020
Ήθελα να ξαναθυμηθώ λίγο την αρχαία Ελληνική φιλοσοφία, χωρίς να ματώσω. Τον τελευταίο καιρό κουράζομαι υπερβολικά, και δεν έχω το χρόνο να διαβάσω οτιδήποτε θα ήταν εξαιρετικά δύστροπο και δύσκολο. Βρήκα δωρεάν αυτό το διδακτικό εγχειρίδιο, ψηφιοποιημένο από το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (αν και τώρα που το τελείωσα θα πάω να το αγοράσω, για να υπάρχει στη βιβλιοθήκη της αδερφής μου. Θέλω να το έχουν τα ανίψια μου, θα τους φανεί εξαιρετικά χρήσιμο στο μέλλον).
Αυτό το διδακτικό εγχειρίδιο γράφτηκε ως βοήθημα φιλοσοφίας για τους μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Ως τέτοιο, περιέχει την ουσία διατυπωμένη απλά και κατανοητά και προορίζεται για μια πρώτη γνωριμία με τους βασικότερους και σημαντικότερους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους, παρέχοντας βιογραφικά και ιστορικά στοιχεία μαζί με τον πυρήνα, τις κυριότερες αρχές, της φιλοσοφίας τους και κατατοπιστικά παραδείγματα.
Χωρίζεται σε δύο μέρη. Από το πρώτο έως το όγδοο κεφάλαιο γράφει ο Βασίλειος Κάλφας που είναι καθηγητής φιλοσοφίας στη Φιλοσοφική Σχολή του ΑΠΘ, και, με εξαιρετικά ευχάριστο και κατανοητό τρόπο, ξεκινάει με τη διάκριση της σοφίας από τη φιλοσοφία και τον Θαλή τον Μιλήσιο, και έπειτα αναφέρεται στις βασικές θεωρίες των προσωκρατικών φιλοσόφων όπως οι: Αναξίμανδρος και Αναξιμένης, Πυθαγόρας, Ηράκλειτος και Παρμενίδης, Εμπεδοκλής, Αναξαγόρας και Δημόκριτος. Στη συνέχεια κάνει τη διάκριση ανάμεσα στους σοφιστές και τον Σωκράτη και κλείνει με τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη.
Η δουλειά που έχει κάνει ο Κάλφας είναι αξιοθαύμαστη. Το κείμενό του είναι βατό και κατανοητό και παρόλο που προορίζεται για μαθητές Γυμνασίου - Λυκείου, μπορεί να διαβαστεί από οποιοδήποτε επιθυμεί μια σωστή και γρήγορη επανάληψη της αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας ή μια σύνοψη αυτής. Αν κάποιος ενήλικας θα ήθελε να δει τι τέλος πάντων είπαν όλοι αυτοί οι σπουδαίοι φιλόσοφοι, χωρίς να χαθεί σε πλήθος θεωρητικών υπεραναλύσεων, κάλλιστα θα μπορούσε να ξεκινήσει με το βιβλίο αυτό.
Το δεύτερο μέρος αλλάζει ύφος και γίνεται πιο λογοτεχνίζον και ποιητικό. Από το ένατο έως το δέκατο έκτο κεφάλαιο γράφει ο αναπληρωτής καθηγητής, στο τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής του ΑΠΘ, Γεώργιος Ζωγραφίδης, και περιλαμβάνει τη φιλοσοφία μετά τον Σωκράτη και πέρα από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη: τους κυνικούς με τον Διογένη, την επικούρεια φιλοσοφία, τους Στωικούς, αντιπαραβάλει τον τρόπο που προσέλαβε τον πλατωνισμό ο χριστιανός Ωριγένης με εκείνον του νεοπλατωνικού Πλωτίνου και φτάνει ως την εποχή που πλέον η χριστιανική θεολογία περιορίζει τη φιλοσοφία με το κλείσιμο της Ακαδημίας Αθηνών από τον Ιουστινιανό το 529 μ.Χ. (απαγόρευσε να διδάσκονται φιλοσοφία και νομικά).
Η δουλειά του Ζωγραφίδη μπορεί αισθητικά να είναι ανώτερη από του Κάλφα, αλλά πλατειάζει πολύ. Ολόκληρο το δωδέκατο κεφάλαιό του αποτελείται από οκτώ (επινοημένες από τον ίδιο τον Ζωγραφίδη) επιστολές από ένα νέο φιλόσοφο, τον Μύρη προς το φίλο του τον Λεύκιο και είναι λάθος γιατί προαπαιτεί να έχει κάποιος βασική γνώση της εποχής και των προσώπων που αναφέρονται στις επιστολές προκειμένου να βγάλει νόημα.
Τελικά λειτουργεί ως ένας ενοχλητικός αναχρονισμός καθώς ενσωματώνει στίχους του Καββαδία και του Καβάφη στο υποτιθέμενο ελληνιστικό κείμενο αν και αυτό είναι μόνο το κερασάκι στην τούρτα (αν και εκείνη την εποχή θα ταίριαζε καλύτερα το σύκο στον βασυνία). Ένα παιδί δεκαπέντε ετών θα δυσκολευτεί να ξεχωρίσει την ιστορική πραγματικότητα από την επινόηση και να προσαρμοστεί στην αιφνίδια αλλαγή του γλωσσικού ύφους. Ωστόσο κάλλιστα αυτό το τμήμα του βιβλίου μπορεί να παραληφθεί ή να ενσωματωθεί στο τέλος, ως παράρτημα, καθώς στα επόμενα κεφάλαια το κείμενο επιστρέφει στην αρχική του ευσύνοπτη διάταξη και δομή.
Η ιδέα πως υπάρχουν εκεί έξω έφηβοι που θα ενδιαφέρονταν να διαβάσουν φιλοσοφία μου δίνει μεγάλη χαρά. Η φιλοσοφία είτε σαν σύνοψη αρχών που εξηγούν τον τρόπο όπου λειτουργεί ο κόσμος, είτε σαν τρόπος για την εξασφάλιση ενός ευτυχισμένου βίου, είτε ως μύηση, άσκηση, διάλογος, κήρυγμα ή διδασκαλία, μπορεί να διευρύνει τους πνευματικούς μας ορίζοντες και να μας εισάγει σε έναν ωφέλιμο τρόπο λογικής και κριτικής σκέψης.
Προτείνω ανεπιφύλακτα αυτό το βιβλίο σε κάθε έφηβο, γονιό και εκπαιδευτικό που αναζητά μια καλή εισαγωγή στην αρχαία Ελληνική φιλοσοφία.
Αυτό το διδακτικό εγχειρίδιο γράφτηκε ως βοήθημα φιλοσοφίας για τους μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Ως τέτοιο, περιέχει την ουσία διατυπωμένη απλά και κατανοητά και προορίζεται για μια πρώτη γνωριμία με τους βασικότερους και σημαντικότερους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους, παρέχοντας βιογραφικά και ιστορικά στοιχεία μαζί με τον πυρήνα, τις κυριότερες αρχές, της φιλοσοφίας τους και κατατοπιστικά παραδείγματα.
Χωρίζεται σε δύο μέρη. Από το πρώτο έως το όγδοο κεφάλαιο γράφει ο Βασίλειος Κάλφας που είναι καθηγητής φιλοσοφίας στη Φιλοσοφική Σχολή του ΑΠΘ, και, με εξαιρετικά ευχάριστο και κατανοητό τρόπο, ξεκινάει με τη διάκριση της σοφίας από τη φιλοσοφία και τον Θαλή τον Μιλήσιο, και έπειτα αναφέρεται στις βασικές θεωρίες των προσωκρατικών φιλοσόφων όπως οι: Αναξίμανδρος και Αναξιμένης, Πυθαγόρας, Ηράκλειτος και Παρμενίδης, Εμπεδοκλής, Αναξαγόρας και Δημόκριτος. Στη συνέχεια κάνει τη διάκριση ανάμεσα στους σοφιστές και τον Σωκράτη και κλείνει με τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη.
Η δουλειά που έχει κάνει ο Κάλφας είναι αξιοθαύμαστη. Το κείμενό του είναι βατό και κατανοητό και παρόλο που προορίζεται για μαθητές Γυμνασίου - Λυκείου, μπορεί να διαβαστεί από οποιοδήποτε επιθυμεί μια σωστή και γρήγορη επανάληψη της αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας ή μια σύνοψη αυτής. Αν κάποιος ενήλικας θα ήθελε να δει τι τέλος πάντων είπαν όλοι αυτοί οι σπουδαίοι φιλόσοφοι, χωρίς να χαθεί σε πλήθος θεωρητικών υπεραναλύσεων, κάλλιστα θα μπορούσε να ξεκινήσει με το βιβλίο αυτό.
Το δεύτερο μέρος αλλάζει ύφος και γίνεται πιο λογοτεχνίζον και ποιητικό. Από το ένατο έως το δέκατο έκτο κεφάλαιο γράφει ο αναπληρωτής καθηγητής, στο τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής του ΑΠΘ, Γεώργιος Ζωγραφίδης, και περιλαμβάνει τη φιλοσοφία μετά τον Σωκράτη και πέρα από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη: τους κυνικούς με τον Διογένη, την επικούρεια φιλοσοφία, τους Στωικούς, αντιπαραβάλει τον τρόπο που προσέλαβε τον πλατωνισμό ο χριστιανός Ωριγένης με εκείνον του νεοπλατωνικού Πλωτίνου και φτάνει ως την εποχή που πλέον η χριστιανική θεολογία περιορίζει τη φιλοσοφία με το κλείσιμο της Ακαδημίας Αθηνών από τον Ιουστινιανό το 529 μ.Χ. (απαγόρευσε να διδάσκονται φιλοσοφία και νομικά).
Η δουλειά του Ζωγραφίδη μπορεί αισθητικά να είναι ανώτερη από του Κάλφα, αλλά πλατειάζει πολύ. Ολόκληρο το δωδέκατο κεφάλαιό του αποτελείται από οκτώ (επινοημένες από τον ίδιο τον Ζωγραφίδη) επιστολές από ένα νέο φιλόσοφο, τον Μύρη προς το φίλο του τον Λεύκιο και είναι λάθος γιατί προαπαιτεί να έχει κάποιος βασική γνώση της εποχής και των προσώπων που αναφέρονται στις επιστολές προκειμένου να βγάλει νόημα.
Τελικά λειτουργεί ως ένας ενοχλητικός αναχρονισμός καθώς ενσωματώνει στίχους του Καββαδία και του Καβάφη στο υποτιθέμενο ελληνιστικό κείμενο αν και αυτό είναι μόνο το κερασάκι στην τούρτα (αν και εκείνη την εποχή θα ταίριαζε καλύτερα το σύκο στον βασυνία). Ένα παιδί δεκαπέντε ετών θα δυσκολευτεί να ξεχωρίσει την ιστορική πραγματικότητα από την επινόηση και να προσαρμοστεί στην αιφνίδια αλλαγή του γλωσσικού ύφους. Ωστόσο κάλλιστα αυτό το τμήμα του βιβλίου μπορεί να παραληφθεί ή να ενσωματωθεί στο τέλος, ως παράρτημα, καθώς στα επόμενα κεφάλαια το κείμενο επιστρέφει στην αρχική του ευσύνοπτη διάταξη και δομή.
Η ιδέα πως υπάρχουν εκεί έξω έφηβοι που θα ενδιαφέρονταν να διαβάσουν φιλοσοφία μου δίνει μεγάλη χαρά. Η φιλοσοφία είτε σαν σύνοψη αρχών που εξηγούν τον τρόπο όπου λειτουργεί ο κόσμος, είτε σαν τρόπος για την εξασφάλιση ενός ευτυχισμένου βίου, είτε ως μύηση, άσκηση, διάλογος, κήρυγμα ή διδασκαλία, μπορεί να διευρύνει τους πνευματικούς μας ορίζοντες και να μας εισάγει σε έναν ωφέλιμο τρόπο λογικής και κριτικής σκέψης.
Προτείνω ανεπιφύλακτα αυτό το βιβλίο σε κάθε έφηβο, γονιό και εκπαιδευτικό που αναζητά μια καλή εισαγωγή στην αρχαία Ελληνική φιλοσοφία.
August 27, 2022
Ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο που αξιζει να διαβαστεί και δεύτερη και τρίτη φορά!
Θαλής, Αναξίμανδρος, Πυθαγόρας, Ηράκλειτος και Παρμενίδης, Σωκράτης, Πλάτων, Αριστοτέλης, Ωριγένης, Πλωτίνος, Κέλσος και Ιουλιανός. Επισκόπηση των Ελλήνων φιλοσόφων από τις απαρχές μέχρι του νεοπλατωνικούς.
"Ο φιλόσοφος διαλέγεται πάντοτε με τους προκατόχους του ακόμα και όταν τους απορρίπτει ή προτείνει κάτι ριζικά διαφορετικό. Η φιλοσοφία διαμορφώνει δηλαδή τα δικά της εργαλεία και τη δική της γλώσσα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μένει ανεπηρέαστη από τις μεταβολές του ευρύτερου κοινωνικού και διανοητικού περιβάλλοντος."
" Ο σοφός προηγείται του φιλοσόφου, όπως η σοφία είναι προγενέστερη της φιλοσοφίας."
"Αν όλα τα έφτιαξε ο θεός και το κακό υπάρχει, τότε ο θεός έφτιαξε και το κακό. Πώς όμως είναι δυνατόν ένας πανάγαθος να φτιάξει το κάτι κακό? Μήπως το έκανε για κάποιον καλό τελικό σκοπό? Τότε όμως ο σκοπός δικαιολογεί τα μέσα?
Αν δεν έφτιαξε ο Θεός το κακό, τότε υπάρχει κάτι που είναι ανεξάρτητο από αυτόν - και αντίθετο του. Τότε όμως υπάρχει μία ατελείωτη διαμάχη καλού-κακού και ο θεός δεν είναι παντοδύναμος.
Αν όλα όσα έφτιαξε ο θεός δεν μπορεί παρά να είναι καλά τότε μήπως το κακό δεν υπάρχει?
Αν το κακό υπάρχει, τότε μήπως δεν υπάρχει Θεός - τουλάχιστον ένας Θεός παντοδύναμος και πανάγαθος που δεν θα επέτρεπε να υπάρχει το κακό στον κόσμο?"
" Ανεξάρτητα από την ασχολία τους φιλόσοφοι όσοι άνθρωποι σκέφτηκαν τα ερωτήματα: 'ποιος είμαι? από πού έρχομαι? πού πρέπει να πάω? "
Θαλής, Αναξίμανδρος, Πυθαγόρας, Ηράκλειτος και Παρμενίδης, Σωκράτης, Πλάτων, Αριστοτέλης, Ωριγένης, Πλωτίνος, Κέλσος και Ιουλιανός. Επισκόπηση των Ελλήνων φιλοσόφων από τις απαρχές μέχρι του νεοπλατωνικούς.
"Ο φιλόσοφος διαλέγεται πάντοτε με τους προκατόχους του ακόμα και όταν τους απορρίπτει ή προτείνει κάτι ριζικά διαφορετικό. Η φιλοσοφία διαμορφώνει δηλαδή τα δικά της εργαλεία και τη δική της γλώσσα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μένει ανεπηρέαστη από τις μεταβολές του ευρύτερου κοινωνικού και διανοητικού περιβάλλοντος."
" Ο σοφός προηγείται του φιλοσόφου, όπως η σοφία είναι προγενέστερη της φιλοσοφίας."
"Αν όλα τα έφτιαξε ο θεός και το κακό υπάρχει, τότε ο θεός έφτιαξε και το κακό. Πώς όμως είναι δυνατόν ένας πανάγαθος να φτιάξει το κάτι κακό? Μήπως το έκανε για κάποιον καλό τελικό σκοπό? Τότε όμως ο σκοπός δικαιολογεί τα μέσα?
Αν δεν έφτιαξε ο Θεός το κακό, τότε υπάρχει κάτι που είναι ανεξάρτητο από αυτόν - και αντίθετο του. Τότε όμως υπάρχει μία ατελείωτη διαμάχη καλού-κακού και ο θεός δεν είναι παντοδύναμος.
Αν όλα όσα έφτιαξε ο θεός δεν μπορεί παρά να είναι καλά τότε μήπως το κακό δεν υπάρχει?
Αν το κακό υπάρχει, τότε μήπως δεν υπάρχει Θεός - τουλάχιστον ένας Θεός παντοδύναμος και πανάγαθος που δεν θα επέτρεπε να υπάρχει το κακό στον κόσμο?"
" Ανεξάρτητα από την ασχολία τους φιλόσοφοι όσοι άνθρωποι σκέφτηκαν τα ερωτήματα: 'ποιος είμαι? από πού έρχομαι? πού πρέπει να πάω? "
February 23, 2020
[...]Όλοι λοιπόν οι άνθρωποι είναι από τη φύση τους προικισμένοι με τα σπέρματα της πολιτικής αρετής, και, επομένως, δικαιούνται να συμμετέχουν ισότιμα στα κοινά. Αν τώρα φροντίσουν αυτή την καλή πλευρά του εαυτού τους με την άσκηση και τη διδασκαλία, θα διακριθούν στην πολιτική πρακτική. Ο σοφιστής εμφανίζεται ακριβώς ως ο κατάλληλος μεσάζων, αυτός που έχει τη δυνατότητα να αναδείξει και να καλλιεργήσει, την έμφυτη αρετή του πολίτη.
- Το μεγαλύτερο αγαθό για τον άνθρωπο είναι αυτό: να μπορεί κανείς να μιλάει κάθε μέρα για την αρετή και για όλα τα άλλα τα πράγματα που με ακούτε κι εσείς να συζητώ, θέτοντας σε δοκιμασία και τον εαυτό μου και τους άλλους - γιατί μια ανεξέλεγκτη ζωή είναι μια ζωή που δεν αξίζει να τη ζεί κανένας άνθρωπος (ο δε ανεξέταστος βιος ου βιωτός ανθρώπω). Πλάτων, Απολογία Σωκράτους 38a1-6 [...]
- Το μεγαλύτερο αγαθό για τον άνθρωπο είναι αυτό: να μπορεί κανείς να μιλάει κάθε μέρα για την αρετή και για όλα τα άλλα τα πράγματα που με ακούτε κι εσείς να συζητώ, θέτοντας σε δοκιμασία και τον εαυτό μου και τους άλλους - γιατί μια ανεξέλεγκτη ζωή είναι μια ζωή που δεν αξίζει να τη ζεί κανένας άνθρωπος (ο δε ανεξέταστος βιος ου βιωτός ανθρώπω). Πλάτων, Απολογία Σωκράτους 38a1-6 [...]
April 18, 2013
Εξαιρετικό βιβλίο που παρουσιάζει με αντικειμενικό τρόπο όλους σχεδόν τους Έλληνες φιλόσοφους από τον Θαλή ως τον Πλωτίνο. Η γραφή του είναι απολαυστική, σχεδόν μυθιστορηματική και ξεκουράζει τον αναγνώστη δίνοντάς του παράλληλα πληροφορίες ανεκτίμητης αξίας.
Displaying 1 - 4 of 4 reviews