Свінні

by Аляксандр Чарнуха, Алесь Плотка (Translator)

Раман «Свінні» — гэта гісторыя аднаго выдуманага райцэнтра ў неіснуючай дзяржаве. Вядома, чытач хутка разбярэцца ў сістэме каардынат і прыдумае прыдатную назву для гэтай краіны. Чыноўнікі, якія страцілі сувязь з рэальнасцю і якія пасылаюць адзін аднаму важныя, але ад гэтага яшчэ больш смешныя факсы; сілавікі ў балаклавах, якія добра выконваюць толькі адну задачу — ахоўваюць помнік Леніну; спіты рэдактар ​​раённай газеты, што строчыць атрутныя пасквілі пра нябачнага ворага; грозная дырэктарка дома культуры, якая ўмее толькі выпальваць цэнзурай любую песню.

Пераклад Алеся Плоткі — гэта не проста беларуская версія раману, але трансгрэсіўная практыка паміж «дзвюма душамі». Яна прыдасца і тым, хто чытаў арыгінал, і тым, хто трымае гэты тэкст упершыню.

Праз год пасля выхаду арыгінальнага тэксту «Свінні» загучаць па-іншаму. Гэта знаёмы сюжэт і знаёмыя дэкарацыі, але зусім іншая афарбоўка і дадатковыя сэнсы. Вельмі прыемна, што гэты тэкст пачаў жыць сваім жыццём.

Genres: Fiction

248 pages, Hardcover

First published January 1, 2022

About the author

Аляксандр Чарнуха — беларускі журналіст, музычны крытык, пісьменнік і ютубер.

Стваральнік і вядучы ютуб-канала «Міністэрства сепультуры» і тэлеграм-канала «Беларуская музыка».

Дэбютаваў як пісьменнік у 2022 годзе з кнігай «Свінні» — сатырай на беларускае правінцыйнае жыццё з алюзіямі на падзеі 2020 года. У 2024 годзе выйшаў яго зборнік апавяданняў «Гвалт», творы аб’яднаны ў эпічную гісторыю, у апавяданнях пераплецены фікшан і нон-фікшан.

Reviews

[Elizabeth]

На пачатку было вельмі жыцьцёва і сьмешна, часта ўголас (што нават для самых камэдыйных кніг у мяне рэдкасьць). Не зразумейце няправільна, у другой палове таксама было жыцьцёва і сьмешна, але мне не хапіла дынамікі. Кніга насычана сатырай, і яна зацьмявае ўсе астатнія аспэкты гісторыі: разьвіцьця, падзей, пэрсанажаў (іх шмат і ўсе калярытныя, але такія брыдкія і мярзотныя ўсе, нікому немагчыма спачуваць). Таму чым далей, тым болей прадказальным становіцца гумар, і меней цікава чытаецца. Але, нягледзячы на мой гундзёж, чытаць варта (асабліва калі хочацца кульнуцца ў непраглядную беларускую тугу... эх).

[Misha Chinkov]

Временами нравилось читать так сильно, что хотелось вскрикнуть что-то вроде "Нобеля автору!"

— знакомая картина райцентра как pov-эффект
— отлично выделены детали: алкоголизм, канцеляризмы, перемалывающая людей система, страх 90-х
— местами очень остроумно написано, можно растащить книгу на цитаты
— бомбическая концовка

Очень рад, что в этом ебучем 2022-м году появилась такая важная для истории и рефлексии книга.

[Смазочный Режим]

Жалко, что нельзя поставить 4 с половиной звезды, потому что внутренний сноб хочет снять пол-звездочки. Но в остальном это очень достойный современности роман, в котором Беларусь считывается в каждой букве.

Скотный двор над усiм, бред местечкового начальства помножается на свободу действий в рамках своего уездного места и на выходе получается страх. Герои вдавлены в происходящее, Юрий Чиж мчится на границу под другим именем, а вокруг всё такой же свинарник.

Грустно, что такое до сих пор есть. Хорошо, что подсветили в таком легкочитаемом романе. Саше дальнейших успехов и положительных вибраций

[Sergiusz]

Лепшая на мой погляд сатыра пра "працветаюшчае ідзеалагічэскае гасударства"

[Pepsichka]

Свиная фантасмагория в масштабах районного центра и его окрестностей. Все персонажи вымышлены, но совпадений слишком много, настолько, что подозреваешь автора в рисунке с натуры, уж очень объёмно и смачно выписаны характеры и повадки этих фантастических тварей.
Мы неоднократно видели этот «Праздник Урожая во Дворце труда», сталкивались с показухой, потухшими глазами идеологов и свиными щеками исполкомовских работников, так почему бы не пойти дальше и не предположить, что в один прекрасный день это всё закончится… Как? Читайте

[Aksana Zan]

Чытала і хіхікала з адсылак на масандру, камунальнікаў, якія лычы замалёўвалі, пажарнікаў. Нават няма сумневаў адкуль узяты ідэі, нажаль.
І весела і сумна адначасова ад гэтай кнігі, але я сумняваюся, што буду перачытваць, таму 4,5 ад мяне

[Antonio]

У гэтым рамане кожны пазнае месца, у якім вырас, людзей, якія былі побач. Замяніце Груздзева на будзь якую геаграфічную назву і сэнс не зменіцца. Часам ад такой рэчаіснасці хацелася плакаць, але смяяцца хацелася часцей.

[Kavalaksala]

Беларуская сучасная літаратура - гэта спроба аўтараў адрэфлексаваць палітычны і грамадзянскі крызіс. Ці паспяхова, трэба пытаць аўтараў. Але мне, як чытачцы, ад гэтай тэматыцы ў кнігах лепей не робіцца.

Ну навошта вы мне гэта распавядаеце? Я жыла там і ўсё на самое бачыла. Нічога новага.

Маўляў, саціра? Ну дык позна ўжо смяяцца. Трэба было гадоў 10 таму.

Перакладзіце кніжку на іншыя мовы, людзям з іншым культурным і палітычным досьведам будзе і смешна, і цікава, і пазнавальна (міжнародныя продажы і ўзнагароды некаторых беларускіх аўтараў гэта пацьвярджаюць).

Можа праз колькі небудзь гадоў перачытаю і спадабаецца, але зараз - не.

[Андрей Ипполитов]

Ёсць кнігі, якія чытаеш і думаеш: ну добра, гэта літаратура, ёсць кнігі, якія чытаеш і думаеш: гэта, здаецца, нават добрая літаратура, а ёсць «Свиньи» Аляксандра Чарнухі, пасля якіх ты ўжо не вельмі ўпэўнены, што слова «літаратура» ўвогуле нешта азначае, затое пачынаеш значна лепш разумець свіней, людзей і тую вельмі тонкую мяжу паміж імі, якую цывілізацыя стагоддзямі спрабавала правесці з дапамогай філасофіі, рэлігіі, этыкі, эстэтыкі і іншых даволі дарагіх спосабаў самаапраўдання, а Чарнуха проста бярэ і паказвае, што мяжа гэтая, калі прыгледзецца, у лепшым выпадку намаляваная фламастэрам на мокрым кардоне.

Увогуле, вялікая заслуга «Свиней» заключаецца ўжо ў тым, што Чарнуха не спрабуе адказаць на пытанне, што такое чалавек, бо гэта было б занадта проста, занадта літаратурна і, галоўнае, занадта падазрона, замест гэтага ён прапануе значна больш складаны і таму больш сумленны метад даследавання: паглядзець, што чалавек робіць, калі ніхто не глядзіць, а потым уважліва назіраць, як ён робіць выгляд, што нічога не адбылося, і вось тут пачынаецца сапраўдная антрапалогія, бо свіння ў Чарнухі аказваецца не проста жывёлай, не проста сімвалам і нават не проста абразай, а нейкай фундаментальнай экзістэнцыяльнай магчымасцю, якая ў рознай ступені рэалізаваная практычна ва ўсіх нас.

Гэта, дарэчы, адна з найбольш прыгожых асаблівасцяў кнігі: Чарнуха не займаецца тым, чым так часта займаецца сучасная літаратура, — не спрабуе пераканаць нас, што яго героі складаныя, трагічныя і вартыя асобнага даследавання ў часопісе з індэксам цытавання, ён дазваляе ім быць значна горшымі, чым гэта дазваляе сярэднестатыстычная літаратурная этыка, і тым самым нечакана робіць іх значна больш праўдападобнымі, бо чалавек, якога літаратура старанна пазбавіла ўсіх непрыемных рысаў, звычайна нагадвае не чалавека, а грантавы праект.

Чарнуха, на шчасце, піша без гэтай відавочнай боязі забрудзіць рукі рэальнасцю, і таму яго проза мае тое рэдкае якасць, якое можна было б назваць эстэтычнай неахайнасцю, але толькі ў самым высокім сэнсе гэтага слова, бо тут неахайнасць становіцца метадам, выпадковасць — кампазіцыяй, абсурд — рэалізмам, а тое, што звычайна літаратурны рэдактар папрасіў бы «крыху прыбраць», раптам аказваецца менавіта тым, дзеля чаго ўсё гэта і было напісана.

Можна, вядома, паспрабаваць чытаць «Свиней» як сацыяльную сатыру, але гэта будзе прыкладна так жа, як разглядаць «Крым і кару» толькі як кнігу пра забойства: фармальна не памылка, але нешта важнае ўжо страчана, бо Чарнуха цікавы менавіта там, дзе сацыяльнае перастае быць сацыяльным і ператвараецца ў нейкую агульначалавечую фізіялогію, дзе бюракратыя, побыт, улада, жаданне, страх, дробная подласць і вялікая самападманлівасць зліваюцца ў адзін арганізм, які можна было б назваць чалавекам, калі б гэтае слова не гучала занадта аптымістычна.

Асобнае задавальненне дастаўляе тое, як кніга працуе з гумарам, таму што гэта не гумар чалавека, які ведае, што ён смешны, і таму загадзя падморгвае чытачу, маўляў, зараз будзе смешна, гэта значна больш небяспечны гумар чалавека, які, здаецца, проста апісвае рэчаіснасць, а рэчаіснасць раптам аказваецца настолькі недарэчнай, што літаратуры застаецца толькі сціпла адступіць у бок і не перашкаджаць, і вось у гэтым сэнсе Чарнуха вельмі дакладна трапляе ў нерв эпохі, у якой самы абсурдны анекдот часта выглядае як афіцыйнае паведамленне, а самая фантастычная сітуацыя — як нешта, што ты ўжо бачыў учора ў навінах.

Можна было б сказаць, што «Свиньи» — гэта кніга пра дэгуманізацыю чалавека, але гэтая фармулёўка мне падаецца занадта гуманістычнай, бо яна мяркуе, што чалавек спачатку быў чалавекам, а потым нехта зрабіў з яго свінню, тады як Чарнуха прапануе значна менш суцяшальную гіпотэзу: магчыма, свіння заўсёды была тут, проста мы доўгі час называлі яе культурай.

І вось тут кніга раптам робіцца амаль філасофскай, хоць, на шчасце, не настолькі, каб перастаць быць смешнай, таму што сапраўдная філасофія, як вядома, пачынаецца там, дзе скончыліся добрыя адказы, а заканчваецца там, дзе аўтар пачынае пісаць «онталагічны», «дыялектычны» і «праблематызацыя», Чарнуха ж мае дастаткова здаровага інстынкту, каб не даводзіць справу да катастрофы і замест філасофскага трактату пакінуць нам свіней.

Мабыць, менавіта таму «Свиньи» выглядаюць так свежа на фоне літаратуры, якая вельмі хоча быць свежай: тут няма адчування, што аўтар спачатку прачытаў пяцьдзесят тэарэтыкаў, пасля склаў канцэпцыю, потым вызначыў праблематыку, а ўжо потым пасадзіў героя на крэсла, каб той стаў метафарай позняга капіталізму, тут, наадварот, узнікае падазрэнне, што спачатку была нейкая вельмі смешная, вельмі брудная і вельмі сапраўдная рэальнасць, а літаратура проста не паспела своечасова ад яе ўцячы.

І калі пасля ўсяго гэтага ўсё ж паспрабаваць сфармуляваць, чым жа так моцна ўражвае кніга Чарнухі, адказ будзе непрыстойна простым: яна не хлусіць пра чалавека, нават калі чалавеку ад гэтага становіцца непрыемна, і менавіта таму «Свиньи» ў выніку аказваюцца дзіўна чалавечнай кнігай, магчыма, адной з самых чалавечных, якія можна напісаць, калі на нейкі час адмовіцца ад чалавечнасці як ад літаратурнага лозунга і паглядзець на нас без касметыкі, без філасофскай пудры і без таго апошняга, амаль непрыкметнага пласта прыстойнасці, які звычайна і аддзяляе літаратурнага героя ад свінні.

Урэшце, ёсць літаратура, якая прымушае чалавека стаць лепшым, ёсць літаратура, якая прымушае чалавека задумацца, ёсць літаратура, якая прымушае чалавека плакаць, а ёсць «Свиньи», якія робяць значна больш рэдкую і, магчыма, больш важную рэч: прымушаюць чалавека паглядзець на сябе, засмяяцца, крыху засаромецца, а потым працягнуць жыць, ужо разумеючы, што свінства — гэта не супрацьлегласць чалавечнасці, а, магчыма, яе найбольш стабільная форма.

[Вольга]

Беларуская рэчаіснасць як яна ёсць. Месцамі пасмяяцца, месцамі паплакаць.

[Dash Miro]

Калі б Цібар Фішар напісаў пра Беларусь 😀 Я смяялася ў голас, калі чытала.

[Yury Bondarau]

Люблю Чарнуху як музычнага журналіста але ж кніга не спадабалася. Нейкая сатыра над жыхарамі вескі. Ніводнага станоўчага героя - усе камічныя і карыкатурныя, ніхто з героеў не выклікае ніякіх станоўчых або адмоўных эмоцый, нікому не не хочацца спачуваць. Кніга падалася вельмі плоскай і аднаслойнай.
Смешна не было ўвогуле - такіх людзей кожны з нас мог назіраць у рэальным жыцці і таму негледзячы на фармальна камічныя здарэнні - становіцца вельмі сумна ад разумення, што такое вельмі лехка магло здарыцца ў жыцці.

Таму я б апісаў кніжку не камедыяй а гіперрэалізмам, чытанне яе - актам мазахізму.

[Kirill Protasenia]

Выпускайте гриб! Автор удачно переложил события в Беларуси на классику антиутопий. По форме и стилю текст бедненький. Первые главы пестрят навязчивыми эпитетами - невозможно читать, но надо перетерпеть. Потому что весь ужас и откровение приходят в процессе от осознания и легко узнаваемых образов. Тебе смешно и тут же становится не по себе от мысли, что ты переживаешь сюжет «Скотного двора» Оруэлла. Александр Чернухо мастерски с этим справляется, оставляя зловещее послевкусие по прочтению.

[Slava Bernat]

Годная сатыра са шматлікімі спасылкамі на падзеі пасля 2020 года ў Беларусі. Спачатку трохі асцерагаўся, што кніга мне не спадабаецца, бо сатыры навокал і так зашмат, але ўсё ж атрымаў вялікую асалоду ад чытання. Беларуская мова і трасянка сакавітыя і аздобленыя незнаёмымі мне неалагізмамі. Фінал таксама вельмі фантасмагарычны, троху шакуючы, але заканамерны.

[Yauheni Slizh]

Чакаем прызнання і ўключэння ў спісы. Надзённа, з гумарам і філасоўскімі ноткамі. Спрабаваў выявіць прататып Л. але злавіў сябе на думцы, што ен пазнаецца ў кожным героі, нават у саміх гараджанах. Дэбют атрымаўся!

[Alexander Zarzhitski]

Дзякуй Аляксандру за цудоўную кнігу. Так, кніга горка-смешная, з добрым гумарам і месцамі так добра адлюстроўвае падзеі ў нашым краі, што пазнаёшь і мейсцы, і персанажаў і падзеі.

[Aliaksei]

Тое, што пачыналася як саціра, скончылася агратрэшам. Чалавек, які вырас у райцэнры адразу убачыць усе ўнаёмыя тыпажы і, як у жыцці, спачатку будзе смяцца, а потым не разумець, чаму гэтыя ёлупні кіруюць роднай Груздеўшчанай.

[Alexey Gerasimovich]

Музыкальный журналист и автор колонок о провинциальной Беларуси вдруг решает написать книгу, которая также внезапно публикуется и привлекает довольно заметное внимание. Это об Александре Чернухо, материалы которого я никогда не читал, поскольку музыкальной критикой практически никогда не интересовался, а белорусские онлайн-ресурсы тоже давно исчезли из зоны моего пристального внимания, вплоть до 2020 года, после которого многие просто прекратили своё существование.

А то, что государство называет официальными СМИ, журналистикой назвать нельзя. Собственно, по словам автора, эти официальные СМИ и стали одним из триггеров, подтолкнувших его написать свой сатирический роман “Свиньи”, потому что ну как можно не смеяться над тем, что там печатают и показывают?

Далее: https://knari.by/2025/12/20/chernuho-...

[Polina Zenevich]

Мне здавалася, што прачытаць яе ў мяне не атрымаецца. Што будзе балюча, і сумна.

Але атрымалася прачытаць, рагатаць, адчуць асалоду беларускай мовы, трасянкі і паланізмаў.

Раю паспрабаваць кожнаму. Калі праз 10 старонак вы зразумееце, што нешта не падабаецца - ну тады час траціць няма сэнсу. І можа час кнігі яшчэ не падышоў.
Дзякуй ❤️

[Алесь Плотка]

Чакайце беларускамоўную версію, гэта будзе болей чым проста пераклад, але канцэптуальная дылогія беларускай душы.