سرچشمه‌های دانایی و نادانی

by Karl Popper, عباس باقری (Translator)

سال نشر: چاپ اول 1379، چاپ چهارم 1383

این رساله کوچک، که در اصل متن یک سخنرانی است، محتوی یکی از مهمترین نظریه‌ها، و بهتر بگوییم محتوی لب‌لباب نظریات فلسفی پوپر در زمینه شناخت و آگاهی و شناخت‌شناسی و ارزش و اعتبار نسبی فرضیه‌ها و تئوری‌های علمی و قابل رد بودن آن‌ها و عدم قاطعیت دانسته‌های بشری است؛ ضمن ‌آنکه، چون برای سخنرانی تنظیم شده به زبانی ساده‌تر از آثار دیگر او و طبعا سودمندتر برای همگان به نوشته درآمده است.
گفت‌وگو در باره نظریات پوپر، به ویژه هنگامی که این نظریه‌ها در زمینه علوم انسانی به‌کارمی‌رود و بر جامعه‌های انسانی انطباق می‌یابد، گسترده و پر دامنه است. تا آنجا که هیچ دانشمندی نیست که از کنار حرف‌های او بی‌اعتنا بگذرد و عقایدش را نادیده انگارد و اما برای همگان کمترین سود خواندن آثار پوپر، به‌ویژه این کتاب کوچک اما پرمحتوا آمادگی برای ((بازاندیشی)) و تحمل ((دگراندیشی)) است.

Genres: Philosophy, Science

87 pages

First published January 1, 2000

About the author

Sir Karl Raimund Popper, FRS, rose from a modest background as an assistant cabinet maker and school teacher to become one of the most influential theorists and leading philosophers. Popper commanded international audiences and conversation with him was an intellectual adventure—even if a little rough—animated by a myriad of philosophical problems. He contributed to a field of thought encompassing (among others) political theory, quantum mechanics, logic, scientific method and evolutionary theory.

Popper challenged some of the ruling orthodoxies of philosophy: logical positivism, Marxism, determinism and linguistic philosophy. He argued that there are no subject matters but only problems and our desire to solve them. He said that scientific theories cannot be verified but only tentatively refuted, and that the best philosophy is about profound problems, not word meanings. Isaiah Berlin rightly said that Popper produced one of the most devastating refutations of Marxism. Through his ideas Popper promoted a critical ethos, a world in which the give and take of debate is highly esteemed in the precept that we are all infinitely ignorant, that we differ only in the little bits of knowledge that we do have, and that with some co-operative effort we may get nearer to the truth.

Nearly every first-year philosophy student knows that Popper regarded his solutions to the problems of induction and the demarcation of science from pseudo-science as his greatest contributions. He is less known for the problems of verisimilitude, of probability (a life-long love of his), and of the relationship between the mind and body.

Popper was a Fellow of the Royal Society, Fellow of the British Academy, and Membre de I'Institute de France. He was an Honorary member of the Harvard Chapter of Phi Beta Kappa, and an Honorary Fellow of the London School of Economics, King's College London, and of Darwin College Cambridge. He was awarded prizes and honours throughout the world, including the Austrian Grand Decoration of Honour in Gold, the Lippincott Award of the American Political Science Association, and the Sonning Prize for merit in work which had furthered European civilization.

Karl Popper was knighted by Queen Elizabeth II in 1965 and invested by her with the Insignia of a Companion of Honour in 1982.

(edited from http://www.tkpw.net/intro_popper/intr...)

Reviews

[Mohammad Hrabal · Rating 4 out of 5]

این رساله‌ی کوچک محتوی یکی از مهم‌ترین نظریه‌ها، و بهتر بگوییم محتوی لب لباب نظریات فلسفی او [پوپر] در زمینه شناخت و آگاهی و شناخت شناسی و ارزش و اعتبار نسبی فرضیه‌ها و تئوری‌های علمی و قابل رد بودن آنها و عدم قاطعیت دانسته‌های بشری است ضمن آنکه، چون برای سخنرانی تنظیم شده به زبانی ساده‌تر از آثار دیگر او و طبعاً سودمندتر برای همگان به نوشته درآمده است. … و اما برای همگان، کمترین سود خواندن آثار پوپر، به‌ ویژه این کتاب کوچک اما پر محتوا، آمادگی برای «بازاندیشی» و تحمل «دگراندیشی» است. مقدمه‌ی مترجم. صفحه‌ی ۶ کتاب
گرچه دانسته‌هایم اندک است اما می‌خواهم آن را بشناسانم تا دیگری، بهتر از من، حقیقت را کشف کند و کاری را پی گیرد که به رفع اشتباه من بینجامد. و با این‌ همه شادمان خواهم شد که علت کشف آن حقیقت بوده‌ام. آلبرشت دورر
حتی رد نظریه‌ای که بدان پایبندم مرا شاد می‌کند زیرا علم، با این کار نیز به یک پیروزی دست می‌یابد. جان. س. اکلس. صفحه‌ی ۷ کتاب
رؤیاها و انتظارهای ما ضرورتاً نمایانگر نتایجی نیستند که به وجود خواهیم آورد و بهترین روش برای جستجوی حقیقت شاید این باشد که پیش‌ از همه گرامی‌ترین عقاید خود را مورد انتقاد قرار دهیم. صفحه ۲۰ کتاب
به راستی که حقیقت به آسانی دست‌ یافتنی نیست، حتی پس‌ از آنکه به دست آمد نیز می‌تواند به‌ سادگی از دست برود. گاه اعتقادات باطل می‌تواند، خواه دسیسه‌ای در میان باشد خواه نباشد، بدون توجه به تمام نتایج تجربی، به‌ طرز شگفت آوری قرن‌ها دوام بیاورد. صفحه ۲۴ کتاب
ولتر در واژه‌نامه فلسفی خود این پرسش را مطرح می‌کند: «تساهل یعنی چه؟» - و خود پاسخ می‌دهد: «تساهل ویژه‌ی انسان است. ما سراپا ناتوانی و خطاییم، ابلهی‌های یکدیگر را ببخشاییم. این قانون نخست طبیعت است. » صفحه ۵۰ کتاب
اگر شما به مسئله‌ای که من کوشیده‌ام راه حلی موقتی برای آن بیابم علاقه دارید می‌توانید با انتقادی هرچه شدیدتر از کار من، آن را دنبال کنید؛ و اگر موفق شدید به آزمونی تجربی دست یابید که به عقیده شما، بتواند نظریه مرا رد کند، با کمال میل و با تمام توان خود در اقدام برای رد نظریه هم شرکت می‌کنم. صفحات ۷۷-۷۸ کتاب
هر چه بیشتر درباره‌ی جهان بیاموزیم، و هر چه این آموخته‌ها ژرف‌تر باشد شناخت ما از آنچه نمی‌دانیم، شناخت نادانی ما بیشتر شکل می‌گیرد و دقت و وضوح آن بیشتر می‌شود. در واقع سرچشمه‌ی بزرگ نادانی در این است که شناخت ما قطعاً پایانی دارد و حال‌ آنکه نادانی ما الزاماً بی‌پایان است. ما هنگامی به گستردگی پهنه نادانی خود پی می‌بریم که به گستردگی بی‌پایان آسمان‌ها می‌نگریم: اگر این واقعیت ساده ابعاد جهان تنها علت نادانی انسان نباشد دست‌کم یکی از علت‌های آن است. صفحه ۸۲ کتاب
من عقیده دارم که ما حتی اگر جز گستره‌ی کوچک دانایی خود، از این راه چیزی نیاموزیم باز هم شایسته است که برای رسیدن به شناخت جهان بکوشیم. این نادانی دانشمندانه می‌تواند مشکلات بسیاری را از میان بردارد. و به‌جاست از یاد نبریم که اگر دانایی‌های کوچک گوناگونی که داریم ما را بسیار متمایز از هم می‌کند اما همه در نادانی بی‌پایان خود برابریم. صفحه ۸۳ کتاب.
​۱۴۰۳/۰۳/۱۱

[امیر لطیفی · Rating 4 out of 5]

از زمانِ دکارت فلاسفه در جستجوی منابعِ معرفتِ یقینی‌اند، منابعی که یافته‌های منبعث از آن جایی برای شک باقی نمی‌گذارد. چنین منابعی را پوپر سرچشمه‌های دانایی می‌نامد. در مقابل سرچشمه‌های نادانی وجود دارند. به عنوانِ مثال طرفدارانِ تئوریِ توطئه و مارکسیست‌ها معتقد به وجودِ چنین سرچشمه‌هایی هستند.

پوپر معتقد است سرچشمه‌های دانایی و نادانی وجود ندارند. هیچ منبعِ اقتداری برای یقین وجود ندارد، نه عقل، نه تجربه، نه خدا، هیچ. به دنبالِ منبع گشتن خطاست. راه حل پوپر «خردگرایی نقادانه» است. این نوع از خردگرایی مبتنی‌ست بر تلاش برای نقد و ابطال یک معرفت فارغ از منبع آن.

[Mohammad Ali Shamekhi · Rating 3 out of 5]

برای من بخشی که به استقراء می پردازد و آن را در افق نظریه ی یادآوری افلاطون ( آنامنسیس ) تفسیر می کند، بیشتر جالب بود. کلا بخش توضیح نظریه ی هویدا بودن حقیقت خواندنی تر بود. البته این به این معنا نیست که بقیش جالب نبود. نقدهای پوپر به نظرم بعضا جای بحث داره - مثلا اینکه منشأ رو دائم منشأ تاریخی و زمانی می گیره ( که البته در تجربه گرایی تا حدی قابل فهمه ). دیگه اینکه من گرچه در حوزه ی حقیقت می تونم بپذیرم با عقب رفتن به جایی نمی رسیم اما در حوزه ی معنا نمی تونم. اگر فهم یک معنا در گرو بی نهایت معنای دیگه باشه هیچه

در مورد ترجمه هم ترجمه ی بدی نیست اما اصلا ترجمه ی خوبی هم نیست. نیازمند ویرایش از طرف یه متخصصه. مثلا ترجمه ی ذات گرایی به جوهرگرایی شاید طبق دیکشنری عمومی درست باشه اما با نظر به سنت اصطلاحات ما کاملا غلطه. یک جا هم من تصادفی یک اشتباه رااااایج رو باز دیدم: وقتی در انگلیسی و فرانسوی و ... می گن فلان چیز ترانساند ( یا ترنسندز ) بهمان چیز را. منظور این نیست که اون را تعالی می بخشه! منظور اینه که فلان چیز فراسوی بهمان چیزه. من از این مترجم کتاب زیر رو هم خونده بودم که اونجا ترجمش بدتر از اینجا بود



ترجمه ی یه کتاب کلاسیک دیگه رو هم ازش دارم - فلسفه ی باستان چیست؟ اثرپیر ادو - در مورد فلسفه ی باستان. این نشون می ده تو حوزه ی فلسفه است. برای همین تعجب می کنم چطور در مورد اصطلاحات اینجوری کرده

داشتم می گشتم متن انگلیسیش رو هم تو اینترنت پیدا کردم - یادمون نره این کتاب ترجمه از فرانسویه

متن انگلیسی سخنرانی

در ادامه توضیحی در مورد محتوای کتاب می دم:



پوپر در این رساله، در اصل سخنرانی، می کوشد به نقد تجربه گرایی بیکنی - و میراث داران او همچون پوزیتیوست های منطقی - [ و خردگرایی دکارتی ] بپردازد. از نظر او شباهتی میان این دو نحله هست که چه بسا مهم تر از تفاوت های آنها باشد. این امر مشترک باور به حجیت نامشروط است - هر چند در مصداق هر یک مرجع حجیت را متفاوت می دانند. او معتقد است تجربه گرایی به نظریه رایج در باب معرفت علمی مبدل شده است و از دیگر سو میراث دکارتی اغلب به صور نامعقول گرایی تحویل رفته است. از همین رو نقد بنیاد این دو تفکر امری است ضروری - خصوصا اینکه پوپر خود را در سنت تجربه گرایی می داند و انتقاد به خود را امری محوری

پوپر معتقد است آدمی توان رسیدن به حقیقت را دارد. از نظر او، به تبعیت از راسل، قول به نسبی گرایی یا عمل گرایی در حوزه ی شناخت شناسی به معنای پذیرش اقتدار و توتالیتاریسم است. زیرا انکار حقیقت، انکار خطا را در پی دارد و انکار خطا تبعات شدیدی در عرصه سیاست و اجتماع دارد است. او همچنین مخالف کسانی است که فلسفه را فاقد قدرت تأثیر بر سیاست یا علوم می دانند؛ او تأکید می کند که اندیشه عجین با قدرت است. از همین رو نقادی اندیشه های تبعاتی در زندگی سیاسی و اجتماعی ما دارد

قسمت عمده ی این کتاب معرفی، توضیح و رد یک فرض شناخت شناسانه است، اینکه حقیقت به خودی خود هویدا است؛ اینکه نگریستن به حقیقت همان و دریافتن آن همان. پوپر بیکن و دکارت را نمایندگان این اندیشه می داند. بیکن و دکارت با پس زدن مراجع اقتدار پیشین - به طور خاص ارسطوگرایی مدرسی - کوشیدند معیار قضاوت را درونی کنند؛ کوشیدند هر میراثی را به محک قضاوت انسانی بسنجند و سره را از ناسره جدا کنند. این نظرگاه خوش بینانه، از رنسانس تا انقلاب های قرن هجدهم بر اروپا حاکم بود و تکیه ی آن بر قضاوت انسان منشأ بسیاری تحولات آزادی خواهانه گردید

در مقابل این دیدگاه، نظرگاه بدبینانه به آدمی وجود داشت. دیدگاهی که بر حسب آن آدمی از درک حقیقت ناتوان است - البته همیشه تنی چند بر حسب فضلی الهی یا امری مشابه از این محدودیت می رستند! ( مثلا نخبگان ) - و از همین رو آدمی باید در مقابل مراجع اقتدار (نخبگان ) سر فرود آورد

کسانی که به هویدا بودن طبیعت قائلند معتقدند پرتو عقل حقیقت را آشکار می کند. این آشکارگی یا متکی به خداوند است (دکارت) یا متکی به طبیعت (بیکن). البته در هر دو حالت این رویکرد، رویکردی الهیاتی است. نزد بیکن هم گویی الهه ی طبیعت ضامن آشکارگی حقیقت است. حال که حقیقت هویدا است، آدمی چرا خطا می کند؟ چون یا از دیدن حقیقت اجتناب می کند یا پیش داوری هایی در مورد حقیقت دارد. این عوامل اگر مستقل و متعین تلقی شوند بدل به نیروهایی می گردند که آدمی را می فریبند و از حقیقت دور می دارند. اینجا است که نظریه ی دسیسه برای نادانی مطرح می شود. نیروهایی وجود دارند که ما را نابینا و ذهن ما را آلوده می کنند - مثل ادعای مارکسیست ها علیه روزنامه های کاپیتالیستی. خوشبینی شناختی پشتوانه باور به دسیسه برای نادانی است. آشکار است که باور به دسیسه با تساهل و مدارا سازگار نیست - مثلا اگر کسی مخالف حقیقت مورد باور ما سخن بگوید نتیجه می گیریم که او محجوب و مغرض و اسیر شیطان است. نظرگاه خوشبینانه لاجرم به اقتدارآفرینی منجر می شود زیرا چنین حقیقت مسلمی وجود ندارد و از همین رو حقیقت باید ساخته، تحمیل و ضمانت گردد

جالب آنکه گاهی این مرجع اقتدار چنان گستاخ می شود که عملا دیدگاه خوشبینانه از میان رفته و دیدگاه بدبینانه حاکم می شود. پوپر افلاطون را مثال خوبی برای این چرخش می داند. در افلاطون خوش بینی شناخت شناسانه و هویدا بودن حقیقت در آموزه ی "یادآوری" متبلور می گردد - ما همه حقایق را دیده ایم اما به دلیل هبوط فراموششان کرده ایم؛ حال اگر در این عالم حضورشان را مشاهده کنیم آن حقایق را به یاد می آوریم ( مشاهده همان و دریافت حقیقت همان ). سقراط در رساله ی منون به برده ای قضیه ی فثاغورث را می آموزد. این کار با اتکا به آموزه ی یادآوری و هویدا بودن حقیقت ممکن است. افلاطون در این��ا طرفدار دیدگاه خوش بینانه است و حتی برده ای از شناخت بهره دارد. اما هم او بعدتر در جمهوری و بخش هایی از فایدروس به دیدگاه بدبینانه میل می کند. در تمثیل غار آدمیان گرفتارند و تنها اندکی به شناخت می رسند، آن هم نه آن طور که باید و شاید. این بدبینی تبعات سیاسی خود را در قوانین نشان می دهد

پوپر قول به مرجعیت برای حقیقت و پشتوانه ی الهی شناخت را به شعرای یونان و هراکلیتوس و پارمنیدس می رساند. شعرا در کوچکترین چیزهای روزمره هم خود را به موزها - الهه های شعر و موسیقی و ... - پیوند می زدند. هراکلیتوس از لوگوس ( در مقابل حواس ) سخن می گفت و پارمنیدس از دیکه - الهه ی عدالت ( الهه ای که راه پندا و وهم را از راه حقیقت جدا می کند ). افلاطون در رساله ی ایون معرفت را از شاعران سلب می کند اما اصل اقتدار الهی را با نظریه یادآوری حفظ می کند. این نظر صورت قدیمی تر نظر دکارتی است. در افلاطون نادانی گویی به مثابه گناه تصویر می شود و زاییده ی هبوط آدمی است. پوگر معتقد است دلیل امکان چرخش افلاطون از خوش بینی به بدبینی دو پهلو بودن نظریه ی هبوط است؛ به طوری که با خوش بینی و بدبینی هر دو سازگار است. پوپر کلا دو امر را بر تفکر افلاطون در باب حقیقت و نسبت آدمی با آن مؤثر می داند: یکی مکاشفه ی پارمنیدسی و دیگر اینکه تنها انسان های اندکی به شناخت قطعی در مورد ثوابت عقلی و متغیرات حسی می رسند

نکته ی جالبی که پوپر در ادامه به آن می پردازد، پیوند نظریه ی یادآوری افلاطون - و باور به هویدا بودن حقیقت به طور کلی - با نظریه ی استقراء ارسطو - و بیکن - است. استقراء برای این دو ابزاری برای استنتاج قوانین طبیعت نیست، بلکه ابزاری است برای مشاهده ی ذات. این پیوند است که موجب می شود ارسطو استقراء را به سقراط نسبت دهد. سقراط در روش مامایی خود نه در پی عرضه ی شناخت بلکه در پی پالودن ذهن از پیش داوری ها بود. این پالایش است که امکان یادآوردن آن از یاد رفته ها را ممکن می کند. استقراء بیکن هم همینگونه است - ابزاری است که با نشان دادن موارد خلاف ذهن را از پیش داوری ها می پالاید و آن را مهیای مشاهده ی حقیقت می کند ( همچون شک دکارتی ). البته ارسطو به دو معنا از استقراء اشاره می کند که این سخن در مورد یکی از آن معانی است - معنای دیگر همان روش استنتاج است که شرط آن تام بودن استقرا است

پوپر برای برجسته کردن این نگاه نزد بیکن، به تحلیل دو اصطلاح بیکن می پردازد یکی تفسیر طبیعت ( اینترپرتاتیو ناتورا ) و دیگر پیش نگری ذهنی ( آنتیسیپاتیو منتیس ). اولی از نظر بیکن روش دست مطالعه طبیعت و دومی روش نادرست این کار است. پوپر با تحلیل تاریخی نشان می دهد که در زمان بیکن واژه ی تفسیر معنای امروزی را نداشته است. امروز تفسیر به معنای پذیرش امکان دیگر تفاسیر است. اما نزد بیکن تفسیر طبیعت به معنای دریافت حقیقت مسلم و یقینی در طبیعت است. پیش نگری هم برای او به معنای پیش داوری است

بیکن و دکارت هر دو علیه اقتدار شوریدند اما اقتداری دیگر را جایگزین کردند. دلیل این کار این هراس بود که مبادا انسانی کردن معرفت به انکار عینیت و مبدل شدن علم به خیالپردازی منجر شود. اما پوپر معتقد است این هراس به جا نیست. به نظر او راه رهایی را سقراط ( نه در منون بلکه در دفاعیه ) عرضه کرده است: خطاهای فردی و جمعی ما خود به معنای حضور حقیقت عینی هستند - زیرا حقیقت و خطا دو روی یک سکه اند. خطاپذیری آدمی نشان از امکان حقیقت طلبی او دارد - تأکید بر خطاپذیری بشری چیزی است که قبل از سقراط محل تأکید کسنوفانس و دموکریتوس هم بوده است. باید میان شک دکارتی ( که مقدمه ی رسیدن به حقیقت مطلق است ) و شک سقراطی ( که اذعان به نادانی است ) تمایز نهاد

لوتر و کالون راه بیکن و دکارت را پیش گرفتند. از آن سو نیکولاس کوزایی، اراسموس، ولتر، مونتنی، لاک، جان استوارت میل و در نهایت راسل کسانی بودند که بر خطاپذیری انسانی تأکید ورزیدند و کسانی مثل ولتر و راسل و ... اندیشه ی تساهل را بر همین خطاپذیری مبتنی کردند

اقتدار بیکنی و دکارتی وجود آدمی را دوپاره کرد - بخشی خطاکار و بخش خطاناپذیر. تجربه گرایان امروزی با تأکید بر خطا نکردن حواس و انتقال حواس به نفسیر ما از داده های حسی همین شکاف را حفظ کرده اند. آنها حتی با خطاناپذیر بودن زبان، استفاده ی ما از زبان را منشأ تفسیر نامناسب از حواس دانسته اند و به این ترتیب دائم بر تقصیر "ما" در مقابل اقتدار طبیعت تأکید می کند. این تمایز به نظر پوپر ریشه در تقابل نوموس و فوسیس نزد یونانیان دارد، تقابل آنچه زاییده ی ما است و آنچه زاییده ی طبیعت است. افلاطون این تمایز را به پیندار باز می گرداند

بعد از این سخنان پوپر تلاش می کند به نقد نظریاتی بپردازد که به مراجع اقتدار در شناخت قائلند. به نظر او این افراد میان دو چیز خلط کرده اند: یکی معنا ( در افق کلمات ) و دیگر حقیقت ( در افق گزاره ها ). روش جستجوی منشأ در حوزه ی کلمات و معانی کاربرد دارد و بنیادش تعریف است اما درمورد حقیقت گزاره ها دیگر روش پیدا کردن منشأ کاربردی ندارد. نظریات ذات گرایانه - همچون دیدگاه ارسطو - تلاش دارند میان معنا و حقیقت پیوند بزنند - از همین روست که در ارسطو میان صورت و تعریف نسبت وجود دارد. اگر کسی بخواهد تعاریف را مبنایی برای حقیقت - یا اصول نخستین - فرض کند دچار اشتباه شده است. اگر متوجه شویم که تعریف ما را به حقیقت نمی رساند آنگاه در خواهیم یافتم که جستجو برای منشأ شناخت ربطی به سنجش اعتبار ادعاها ندارد

هیوم در تقریر خود از تجربه گرایی می گوید: هر ادعایی دلیلی می خواهد و خود آن دلیل دلیلی و از آنجا که ممکن نیست سلسله ی این دلایل بدون پایان باشد، باید در نهایت به محسوسات یا خاطره ی ما از تجربیات حسی بازگردد. پوپر معتقد است عقب رفتن ما را به جایی نمی رساند، تنها ما را هر لحظه با پرسش های بیشتری روبرو می کند. از نظر پوپر این پرسش ها در مورد منشأ را پایانی نیست - زیرا هر پاسخ پرسش های چندی را مطرح می کند

اصولا ما برای سنجش یک ادعا به محتوای آن کار داریم و نه منشأ آن - مثلا [ مثال از من است ] اگر کسی بگوید بیرون هوا روشن است برای سنجش سخن او از او منشأ و دلیل سخنش را نمی پرسیم تا به یک مشاهده برسیم؛ بلکه صرفا به بیرون نگاه می کنیم. این نشان می دهد که ما با "از کجایی" یک ادعا کاری نداریم بلکه با خود ادعا کار داریم. ممکن است گفته شود در مثال بالا در نهایت باز مشاهده عامل تصمیم گیری بود پس اصل حرف هیوم درست است. اما پوپر معتقد است هر ادعایی شرایط و لوازمی دارد که لزوما همه ی آنها نتیجه ی مشاهده نیستند - همان چیزی که گرانباری مشاهده از نظریات خوانده می شود ( اموری از قبیل قراردادهای اجتماعی، کاربردهای زبانی، شناخت افراد، چیزها و ... ). به عبارت دیگر مشاهده ی ناب و خالی از فرض های شناختی وجود ندارد. مثلا [ مثال از من است ] کسی می پرسد "چرا می گویی اکنون روز است؟" پاسخ می دهیم "چون خورشید را می بینم". اما واقعیت این است که تا ندانیم خورشید چیست، نمی توانیم آن را ببینیم. اگر کسی بخواهد در جستجوی منشأ همه ی این امور برود و از آن بپرسد جواب پوپر یک نمی دانم ساده خواهم بود - ما پیشاپیش در این جهان پر از نظریه قرار داریم و نمی توانیم از آن خارج شویم

خلاصه آنکه از نظر پوپر منشأهای شناخت متعددی وجود دارند اما هیچ یک خطاناپذیر نیستند. شناخت شناسی کلاسیک از مرجع نهایی پرسش می کرد اما پوپر پرسش را اینگونه عوض می کند: چه کنیم تا از خطا جلوگیری کنیم. در افق سیاسی نیز به جای پرسش "چه کسی باید حکومت کند؟" پرسش دیگری جایگزین می شود " چه کنیم تا جلوی زشتی ها و بی کفایتی های حاکمیت را بیگیریم؟". پاسخ به پرسش شناخشناسانه ی مذکور، تفکر انتقادی است. تلاش برای گریز از خطا با تفکر انتقادی ممکن است. پوپر تذکر می دهد گرچه کانت تا حدی حوزه ی اخلاق و دین به این امر قائل بود اما ظاهرا به دلیل تفوق قوی فیزیک نیوتنی در حوزه ی نظر تن به این نگاه نداد. با این حال می توان این تفکر را تکمیل راه کانت دانست. مهم آزمون انتقادی محتوای شناخت است

پوپر در پایان تذکر می دهد که این روش در تتبعات علمی - در مقابل تاریخی - قابل اعمال است. در تتبعات تاریخی پیوندی میان منشأ و حقیقت وجود دارد. نکته ی دیگر اینکه پوپر سنت را مهم ترین منبع باورهای ما می داند و از همین رو مبارزه با سنت را سخنی نادرست و سطحی می شمرد - زیرا انسان همواره در یک فضای فکری تفکر خود را آغاز می کند. البته این به معنای سنت گرایی هم نیست. مهم آن است که بدانیم حقیقت هویدا نیست و ما معیاری برای کشف حقیقت نداریم اما اگر بخت با ما یاری کند ابزارهای برای کشف خطا در دست داریم

نکته ی پایانی پوپر آن است که در نظریه ی هویدا بودن حقیقت، چنانکه راسل تأکید کرده، حقیقتی نهفته است: اینکه حقیقت مقهور فرامین اقتدارهای انسانی نیست. حقیقت همیشه از میل و خواست و اراده ی ما برتر است - همین دیدگاه الهی کردن حقیقت رو موجب گردیده. متاسفانه تجربه گرایان امروزی هویدا بودن حقیقت را پذیرفتند اما این تعالی را به دلیل الهیاتی بودن پس زدن. حال آنکه حقیقت عکس آن است. حقیقت عینی مقهور آدمی نیست و آدمی همیشه رو سوی کشف آن دارد

[Gypsy]

با حجم کمش کلمه به کلمه‌ش مهمه. خصوصاً دو بخش آخرش که نتیجه‌گیری و چکیدۀ صحبت‌هاشه و عصارۀ اندیشۀ کارل پوپر. ریت نمی‌دم چون مسخره‌ست آدم به این کتاب ریت بده.

[JJ Khodadadi · Rating 4 out of 5]

کتابی کوتاه و جذاب درمورد فلسفه دانایی و نادانی در 17 فصل که اگر علاقمند مباحث فلسفی مخصوصا در زمینه دانش و آگاهی هستید بنظرم کتاب خیلی خوبی باشه

[Sara · Rating 4 out of 5]

��خیرا گروهی از فیلسوفان به ناتوانی تمامی فلسفه های اصیل پرداخته اند و لذا چندان که میتوان گمان برد همین حکم را به نظریه شناخت نیز نسبت داده اند
از دید آنان فلسفه به دلیل همان ذات خود نمیتواند دارای نتایج مهمی باشد و لذا ممکن نیست بر علوم یا سیاست تاثیر بگذارد و اما من عقیده دارم که اندیشه ها خطرناک اند، قدرت دارند و گاه پیش آمده که فیلسوفان پدید آورنده ی آن بوده اند.وانگهی شکی نیست که واقعیت ها نظریه ی جدید ناتوانی بنیادین فلسفه را به شدت از اعتبار انداخته اند.
-از متن کتاب

[evaporée · Rating 3 out of 5]

ct super pas prise de tête très utile merci karl!!

[Ardavan Bayat · Rating 5 out of 5]

1400.02.17

5 / 5
امیدوارم دست‌کم درباره‌ی این یکی کتاب بنویسم...
فی‌المجلس پیشنهاد می‌کنم بخونیدش... اگرچه یه جاهایی ترجمه رو نمی‌پسندم ولی چاره‌ای نیست.

[Siamand Lalisani · Rating 5 out of 5]

اساس فلسفه پوپر بر انتقاد و نپذیرفتن اصول تردید ناپذیر و آزمون ناپذیر است. این دیدگاه پوپر در تمامی نظریات سیاسی، اجتماعی و اخلاقی او سایه افکنده است. در این کتاب کوتاه که متن یک سخنرانی از پوپر است، او پیکان انتقادی خود را به سمت پایه های شناخت، عمل و اعتقاد یا به تعبیری زیباتر «سرچشمه های دانایی و نادانی» نشانه میگیرد و پس از بحثی کوتاه به این نتیجه می‌رسد که هیچ سرچشمه مطلق و همواره درستی برای دانایی وجود ندارد

مطالعه این کتاب و به خصوص مطالعه نسخه صوتی آن را به دوستان پیشنهاد میکنم

[Omid Milanifard · Rating 4 out of 5]

مختصر و مفید دلیل اعتقاد به خردگرایی نقادانه را در مقابل دو رویکرد اصلی موجود یعنی تجربه گرایی و خردگرایی شرح می دهد. متاسفانه به نظر من ترجمه خوب و روان نبود.

[Aryan fotros · Rating 4 out of 5]

سنگین، مختصر و مفید

[Negar · Rating 5 out of 5]

بسیار عمیق و موجز

[Iman xodafard]

متنی کوتاه در نسبت سیاست و معرفت شناسی با ترجمه نسبتاً خوب

[Chedy R. · Rating 5 out of 5]

ألقى كارل بوبر هذه المحاضرة سنة 1960 أمام الأكاديمية البريطانية، وهو يحاول تناول التجاذب بين المدرسة الفلسفية الامبريقية الكلاسيكية من جهة، والعقلانية الكلاسيكية

بعد برهنة مختصرة لكن جد محكمة ، يخلص كار بوبر إلى مجموعة من الخلاصات

*لا يوجد مصدر نهائي للمعرفة
*التساؤل الأهم للابستيمولوجيا هو تقدير صحة المعطى وليس المصادر
*المعرفة لا تبنى من عدم، بل التقدم بالعلم هو تحويل لعلم داخلي
*بالنسبة لنظرية المعرفة تتساوى في الغلط المواقف المتفائلة والمتشائمة
*لا الملاحظة و لا العقل يماكان حجية السلطة
*كل حل لاشكالية يولد مجموعة من الاشكاليات، وأهمية الظاهرة متعلقة بصعوبة الاشكالية الأولى وجراءة الحل المقترح

[Reyhaneh]

احتمالا نفهميده ام

[Makomai · Rating 3 out of 5]

Premetto che sono prevenuto verso l’epistemologia, che poco conosco e poco m’interessa. Quindi, cio’ che segue sono pensieri ad alta voce di un profano (che certo farebbe meglio a tacere, ma siccome Popper sostiene che tutto deve essere sottoposto a critica da chiunque...).
Io sono tendenzialmente un empirista, per cui sono certamente biased, ma la critica di Popper all’empirismo mi sembra biased anch’essa: sostiene che l’empirismo, per poter ricondurre la conoscenza ad un’osservazione, si traduca in una ricerca delle fonti. Mi sembra un artificio dialettico (l’empirismo riconduce la conoscenza all’osservazione, la ricerca della fonte e’ in realta’ una ricerca dell’osservazione ripetibile e confutabile), ma accettiamolo pure. Pero’, da qui a dire che la ricostruzione delle fonti si risolve in una regressio ad infinitum mi sembra ce ne corra: perlomeno nel caso delle scienze sperimentali si trova un punto di partenza in un’osservazione. Inoltre, Popper ritiene che cio’ implichi che la ricerca delle fonti (in cui per lui si traduce l’empirismo) non sia un’affidabile fonte di conoscenza – anche perche’ “autoritaria”, in quanto tendente a riconoscere l’autorita’ di una determinata fonte (ma secondo me si tratta - se mai - di riconoscere l’autorita’ dell’osservazione, non della fonte…).
Il fatto e’ che Popper in realta’ – da buon epistemologo e coerentemente con il metodo che egli raccomanda – confuta l’esistenza di una fonte della conoscenza “unica”, ossia applicabile a tutti i meccanismi di ricerca della verita’ (cosa pacifica, a mio avviso). Poiche’ tale fonte non esiste – argomenta - nessuna fonte e’ assolutamente affidabile, e quindi l’empirismo, come anche il razionalismo ed ogni altra teoria della conoscenza prima della sua, non e’ affidabile.
Nel “dimostrare” cio’, egli stesso riconosce pero’ che almeno in un campo – la ricerca storica – la conoscenza si traduca effettivamente e necessariamente in una ricerca delle fonti (procedimento che lui parifica all’empirismo – in maniera secondo me apodittica). Ergo, se si e’ disposti a riconoscere che i meccanismi di ricerca della conoscenza possono essere diversi a seconda dei campi di ricerca e che per almeno uno di tali campi di ricerca essi possano coincidere con l’empirismo (sic), perche’ ripudiare l’empirismo nella sua totalita’? Inoltre, mi sembra che gli esempi citati da Popper per dimostrare l’inconcludenza dell’empirismo si riferiscano tutti alla filosofia. Nel campo della scienza sperimentale, mi sembra, l’empirismo non si traduce in una regressio ad infinitum, ricercandosi la fonte della conoscenza in un esperimento ripetibile e confutabile (falsificabile). Che a tale originaria osservazione sia conferita autorita’ mi sembra argomentazione innocua: se posso ripetere l’esperimento non conferisco autorita’ ad altri, ma all’osservazione in se’.
Che invece della fonte (univoca) della conoscenza vada ricercato un meccanismo per la ricerca della conoscenza, mi sembra ragionamento tanto esatto quanto banale. Che il meccanismo si risolva in una “critica di ipotesi” mi sembra condivisibile, anche se forse non corrisponde alla realta’ della ricerca (e' pacifico che l'ipotesi debba essere falsificabile, altrimenti non e' scienza ma "altro", ma secondo me il ricercatore piu' che tentare di falsificare l'ipotesi cerca di provarne la capacita' predittiva ) e non e’ perfettamente applicabile a tutti i settori. Che il dubbio debba permanere sempre, poiche’ siamo fallibili (ma in realta’, secondo me, soprattutto perche’ il procedimento induttivo non puo’ condurre alla verita’ e quello deduttivo non puo’ accrescere l’informazione) , mi sembra altrettanto banale (e riconducibile a quello stesso Platone che Popper giustamente critica). Che da cio’ qualcuno possa dedurre che non esiste una verita’ obbiettiva mi sembra un rischio concreto.

Divagazioni:

Certo, l’affermazione che nessuna fonte e’ affidabile (che io tradurrei liberamente in “nessuna fonte della conoscenza e’ adattabile ad ogni e qualsiasi meccanismo di ricerca della verita’”) e’ cosa diversa dal relativismo epistemologico, ma pericolosamente vicina ad esso, tanto che ho l’impressione che Popper sia tra i pensatori più fraintesi dall’inclito pubblico: essere consapevoli della fallibilità NON equivale a relativizzare (salvo nel senso del relativismo scientifico, che equivale a riconoscere il valore “provvisorio” della verità: cfr commento a “molte nature” di Bellone). La razionalità secondo Popper equivale alla disposizione alla critica (verso gli altri e verso se stessi). Benissimo. Ma in ogni caso e’ solo attraverso la ragione, ossia l’appello al “pensiero chiaro e l’esperienza”, che si può esercitare la critica, e mai attraverso il ricorso a “emozioni e passioni”. La consapevolezza che la scienza ha del proprio carattere provvisorio viene troppo spesso citata come ragione per equiparare scienza e varie forme di superstizione (religioni, Weltanshauung primitive). La prima usa la ragione, le seconde no. La prima è falsificabile, le seconde no. La prima assume la dignità di verità “sino a prova contraria”; le seconde restano allo stadio di favole per bambini.
Popper, nel confutare che esista qualcosa che si possa identificare come “la” fonte della conoscenza, in realta’ dimostra che non esiste “una” fonte della conoscenza univoca per tutti i campi della ricerca del sapere. Benissimo. Ritiene che invece della fonte univoca si debba identificare un meccanismo di ricerca. Benissimo. Credendo nel dubbio (bel paradosso, in se’…), indica tale meccanismo (semplificando) come la sottoposizione di ogni ipotesi alla critica. Bene. Ma come non esiste una fonte unica, non credo esista un meccanismo unico (la ricerca della verita’ storica non necessariamente e non sempre segue tale meccanismo).

E’ certamente vero che anche la “conoscenza di sfondo” e la “conoscenza disposizionale”, ossia tutto l’armamentario culturale di cui siamo dotati –incluso lo strumento linguistico – dovrebbe “in teoria” essere sottoposto a critica continua. E’ pero’ anche vero che non c’e’ bisogno di reinventare la ruota ogni volta, almeno sino a che non mi accorgo che “funziona male”, ossia che e’ incompatibile con una successiva ipotesi che non riesco a falsificare. Di nuovo, l’epistemologia mi sembra esercizio poco pratico e tendenzialmente pericoloso (perlomeno in certe mani).

La critica del “mito della cornice” e’ perfettamente razionale. Ma se per cornice intendiamo il possesso di medesimi strumenti, la piu’ ampia cornice possibile e’ costituita dalla ragione stessa. Temo che se si esce dalla cornice della ragione (qualsiasi cosa essa sia), il dialogo diventi davvero impossibile.

[Lanà · Rating 4 out of 5]

Ho preso tanti appunti leggendo questo libro. Infatti, in mondo di oggi è difficile capire qual'è il verosimile, anche se anche in passato non era de factum facile. Mi è piaciuto questo libro perché tratta un tema assai vicino ad ognuno di noi, esseri sicuri di aver ragione ed ultima parola in qualsiasi discorso (anche se tantissimi negano questo fatto). La semplice accettazione del fatto che non sappiamo quasi nulla sul mondo che ci circonda è più un atto dell'episodio, che una quotidiana necessità... E allora perché perché questo libro, perché la verità non si manifesta, perché nessuno la conosce pienamente e quindi non c'è perdono ad un comportamento autoritario. Il fatto che questa semplice idea sia talmente bene spiegata con esempi chiari e facili ad adoperarli in vita di ogni giorno.

[Danial Zabihi · Rating 4 out of 5]

خیلی واضح و سر اصل مطلب هر چند در قسمت های آخر به سمت شک گرایی خیلی معمولی رفت و حرفی نبود که کسایی مثل هیوم قبلا نزده باشن هرچند پایان بندی جز این برای این خط فکری نمیشد متصور شد و در هر صو��ت خوندنی بود. اما باز کردن و نقد شناخت شناسی دکارت و بیکن رو خیلی دوست داشتم.

[Ehsan · Rating 4 out of 5]

کتاب در صورتی با تفکرات پوپر از طریق کتاب های دیگرش آشنا باشی مفیده. اما اگه به این صورت نباشه در فهم مطالب به دشواری میخوریم

[Laurent Dv · Rating 4 out of 5]

Ce livre est une conférence de Karl Popper, célèbre philosophe des sciences anglais du XXème siècle sur l’épistémologie : en gros comment savoir que nous connaissances sont valides. Il est court et assez accessible (sauf une partie où il critique Aristote et l’essentialisme, il oppose concepts et définitions que je n’ai pas comprise), et à la fin, en particulier dans les deux derniers chapitres, il résume en quelques points sa théorie du falsificationnisme.

Il se découpe en plusieurs parties qui sont reliées mais on ne sait pas trop comment (il n’y a pas de plan rigoureux). Voilà pourquoi mes notes sont un peu désorganisées (pas nécessairement dans le bon ordre où elles sont données dans le livre).

En gros, Popper essaye de montrer que le problème de la connaissance est mal posé, au lieu de se demander “Quelles sont les sources ultimes et fiables de nos connaissances?” (dit autrement chercher des sources ultimes et fiables pour justifier nos connaissances), il faut se demander “Est-ce que ces connaissances sont vraies si on les teste avec des faits ?” (dit autrement, tester nos connaissances avec des faits concrets). C’est un problème mal posé car il suppose qu’il y a besoin de faire confiance à une autorité ultime. On aurait pu penser que Bacon et Descartes ont réussi à s’en affranchir en délaissant Aristote et la philosophie scolastique, mais en réalité ils ont juste changé d’autorité en prenant pour nouvelles respectivement les sens (l’expérience sensible) et l’intellect (la raison). Pour le dire avec un mot plus à la mode, il rejette le fondationnalisme (qu’on oppose souvent au cohérentisme).

Il réfute en particulier l’empirisme qui affirme que la source ultime de nos connaissances est l’expérience sensible : c’est une position intenable qui mène à une régression à l’infini. Par exemple, si je tiens la position empiriste et que je veux savoir si un journal dit vrai quand il prétend que le Premier ministre anglais a avancé son retour de plusieurs heures en Angleterre, je vais investiguer la source. Je vais vérifier la source : 1) Est-ce que c’est bien le journal prestigieux en question qui a donné cette nouvelle ou est-ce qu’il ne s’agit pas en réalité d’un autre journal qui lui ressemble très fortement ? 2) Quel la source du journal prestigieux ? Il faut vérifier l’informateur, le journaliste qui a investigué. Ensuite, je me demanderai est-ce que ce journaliste est fiable, était bien présent, etc. ? S’il était bien présent, est-ce qu’il a bien observé le fait, puis ainsi de suite toujours sans fin.

Ainsi il ne faut se fier à aucune source comme étant ultime. On peut toutefois considérer que la plupart sont fiables bien que jamais infaillibles.

C’est pourquoi il propose sa fameuse théorie de la falsifiabilité : il ne faut pas chercher à connaître la vérité avec certitude (autrement dit viser à atteindre la vérité telle qu’elle est) mais plutôt chercher à connaître avec certitude ce qui est faux (autrement dit, nous rapprocher de la vérité tout étant conscient qu’on ne pourra jamais l’atteindre en tant que telle). L’important n’est pas d’obtenir des informations “positives” mais plutôt des “négatives” (des infirmations de théories réfutables et éprouvées/testées par des faits).

Il interagit avec ou cite de nombreux philosophes, des modernes comme les empiristes (Bacon, Hume, Locke, Berkeley, Mill) et les rationalistes (Descartes, Spinoza et Leibniz) et des anciens (Platon, Aristote). Il a une connaissance étonnement bonne et précise des Anciens pour un philosophe contemporain, il est capable de citer des extraits de la *Physique* d’Aristote par exemple.

Il présente ce qu’il appelle l’épistémologie optimiste qui insiste sur le pouvoir de la raison pour connaître la vérité (que ce soit les empiristes ou les rationalistes, tous sont dans cette catégorie) basée sur la théorie de la réminiscence de Platon présentée dans le *Ménon* (où Socrate aide un esclave à se rappeler d’un résultat mathématique qu’il n’a a priori jamais acquis ou connu).

Il présente aussi par opposition l’épistémologie pessimiste en lien avec un Platon plus tardif dans la *République* où il présente l’allégorie de la caverne pour montrer qu’il est très difficile pour les hommes d’atteindre la vérité à cause de leurs sens et que seuls un très petit nombre y parvient, et ce avec de nombreux obstacles.

Il introduit la doctrine du caractère manifeste de la vérité qui dit qu’il est impossible de refuser de la reconnaître lorsqu’elle se manifeste clairement. Selon lui, c’est une doctrine avec des conséquences importantes. C’est ce qui donne lieu au fanatisme, les fanatiques sont des gens s’insurgent contre ceux qui ne voient pas que ce qu’ils considèrent être la vérité est vrai. Comment donc ne pas laisser ses préjugés, ses rêves politiques influencer sa connaissance ? Il faut se défaire de ses préjugés et les évaluer par les théories philosophiques et les abandonner dans le cas où ils sont réfutés.

[Mojtaba Asghari · Rating 1 out of 5]

فاصلتو با من حفظ نکن!

پست مدرنیسم در مقابل ایده های افرادی که به جبر تاریخی معتقد بودند به اهمیت "ندانستن" و مهم نبودن دانش انسان ها و اهمیت نسبی نگری قضاویت هایشان نسبت بهم تاکید دارد

پوپر در کتاب "سرچشمه های دانایی و نادانی" به این بعد سفسطه پردازی در نادرست بودن کلیه دانسته هایمان میپردازد و در انتهای قضاوت به ظاهر دانا انگارانه اش (ولو با تاکید بر نادانی اش!) این جمله را می آورد که:

"در حقیقت انگاری دانسته هایمان همیشه احتمال اشتباه هم هست که در این صورت نا هماهنگی و ناسازگاری با محیط واقعی بیرون است که آنرا ابطال میکند..."

بنابراین اینکه چه چیزی درست است یا نه را به عقیده پوپر این جامعه بیرون است که تعیین میکند و خوب بر طبق آن قاعدتا اینکه در جامعه ای طبقه یا تفکری حقی دارد یا ندارد را هم حتما آن طبقه ای که قدرت و زور و رسانه را در دست دارد تعیین میکند!
پس نتیجه آنکه مهم نیست نظر تو چیه چون در نهایت اونیکه قدرت داره خودش هماهنگی و سازگاری را هم به همراه میاره!
ا
مترجعین غرب سال ها قبل از آیت الله ها در فلسفه های تحلیلی و پست مدرنیستشون این ها را به خورد ملت ها دادند و با در دست داشتن قدرت تبلیغات رسانه ای سعی در تلقین ابن باور در ذهن مردم جامعه داشتند که همه چیز خود به خود طبیعیست و سعی در برهم زدن نظم طبیعی یعنی هم پذیرفتن خطر سرکوب!

اما فاصلتو با من حفظ کن معنی اش چیست؟
هر کدام از ما در دو دنیای من و دیگری زندگی میکنیم (سوژه-ابژه)
در دنیای درونی من (سوژه) تنها ذهنیت من است که دنیا را از دریچه دوربین چشمانم میبیند
اما دنیای بیرونی یعنی خارج از من(ابژه) دنیایی واقعی با تاریخی از قبل هر روزه در جریان است با همه بی نظمی ها با همه بی عدالتی ها و پوچ بودگی هایش

اما ذهنی که دنبال منظم کردن امور جهان از طریق ترومای ذهنی اش است سعی در ساده سازی آن در ناخودآگاهش دارد که خوب طبیعتا دنیای رسانه هم آنچه برایش بی ضرر است را در جلوی چشمانش میگذارد

درونی و بیرونی بودن دنیا در اسلام خودشو بیشتر نشون میده
جایی که مساله حجاب-عرق خوری-روزه گرفتن و... باعث دو رویی مسلمان جماعت شده

با این فرق که ذهنیت تعالی گرای مسلمان قدرت تاب آوری سایر سلیقه های به گمان خودش کافر را ندارد که ببیند آنها هم سوژه های ذهنی خودشان را دارند و فقط تو نیستی که آدمی!

بنابراین فاصلتو با من حفظ کن و حجابتو سرت کن یعنی خودتو از من دور کن، نمیخوام وارد فضای درونی یکی با طرز فکر غیر خودم بشم!

دیگه وقت ابطال مزخرفات ناهماهنگی رسیده وقتش رسیده قدرت ها خودشونو با مردمی سازگار کنن که میگن:
میدانیم!

[Rostam Hoshmand · Rating 3 out of 5]

پوپر عنوان سخنرانی خود را (این کتاب درواقع یکی از سخنرانی‌های پوپر است.) سرچشمه‌های دانایی و نادانی می‌گذارد اما پس از برسی تاریخ اندیشه های مرتبط، در ادامه بحث، نظر خود را اینگونه بیان می‌کند که سوال اصلی، سرچشمه‌های شناخت نیست و راه‌حل را "خردگرایی نقادانه" معرفی می‌کند که تلاش برای نقد و آزمایش گزاره‌ها، فارغ از سرچشمه‌های آن است.
بنظرم پوپر حتی اگر حق نیز با او باشد و سوال بهتری نیز برای پرسیدن باشد اما باز هم صورت مسئله را عوض می‌کند و جواب سوالی که در عنوان سخنرانی آورده است را نمی‌دهد و به‌جای آن به این نتیجه می‌رسد که چون سوال بهتری نیز برای پرسیدن وجود دارد پس این سوال را می‌توانیم بدون پاسخ بگذاریم.
پوپر یا باید عنوان را عوض می‌کرد و یا پاسخ ریشه‌ها و سرچشمه‌های شناخت را می‌داد که گمان می‌کنم برای روش"خردگرایی نقادانه"اش نیز نیاز به این ریشه شناخت‌ها داریم.

البته فارغ از این موضوع کتاب و راه‌حل پوپر ارزش خواندن را دارد.

[Ali Norouzi · Rating 5 out of 5]

از بهترین و تاثیرگذارترین کتابایی که خوندم. معرکه‌ست واقعا. به همه پیشنهادش می‌کنم.

[Babak · Rating 4 out of 5]

کتاب کوتاهی در مورد یافتن سرچشمه(های) دانایی از طریق یافتن پاسخ درست.