می‌دانم که هیچ نمی‌دانم

by Karl Popper, Parviz Dastmalchi (Translator)

سال نشر: 1384 چاپ اول

عنوان فرعی: گفت و گوهایی در باب سیاست، فیزیک و فلسفه

Genres: Philosophy, Politics

152 pages

First published April 1, 2005

About the author

Sir Karl Raimund Popper, FRS, rose from a modest background as an assistant cabinet maker and school teacher to become one of the most influential theorists and leading philosophers. Popper commanded international audiences and conversation with him was an intellectual adventure—even if a little rough—animated by a myriad of philosophical problems. He contributed to a field of thought encompassing (among others) political theory, quantum mechanics, logic, scientific method and evolutionary theory.

Popper challenged some of the ruling orthodoxies of philosophy: logical positivism, Marxism, determinism and linguistic philosophy. He argued that there are no subject matters but only problems and our desire to solve them. He said that scientific theories cannot be verified but only tentatively refuted, and that the best philosophy is about profound problems, not word meanings. Isaiah Berlin rightly said that Popper produced one of the most devastating refutations of Marxism. Through his ideas Popper promoted a critical ethos, a world in which the give and take of debate is highly esteemed in the precept that we are all infinitely ignorant, that we differ only in the little bits of knowledge that we do have, and that with some co-operative effort we may get nearer to the truth.

Nearly every first-year philosophy student knows that Popper regarded his solutions to the problems of induction and the demarcation of science from pseudo-science as his greatest contributions. He is less known for the problems of verisimilitude, of probability (a life-long love of his), and of the relationship between the mind and body.

Popper was a Fellow of the Royal Society, Fellow of the British Academy, and Membre de I'Institute de France. He was an Honorary member of the Harvard Chapter of Phi Beta Kappa, and an Honorary Fellow of the London School of Economics, King's College London, and of Darwin College Cambridge. He was awarded prizes and honours throughout the world, including the Austrian Grand Decoration of Honour in Gold, the Lippincott Award of the American Political Science Association, and the Sonning Prize for merit in work which had furthered European civilization.

Karl Popper was knighted by Queen Elizabeth II in 1965 and invested by her with the Insignia of a Companion of Honour in 1982.

(edited from http://www.tkpw.net/intro_popper/intr...)

Reviews

[Amir · Rating 2 out of 5]

کتابای مصاحبه رو معمولا دوس دارم. اما مصاحبه ی کارل پوپر بیش از اون کم مایه بود که جذبش شد. بخشی از قضیه شاید برگرده به اینکه مصاحبه ها مربوط به اوایل دهه نود و مسایل روز سیاسی اون موقع هست که طبیعتا بیشتر به درد کار پژوهشی می خوره.
جوابای سردستی و سیاسانه ی پوپر نکته ی ناامیدکننده ی دیگه هست که انتظار آدمو برآورده نمی کنه برای شنیدن یه جواب قانع کننده یا حداقل جوابی که راه رو باز کنه برای مطالعه ی بیشتر. ظاهرا بعضی از فیلسوف ها رو باید کتبی خوند و دنبال کرد.

[Omid Milanifard · Rating 4 out of 5]

اين كتاب شامل چند مصاحبه با پوپر در موضوعات متنوعي از سياست و علم و فلسفه است. پوپر خود را پيرو فلسفه روشنگري مي داند و به شدت از غامض نويسي فيلسوفان به خصوص در آلمان انتقاد مي كند. او عقيده دارد بايد به سادگي و وضوح مطلب خود را بيان كرد تا راه انتقاد بر آن باز باشد:
"شايد بتوان نگاه خردمندانه را چنين بيان كرد: شايد حق با تو باشد، نه با من، و شايد هم ما در بحث انتقادي خود به اين نتيجه نرسيم كه حق با چه كسي است، اما به اين ترتيب يعني پس از هر بحث انتقادي، هر دو حتما موضوع را روشن تر از پيش مي بينيم، البته تا زمانيكه فراموش نكنيم موضوع اين نيست كه حق با چه كسي است، بلكه عمدتا اين واقعيت است كه هر دو به حقيقت عيني اندكي نزديكتر شده ايم."
او در مورد دموكراسي هم نظر متفاوتي دارد كه به نظر من مناسبتر از تعريف رايج آن است: "واژه دكوكراسي ممكن است حكومت مردم ترجمه مي شود. اين سوء تفاهمي اساسي است. حكومت مردم هرگز وجود نداشته است. اما استبداد اكثريت ممكن است برقرار شود كه وضعي وحشتناك است. دموكراسي نه حكومت مردم، كه كنترل و نظارت مردم بر حكومتگران است. اساسي ترين وجه دموكراسي اين است كه انسان بتواند عليه كسي راي بدهد نه له كسي."
در كل خواندن كتاب را توصيه مي كنم. در حد آشنايي با سرخطهاي تفكر پوپر خوب است.

"معني زندگي امري نهاني و فطري در طبيعت نيست كه بايد به دست ما كشف شود، بلكه زندگي همان معنايي را دارد كه ما به زندگيمان مي دهيم."

[Maryam · Rating 3 out of 5]

اگر پرسیده شود: ذات دموکراسی چیست؟ طبیعتا پاسخ این خواهد بود:"حکومت ملت" اما چنین چیزی ابدا وجود ندارد. در کجا دیده شده است که ملتی حکومت کند؟ حتی در انقلاب فرانسه نیز چنین نبود: ملت نبود که گیوتین را به کار انداخت، بلکه شماری از رهبران دیوانه ملت بودند.

بنابراین، طرح پرسش در خصوص ذات دموکراسی منتهی به نظریه‌ای نادرست خواهد شد و آن اینکه ملت باید حکومت کند. اما ملت حکومت نمی‌کند، بلکه دولت حکومت می‌کند. بنابراین، موضوع این است که بر این حکومت یا دولت به گونه‌ای اعمال نفوذ شود و این امر تنها زمانی ممکن است که بتوان آن‌ها را خلع کرد.

پس اساسِ دموکراسی این است که بتوان دولت را بدون خونریزی برکنار کرد. از این راه می‌توان آن‌ها را تا حدودی مجبور کرد که به افکار عمومی گوش دهند و به آن احترام بگذارند.

ما به دموکراسی به عنوان‌ تنها شکل حکومتی‌ای اعتقاد داریم که با اپوزیسیون سیاسی، و در نتیجه با آزادی سیاسی سازگاری دارد. در دموکراسی، اقلیت‌ها باید از چنان حقوق و آزادی‌هایی برخوردار باشند که هیچ اکثریتی هرگز نتواند آن‌ها را از بین ببرد.

[Mohammad Ali Shamekhi · Rating 3 out of 5]

این کتاب از شش گفتگو و دو سخنرانی تشکیل شده است

پوپر در کلیت این گفتارها در پی آن است که از ابطال گرایی خود در حوزه ی سیاست دفاع کند. محور دیگر گفتارهای او خوش بینی اش به وضع انسان غربی است. از نظر او غرب امروز هم از همه ی دیگر مناطق عالم و هم از همه ی دیگر اعصار عادلانه تر و آزادتر است. دیگر محور سخنان او باور به خرد، علم و تکنولوژی است. از نظر او اینها رهایی بخش ما هستند

کلا به نظرم کتاب خواندنی است. و حتی اگر مخالف باشیم نمی توانیم از کنارش بگذریم. بیشترین لذت را از مباحث نظری تر بردم. در مورد مصادیق تاریخی به راحتی نمی توان با پوپر همراه شد. به نظرم برای انسانی که در این روزها، آن هم در خاورمیانه، زندگی می کند، دوران خوش بینی های پوپری به صلح طلبی آمریکایی و ... به سر آمده است
البته در بحث های نظری هم نقاط تاریک زیاده. مثلا اینکه پوپر با کنار زدن کل گرایی - که به نسبی گرایی منجر می شه - عملا به چه مبنای ایجابی قائله. چطور میشه مشاهده رو واقعا مبنایی بر ابطال دونست اگر مشاهده ی ناب وجود نداره و اگر کل گرا هم نیستیم. سؤال مهم دیگه اینه که اموری مثل حقوق انسانی و امور اخلاقی و ... آیا اصولا ممکنه با ابطال پذیر باشن و اگر نه چطور پوپر بر مبنای اونها به این شدت و حدت عالم و آدم رو طبقه بندی می کنه

در ادامه به اشاره مطالب هر بخش رو توضیح می دهم

1. گفتگو: گناه فطری فلسفه­ی آلمان سخن گفتن به زبان استعاره است


پرسش سیاست دیگر مشخص کردن فرد شایسته ی حکومت نیست، بلکه اتخاذ شیوه هایی کارا برای جلوگیری از سوء استفاده از قدرت است. پاسخ پرسش جدید سیاست، امکان برکناری بدون خشونت حکومت ها است. نباید پنداشت که در عصر ما ملت ها حکومت می کنند چون چنین چیزی صرف حرف است. حتی این تصور که پارلمان نماد ملت است نیز ادعایی بیش نیست. اینها ادامه ی همان سوال غلط سیاسی مذکورند. پوپر می گوید من هیچگاه موافق این یا آن حزب نبوده ام بلکه همواره مخالف احزاب خاصی بوده ام

تأثیر مثیبت بار فروید در روانکاوی، کاستن عشق به امور جنسی بود. برخلاف نظر او هر کنترلی سرکوب نیست. فروید هیچ سخنی از ارزش به میان نمی آورد - آنچه رابطه ی تجاوزآمیز را از رفتار فداکارانه جدا می کند

پیچیده شدن زبان آلمانی و کژتابی های پدید آمده در آن موجب عدم فهم مسأله شده است. فهم مسائل و مشکلات از پاسخ های ما مهم ترند

پوپر نقش شهود در شناخت را به رسمیت می شناسد اما آن را امری متقن نمی داند. این شهود اجتناب ناپذیر نوعی شهود بیولوژیک است. این شهود چیزی نیست جز انتظارات ما. این انتظارات ریشه دانش هستند. ما در زندگی خود در می یابیم که انتظارات ما ضروری نیستند. پوپر فرق خود را با کانت در عدم یقینی دانستن همه ی امور پیشینی می داند. البته نفس همین برآورده نشدن انتظارات ما نشان از حضور واقعیت دارد. حقیقت وجود دارد و قابل دسترس است اما رسیدن یقینی به آن ممکن نیست. پوپر با قول به حقیقت در مقابل نسبی گرایان می ایستد. او حتی دو شاگرد نسبی گرای خود - کون و فایرابند - را شاگردان بد و پیرو مد روز می داند



2. گفتگو: نه تنها فیزیکدانان، بلکه فیلسوفان نیز ممکن است فیلسوفان بدی باشند



پوپر تفاوت خود پیروان نظریه ی شناخت تکاملی را در این می داند که از نظر او دانش بشر حاصل استقراء نیست. چون چنین چیزی وجود ندارد. ما صرفا با آزمون و خطا مواجهیم. استقراء در اصل تلاشی بود برای رسیدن به یقین - تلاشی شکست خورده. ما تنها به حقیقت نزدیک می شویم

با زبان فلسفه ی هگل، هوسرل و هایدگر می توان مؤثر و در عین حال غیر قابل فهم حرف زد. فیلسوفان آلمانی پیچیده نویسی و فهم ناپذیری نوشتار را به ارزش بدل کردند. آنان پیچیده حرف می زنند اما بی معنا. پوپر حتی به ویتگنشتاین هم حمله می کند و مثلا جمله ی معروف او را که می گوید « در مورد آنچه نمی توان در موردش حرف زد باید ساکت بود » یک این همان گویی بی ارزش می داند. او متعجب است که ویتگنشتاین چگونه به فیلسوفی مهم تبدیل شده؛ زیرا او برای هیچ مسأله ای راه حلی عمیق تر عرضه نکرده است. حرف او فقط ارجاع به بازی های زبانی است

پوپر با سبزها در سیاست اروپا مخالف است. او خود را ستایشگر طبیعت می داند اما معتقد است با دشمنی با تکنیک اوضاع تنها بدتر می شود. این علم و تکنیک است که می تواند به ما در راستای حمایت از طبیعت کمک کند
او با خلع سلاح اتمی موافق است اما در عین حال معتقد است این امر نه امری اعتقادی بلکه امری عقلانی است و از همین رو باید وضعیت طرق مقابل را در نظر داشت. از نظر او صلح طلبی بی جای برخی انگلیسی ها از عوامل شروع جنگ با هیتلر بود. او معتقد است غرب نباید خود را از وضعیت صلح جهانی کنار بکشد و بگوید به من ارتباطی ندارد. چنین کاری جنایت است



3. گفتگو: ما همچون نوازنده­ی که پیانو می­نوازد مغزمان را می­نوازیم



امور روحانی بر درخواست های جسم مسلطند - ارجاع به مثال سقراط در فایدون در مورد فرار کردن از زندان. روح مغز را می نوازد بدون اینکه این حرف به معنای ابدی بودن روح باشد

نظریه سه جهان: جهان مادی (اشیاء فیزیکی )، جهان اندیشه و احساس، و جهان ایده های عینی و مناسبات آنها. پوپر این ها را در کتاب من و مغزش مطرح کرده است. او با فیزیکالیسم مخالف است - حتی ماشین هم راننده می خواهد. ساختن هواپیما به ایده ای انتزاعی نیاز دارد - مدل هواپیما. در کار نظریِ قبل از ساخت، ارزش هایی مسلم وجود دارند - که نزد متخصصین مهم عمل بر اساس آنها است و نه لزوما فهم آنها. دلیل واقعی بودن این انتظارات و نظریه ها تأثیری است که در جهان فیزیکی واقعی می گذارند. مغز ما ابزار انتقال ایده های انتزاعی است اما پیشاپیش ارزشهای معینی را که خارج از مغزند می پذیرد ( یعنی نتایج معین، حقایق معین و نظریه ه��ی معین ). این همان جهان سوم است. [برای من یادآور تمایز ارسطویی میان نوس و لوگیستیکون که اولی شهودکننده ی مبادی است و دمی پیش برنده ی استدلال ]. مهم جدا دانستن ارزش ها و نظریات از جهان اول ( جهان اشیاء فیزیکی ) است. باید به به توانایی ذهن در تغییر جهان فیزیکی اذعان کرد

به باور پوپر ما به ویژه در آلمان و انگلستان در تمیزترین عصر از اعصار تاریخیم. علی رغم همه ی اشکالات هرگز دنیایی عادلانه تر و صلح آمیزتر از آنچه در اروپای غربی و آمریکا می بینیم، وجود نداشته است. زیرا نظام اجتماعی در غرب اصلاح پذیرترین و مسالمت آمیزترین نظام های اجتماعی است

افلاطون از بزرگترین فیلسوفان است اما علم اخلاق او وحشتناک است. ایده ی انسان های فرودست از اوست ( در جمهوری ). البته از طرف دیگر پوپر رساله ی دفاعیه را زیباترین رساله ی فلسفی می داند

او برخلاف عقیده رایج معتقد است که زندگی و فلسفه ی فیلسوف جدا نیستند - مثلا یک دروغگوی قهار نظریه ی شناخت درستی هم نمی تواند بدهد.



4. گفتگو: آلمانی­ها نباید دست خیرخواهانشان را گاز بگیرند



دو نوع حکومت بیشتر وجود ندارد: حکومتی که بدون خونریزی قابل تغییر است و برعکس. پوپر درباره ی تغییرات سیاسی شرق اروپا از قاعده ای به نام قانونمندی افلاطونی انقلاب ام ذکر می کند: اگر طبقه ی مستبد باور خود به رسالتش را از دست بدهد، مضحمل می گردد

آینده ی آلمان از نظر پوپر باید تبدیل شدن صنایع نظامی آلمان غربی [ مصاحبه قبل از فروریختن دیوار برلین است ] به صنایع صلح آمیز، ممنوعیت صدور اسلحه و تعلیم و تربیت معطوف به صلح ( با حذف کتاب های درسی ضد آمریکایی مبتنی بر دروغ ) را در بر داشته باشد. تنها باید ضد یک چیز بود: قهر و خشونت. یادمان نرود بعد از جنگ دوم کمک های آمریکایی ها به آلمان بود که از پدید آمدن فقری مثل فقر بعد از جنگ اول جلوگیری کرد. آلمان باید ضد گذشته ی خود باشد

پوپر به آموزگاران دارای گرایش چپ می تازد، کسانی که کودکان را علیه همه چیز تحریک می کنند. آنها به دلیل باورشان به ضرورت رخ دادن انقلاب به چنین کاری دست می زنند. اما ما اجازه نداریم کودکان را بدبین تربیت کنیم

هراس اروپا از پدید آمدن یک هیتلر دیگر در آلمان است. پوپر از شکلگیری راست های افراطی در آلمان متأسف است هر چند آن را گذرا می داند

پوپر تأکید می کند که گفتن و بیش از آن نوشتن مسئولیت بزرگی است. چه کسی می تواند نادرستی حرف هایدگر را نشان دهد؟ اصولا مشخص نیست حرف او چیست که بتوان ردش کرد. او این کار راکثیف کردن واژها و جملات می داند؛ جملاتی پرطمطراق اما پوچ؛ تخریب زبان و توهم عمیق بودن. این گونه سخن گفتن صدمه ای است به مسئولیت روشنفکرانه. البته پوپر سنت زبانی فرانسوی را از آلمانی ها بهتر می داند - حتی در مواردی که پیرو هگل و هایدگر و مارکس و ... هستند
پوپر معتقد است هفتاد سال دروغ پراکنی و زدن سخنان پوچ در شوروی باعث شده ایده های خوب در آنجا نابود شود و دیگر قدرت تشخیص از بین برود

پوپر در مورد نیروی دریایی شوروی تأکید می کند که این نیرو زائد است - خصوصا با رشد روزافزون آن. از جانب شمال به دلایل جغرافیایی خطری از جانب دریا شوروی را تهدید نمی کند. این نیروی دریایی اصلا کارکرد دفاعی ندارد - برخلاف آمریکا و ... - و صرفا تهاجمی است

صلح از دیوار برلین تا فیلیپین در نیم کره ی شمالی دستاورد غرب است. خواست غرب استقرار صلح است. اگر روس ها هم این فراخوان صلح را بپذیرند تنها خطر اسلام افراطی است

دموکراسی به معنای حکومت مردم نیست زیرا این سخن یا بی معنا است یا به دیکتاتوری اکثریت منجر می شود - که امری است دهشتناک. دموکراسی نظارت مردم بر حکومتگران است. مهم ترین جنبه ی این اعمال نظارت، رأی علیه افراد است. در آتن دادگاه های ویژه ی مردمی کسانی را که بیش از حد قدرت می گرفتند از شهر تبعید می کردند. البته پوپر طرفدار چنین نهادی نیست

پوپر با ایده ی نمایندگی به نسبت آراء و اصل دولت ائتلافی مخالف است. به نظر او این نظر مبتنی بر فرضی است اشتباه: اینکه مجلس باید آینه ی ملت باشد. چنین چیزی غیرممکن است. مثلا یک اقلیت با تهدید به ترک ائتلاف می تواند بیشتر از حق خود اعمال نفوذ کند. باید به همین اکتفا کرد که پارلمان اعمال کننده ی قدرت و ملت نه گوینده باشند. آنچه در دموکراسی مهم است جز پاسخ گویی به مردم و کنار کشیدن در صورت بی کفایتی نیست. از سوی دیگر دولت های ائتلافی مانعی هستند برای مسئولیت پذیری -زیرا معلوم نیست مسئول کیست

به گمان پوپر نظام دو حزبی آمریکا مانعی برای حضور ایده های نو نیست. زیرا اولا ایده های جدید در حوزه های دیگر پدید می آیند و اتفاقا در آمریکا راحت تر هم محقق می شوند - مثلا در حوزه تعلیم و تربیت و ... . و از سوی دیگر همین دو حزب به دلیل رقابت از ایده های نو حمایت می کنند. البته پوپر تأکید می کند که دموکراسی را حتی بر دیکتاتوری از نظر اقتصادی موفق تر باید ترجیح داد - هر چند در عمل هم دموکراسی است که در طولانی مدت موفق تر است. زیرا قدرت خلاقیت و آزادی در پیوند با هم هستند. خلاقیت پیامد آزادی است بیان است

آنها که مدعی بودند در مورد آینده چیزی می دانند، مشخص گردید که هیچ نمی دانند. مارکس با قول به اینکه رخ دادن سوسیالیسم ضروری است، عملا مخالفان را مبدل به جنایتکار کرد. زیرا این افراد صرفا باعث می شوند تحقق سوسیالیسم با هزینه ی مالی و جانی بیشتر تحقق یابد



5. گفتگو: تکنولوژی موجب رهایی ما شد. این تحریکات چیست



پوپر به کسانی که تکنولوژی را خوار می کنند می تازد. این حملات در آلمان بدتر است. اما پوپر خود را خوش بین می داند. از نظر او تکنولوژی نقش مهمی مثلا در آزادی زنان داشته است - با اختراع ابزارهایی مثل ماشین لباسشویی، یخچال و ...

از نظر او حمله به تکنولوژی ریشه در فلسفه های ابلهانه دارد - فلسفه هایی که شعور و معرفت را در تقابل با تکنولوژی قرار می دهند. آنها از این نکته غافلند که همین تکنولوژی بود که رهایی آنها و این بحث ها را ممکن ساخت. دنیای گذشته به مراتب بی عدالت تر از دنیای فعلی بود. اینکه ما امروزه در جهان غرب در جهانی عادلانه تر زندگی می کنیم مثل روز روشن است. هیچ گاه مثل امروز جوانان امکان ساختن زندگیشان را، آنگونه که می خواهند، نداشته اند

دو جنگ جهانی در ویرانی اروپای آزاد نقش زیادی داشتند و این آمریکا بود که به بازسازی اروپای آزاد کمک کرد و اجازه داد حس عدالت خواهی اروپایی رشد کند

سبزها در آلمان مروج بدبینی اند. بسیاری طالب جار و جنجال و ترساندن انسان ها هستند. آنها این حقیقت را نادیده می گیرند که اسلحه های مدرن و حتی بمب اتمی میراث هیتلر اند. درست است که هیتلر خود بمب اتم نداشت اما تلاش او برای دستیابی به آن و خطر چنین اتفاقی، آمریکا را به پیش دستی کشاند. اگر هیتلر نبود این اتفاقات نمی افتاد. آمریکا مسئول سربازان و ملت خود بود، و از آنجا که ژاپن اعلام کرده بود که تا از جنگ دست برنمی دارد، حمله ی اتمی اجتناب ناپذیر بود. فرض عدم استفاده از بمب اتم و رها کردن اوضاع به حال خود و عدم ممانعت از کشته شدن تعداد بیشتر انسان دیگر از آمریکا و متحدانش - و حتی ژاپنی ها - رفتاری عاقلانه نیست

بدون تحقق آزادی سخن گفتن از عدالت بی معنا است



6. گفتگو: روشنفکران متکبر و رشوه خوارند



متأسفانه حتی در فیزیک و زیست شناسی نظریات به جزم مبدل شده اند. مثلا نظریه ی بیگ بنگ در زمان خود توجیح گر بسیاری چیزها بود اما اکنون دیگر کافی نیست. اما مخالفان این نظریه آماج حملات قرار می گیرند. تحت فشار قرار گرفتن عالمان خصوصا بعد از جنگ دوم تشدید شد زیرا در این زمان بود که پول های زیادی در این حوزه خرج می شد. پول هم فروتنی دانشمندان و هم آزادی آنان را تحت تأثیر قرار می داد. در مقابل این مقاومت ها و تعجب ها نباید فراموش کرد که جهش های علمی غیرمنتظره بوده اند

افلاطون در زمانی از برده داری حمایت می کرد که اوضاع داشت به سمت بهتر شدن اوضاع بردگان پیش می رفت. هگل و بیش از او هایدگر شوونیست های بی اهمیتند. هگل زبان آلمانی دانشگاه ها را به کثافت کشاند. این کار غیر مسؤولانه بود چون دیگر مچ هیچ کس را نمی شود گرفت و نشان دادن غلط بودن حرف ها ممکن نیست. هر چه بگویی امکان گریختن وجود دارد. پوپر به طور خاص به کتاب فلسفه ی حق هگل نظر دارد. این زبان آلوده در علوم اجتماعی و خصوصا فلسفه رایج شد. ساده نوشتن به کم عمقی تفسیر شد. از نظر پوپر اگر این عقیم شدن رخ نمی داد جنگ اول اتفاق نمی افتاد

در سال 1848 آلمانی بر سر یک دوراهی قرار گرفتند: کانت و صلح از یک طرف و هگل و قدرت حکومت از طرف دیگر. متأسفانه آلمانی ها دومی را برگزیدند

پوپر می گوید علاقه ی اولیه ی او به مارکس از سر حملات او به هگل بود. او مخالف سوسیالیسم علمی است - که ضرورت انقلاب و امکان پیش بینی علمی آن را ترویج می کند

متاسفانه روشنفکران با مد پیش می روند



7. سخنرانی: خودرهایی از راه دانش



کانت نه پیشاهنگ رومانتیک ها بلکه مخالف آنها بود. اما متاسفانه پیروان غیرخلاق او وی را کنار را گذاشتند. کانت آخرین فیلسوف روشنگری است. ایده ی اصلی کانت چنانکه در رساله ی روشنگری چیست آمده است چیزی نیست جز خودرهایی از راه کسب دانش. اما چنین داعیه ای اصلا به معنای نادیده گرفتن جنبه های غیرعقلانی نبود تا رومانتیسم را اجتناب ناپذیر کند

خودرهایی نسبتی با معنای زندگی دارد. اما نباید پنداشت که معنای زندگی چیزی کشف شدنی است بلکه برعکس معنای زندگی چیزی است ساخته ی آدمی. از همین رو است که این سوال اخلاقی مطرح می شود: چه کنم تا زندگیم معنا داشته باشد؟ آزادی، استقلال، تکثرگرایی اجتماعی و ... همه بخش هایی از پاسخ کانت به این پرسشند
همچون معنای زندگی، معنای تاریخ نیز نه ��مری کشفی بلکه امری ساختنی است. پوپر در مورد معنای تاریخ سه تز را عرضه می کند. 1) انکار معنای پنهان در تاریخ ( تز سلبی )؛ 2) ما می توانیم خود به تاریخ معنا دهیم ( تز ایجابی )؛ 3) رجوع به تاریخ نشان می دهد که این امید امر عبثی نیست

بررسی بیشتر تز اول

سخن گفتن ارزشی از سیر پیشرفت یا پسرفت در تاریخ سخن گزافی است. اصولا حوزه های گوناگون اوضاع مختلف و معیارهای مختلفی داشته اند و دارند. قول به پیشرفت یا پسرفت تاریخ یا باور به ادواری بودن آن ذیل شبه علم می گنجد

در یونان هومری تاریخ با جدال خدایان تفسیر می شد. با آمدن مسیحیت چنین توجیهی ممکن نبود و از سوی دیگر نمی شد امر را به مشیتی حواله کرد که ما از آن بی خبریم. از همین رو تئویر نبرد خیر و شر در آگوستین، متأثر از مانی، در تفسیر تاریخ به کار گرفته شد. نظریات بعدی همه این ثنویت را حفظ کردند و فقط اسامی عوض شدند ( مثلا نژاد خوب و نژاد بد، پرولتاریا و سرمایه داری و ... ). باید از این سیاه و سفید دیدن اجتناب کرد. همچنین نباید در پی استنتاج قوانین کلی برای تاریخ برآمد. باور افول خود به افول منجر می شود؛ باید به قدرت ایده ها باور داشت

بررسی بیشتر تز دوم

ما می توانیم معنایی انسان دوستانه به تاریخ سیاسی بدهیم. به قول لسینگ این کار معنا دادن به امری است بی معنا. مهم ترین عنصر برای معنا دادن به تاریخ ایده های اخلاقی است. پیشرفت بسته به این معنا بخشی ما است. این تلقی از تلقی تاریخ گرا انسانی تر است زیرا افراد صرفا عروسک های خیمه شب بازی نیستند

کانت از نتایج دهشتبار انقلاب فرانسه دریافته بود که تعصب حتی در راستای امور اخلاقا موجه چه تبعات سنگینی دارد. ممکن است گفته شود رهایی از تعصب ممکن نیست و ما تنها از تعصبی به تعصب دیگری می رویم. و این باعث می شود این معنادهی ما کار عبثی باشد. اینجا است که تز سوم مطرح می شود

بررسی بیشتر تز سوم

تاریخ اروپای غربی و آمریکا می تواند درسی برای ما باشد. این تاریخ به ما می آموزاند که دادن هدف اخلاقی به تاریخ امری بیهوده نبوده است. البته تحقق نقد اجتماعی شرایطی می طلبد همچون احترام به دیگران، تواضع در اهداف و علم به اینکه تلاش برای بهشت کردن زمین می تواند آن را به جهنم بدل کند

سوئیس و انگلستان متوجه این راه شدند. مثلا مرد انگلستان با انقلاب خود دریافتند که آن ایده ی تحقق حکومت خدا چه تبعات منفی و نتایج بدی به دنبال داشت. به دنبال همین نتایج بود که قانونگذاری مورد توجه قرار گرفت و اوضاع پذیرش حرفهای لاک و ... مبنی بر مدارا و برابری مهیا شد. دو کشور مذکور به دلیل تجربیات خود به نتایجی رسیدند که هیچ انقلاب و خشونت و ... نمی توانست چنین نتایجی به بار آورد. از تاریخ کشورهای اسکاندیناوی و آنگلوساکسون در می یابیم که اگر اهداف ما کثرت گرایانه باشد در معنا دادن به تاریخ موفق خواهیم بود. بهتر است به جای پیشگویی زوال دموکراسی به تحقق آن کمک کنیم.

انتقادات رومانتیک ها از کانت و روشنگری سطحی بود. رومانتیک ها و پیروان روشنگری، هر دو، در تاریخ نزاع ایده ها را می دیدند. رومانتیسم با نادیده گرفتن محتوای ایده ها به ستایش باور و اعتقاد پرداخت اما نهضت روشنگری اعتقاد و ایمان را جز در اخلاق بیرون راندند. روشنگری به وجود حقیقت مطلق و امکان رسیدن به آن قائل است اما رومانتیسم نسبی گرا می ماند
نباید پنداشت که خودرهایی با کمک دانش لزوما به تسلط بر طبیعت می انجامد. بلکه صرفا در پی آن است که ما خود را از ایده هایمان جدا کنیم و بتوانیم با فاصله به آنها بنگریم. هویت ما ایده هایمان نیست. این فراخوان را اصلا نباید به معنای نسبی گرایی یا شکاکیت گرفت



8. سخنرانی: اعتقاد غرب به چیست



واژه ی غرب بعد از اشپنگلر و کتاب افول غربش رایج شد. اما پوپر اصلا کاری به این سنت منحط ندارد - سنت تاریخگرای هگلی. او خود را پیرو روشنگری و تابع عقل و حقیقت می شمارد. اما در عین حال تأکید می کند که خردگرایی به معنای تک ساحتی شدن انسان نیست. خرد گرایی صرفا به معنای بحث انتقادی است. روشنگر بودن یک مرحله جلوتر است: رهایی از طریق دانش

بعد ایدئالیست ها روشنفکران آلمانی این ایده را رهاکردند و پیامبری را پیشه ی خود کردند. اوضاع انگلستان بسی بهتر از آلمان بود. در المان نه تنها فیلسوفان بلکه پزشکان، روانشناسان و خصوصا روانپزشکان در همین سنت پیامبرانه گام نهادند
تمایز سنت روشنگرانه و سنت پیامبرانه در زبان آنها است. اولی در پی زبانی ساده و قابل فهم است و در پی اقناع طرف خود نیست؛ بلکه به چالش کشاندن خود را از او می خواهد. مثال پوپر در این مورد راسل است. روشنگر به خوبی می داند که جز در عالم ریاضیات و منطق نمی توان از اثبات سخن گفت. در دیگر حوزه ها ما با سنجش اطراف مسأله روبروئیم و این کار بدون آزادی ممکن نیست

ارج نهادن به افکار دیگران در روشنگری مبتنی بر آراء لاک است؛ البته این همه نتیجه ی جنگ های مذهبی بودند. این جنگ ها و افکار نه تنها بی ثمری استفاده از زور در حوزه ی دین را نشان داد بلکه اصولا نادرست بودن فی نفسه ی آن را نیز برملا کرد. زیرا دین آن هنگام ارزشمند است که حاصل انتخاب آزادانه باشد. این امر باعث شد که افکار شخصی افراد از اعمال زور مصون بماند. این سنت در کانت به صورت احترام به کرامت فرد انسان خود را نشان داد و نزد او با قاعده ی طلایی پیوند خورد. البته تحقق چنین امر جز با آزادی ممکن نبود و آزادی هم بدون آزادی های سیاسی معنا نداشت

تمدن غرب تمدنی است مبتنی بر علم و علم خود زاییده ی خردگرایی است - خردگاریی ای برآمده از یونان در عصر پیشاسقراطی. اما امروزه بسیاری این خردگرایی و علم را پس می زنند. پس نمی توان گفت که اعتقاد غرب امروز به خردگرایی است

از سوی دیگر مطرح کردن مسیحیت به عنوان پاسخی به سؤال اصلی این گفتار هم موجه نیست. زیرا مسیحیت خود امر واحدی نیست و در ضمن از عرصه عمومی کنار رفته است. او تذکر می دهد که نقطه ی ضعف مسیحیت نه صرفا آموزه های آن بلکه نفس انحصارطلبی آن بود. از نظر پوپر عقلگرایی مطلق هم همین تبعات را خواهد داشت

برخی عدم وجود اعتقاد مشترک در غرب را ضعف غرب در مقابل شرق کمونیست می دانند. اما پوپر برعکس این را نقطه ی قوت غرب می شمارد. اولین پاسخ معقول بدین ترتیب روشن شد: غربیان به چیزهای متعدد معتقدند

پوپر برای ذکر یک مثال به موضوع بمب اتم اشاره ای مختصر می کند. او از دو دسته سخن می گوید. عده ای خرد گرا و عده ای سنت گرا. خردگرایان معتقد بودند که استفاده از بمب اتم باعث جرقه خوردن نبردهای خانمان سوز می شود و از همین معتقد بودند تسلیم بهتر از استفاده از بمب اتم بود. راسل از این دسته است. اما سنت گرایان معتقدند چنین سنجش عقلانی ای از آینده ی استفاده از بمب اتم - و اینکه آیا مثلا تسلیم شدن مانع جنگ های اتمی می شود یا نه - ممکن نیست و ما باید تا آنجا که می توانیم برای حفظ آزادی هایمان بکوشیم. پوپر خود را از این دسته می شمارد. او معتقد است شناخت ما مرز دارد و همین باعث می شود در مواردی اینگونه به سنت آزادی خواهان پشت سرمان اتکا کنیم.

پاسخی نو به مسأله مذکور: ما غربیان از قهر و خشونت بیزاریم و به این مسئولیت خود آگاهی داریم. ما مخالف جنگ و زورگویی و باج خواهی هستیم. ما معتقدیم آزادی به زندگی ارزش می دهد و حاضریم برای صلح و آزادی قربانی بدهیم

... ادامه ی متن در کامنت اول ...

[Amir ali · Rating 4 out of 5]

این کتاب مجموعه مصاحبه های روزنامه دی ولت با کارل پوپر درباره موضوعات سیاست،علم،فلسفه هست به علاوه دو تا از متهای سخنرانی پوپر.
به نظرم برای آشنایی با کلیات فلسفه پوپر کتاب بسیار مناسبیه،فکر میکنم این امادگی ایجاد میکنه تا به راحتی رفت سراغ کتاب اصلی و حجیم پوپر یعنی:جامعه باز و دشمان آن

[Ehsan Ghadimi · Rating 4 out of 5]

احتمالا بهترین کتاب موجود برای آغاز پوپر خوانی !
کتاب دو بخش کلی داره : بخش اول مصاحبه های نشریه ی دی وولت با پوپر و قسمت دوم دو سخنرانی از پوپر.
عنوان کتاب خیلی خوب منعکس کننده ی محتواشه؛ با تردید نگاه کردن به همه ی دانش هامون و محافظه کاری در نتیجه گیری از این دانش هایی که هر لحظه در معرض نقض شدن قرار دارند!
خردگرایی انتقادی روش اصلی پوپر محسوب میشه : یعنی اولا تاکید بر علم و روش علمی به عنوان دقیق ترین روش شناخت ( خردگرایی ) و همزمان نگرش منفی نسبت به این شناخت از این نظر که هر لحظه در معرض بطلان قرار داره ( انتقادی ).
نکته ی مهم بعدی تو کتاب، تاکید بر فلسفه ی سیاسی پوپر هستش. پوپر اعتقاد داره که سوال اصلی فلسفه ی سیاسی رو تغییر داده و به جای پرسشِ :" چه کسی باید حکومت کند ؟ " سوالِ : "چگونه می توان مکانیسم هایی ساخت که بشه حاکم رو برکنار کرد ؟" در مرکز فلسفه ی سیاستش قرارمی ده.
و نکته ی مهم بعدی در مورد پوپر ، خوش بینی کاملا متمایزش به انسان و به خصوص تمدن غرب هستش و به وضوح لیبرال دموکراسی آمریکایی رو بهترین حکومت بوجود آمده تا به امروز می دونه ...
این سه مبحث، جای جای صحبت های پوپر وجود دارند و شناخت خیلی خوبی رو از پوپر به خواننده عرضه می کنند ... اگر علاقه مند به این موضوعات هستید حتما از خوندن کتاب لذت خواهید برد ! :)

[Farimah Jalalpour · Rating 3 out of 5]

کتابی بسیار خوب. پیشنهاد به دوستانم. به خصوص دو سخنرانی آخر این کتاب بسیار خوب بود. و مجددا با آن‌ها مراجعه خواهم کرد.

[Pooneh Mgh · Rating 4 out of 5]

پوپر یک خردگرا (راسیونالیست)‌است که دنباله ی جنبش روشنگری کانت را میگیرد، یک خرد گرا با وجود اعتقاد به حقیقت و خرد، هرگز تصور نمی کند که خود او یا شخص دیگری، حکت و دانش را با قاشقی بزرگ بلعیده است،
او می داند که از رهگذار انتقاد، می توانیم اندیشه مان را به بوته ی سنجش و جرح و تعدیل بگذاریم و قادر باشیم هرچه بهتر درباره ی آن قضاوت کنیم.
خردگرا هرگز قصد مجاب کردن کسی را ندارد، زیرا آگاه است که خودش نیز ممکن است در اشتباه باشد.
این جنبش همواره برای استقلال فردی و فکری دیگران آنچنان اهمیتی قایل است، که نمی خواهد آنها را قانع کند، بلکه می خواهد مخالفت انتقادی آنها را بر انگیزد.
در واقع شکل گیری آزادانه عقیده و نظر برای روشنگری بسیار حیاتی است.یکی از دلایلی که رونگر به دنبال مجاب کردن کسی نیست این است که، می داند، بیرون از حوزه ی تنگ منطق و ریاضیات، هیچ اثباتی وجود ندارد.

** خردگرایی هر سنتی را انتقادانه به بحث می نشیند. اما در نهایت، خود خردگرایی نیز بر سنتهایی تکیه دارد. س��ت اندیشه های انتقادی، سنت زبان روشن و ساده، سنت دفاع از آزادی...
***روشنگرایی دقیقا در مقابل نگاه پیامبرانه قرار دارد. نگاه پیامبرانه که پیچیده و گنگ سخن می گوید، قایل به غایتی در تاریخ است، برعکس، روشنگران ساده سخن می گویند. و معتقدند که معنا دهندگان به تاریخ خود ما هستیم.
***افتخار غرب همیشه باید این باشد که ما دارای ایده ی واحدی نیستیم. یبکه ایده های خوب و بد گوناگونی داریم. ما باید افتخار کنیم که دارای دین و ایمان یا اعتقاد یکسانی نیستیم. افتخار غرب به وجود کثرت گرایی عقیدتی و بردباری و مداراست.
****تشکیل جامعه ای بر اساس هر گونه مطلق اندیشی، باعث ایجاد فجایع می شود. تشکیل جامعه ای بر اساس خرد مطلق، به اندازه تشکیل نظام ناب و مطلق مسیحی غیر ممکن است.
*ما حاضر نیستیم آزادی خود را به بهای یک بشقاب سوپ عدس از دست بدهیم. (اشاره به حکومت های دیوانسالار رفاه عمومی )
**مخالفت با هرگونه پیش بینی تاریخی و پیامبرگونه که به نظر پوپر پوچ و بی محوا هستند و در اثار مارکسیست ها یا هگل مشاهده می شوند.
***معتقدم که انسان نباید موعظه کند، بلکه باید از راه نمونه ی خویش آموزش دهد.
****وظیفه ی تاریخی که برای خود تعریف می کنیم،باید ساختن جامعه ای کثرت گرا و آزاد و باز باشد، چرا که چنین جامعه ای چارچوب های لازم برای خودرهایی انسان از راه دانش را فراهم می کند.
آزادی ما از هر چیزی مهم تر است. دولتهای دموکرات بهتر هستند چون به ازادی بهای بیشتری می دهد و انسانی هستند.

[Hamid Hasanzadeh · Rating 3 out of 5]

"فلسفه ی سیاسی متعارف مسئله اصلی و اساسی (سیاست) را در قالب این پرسش بیان می کرد که چه کسی باید حکومت کند؟ من پرسش دیگری به جای آن قرار دادم ( اما هیچکس متوجه آن نشد ) . پرسش جدید این است : چگونه می توان حکومت را ، تا حدودی ، آنچنان تحت فشار قرار داد که کارهای خیلی زشت و وخیم انجام ندهد؟ و پاسخ این است : از این راه که دولت (یا حکومت) را بتوان برکنار کرد. اساس دموکراسی این است که بتوان دولت را بدون خونریزی برکنار کرد.
به نظر من این پرسش که چه کسی باید حکومت کند؟ کاملا نادرست است."

پوپر یکی از شهیرترین فیلسوفان سده بیستم است. او با شوئنبرگ ، آینشتاین ، نیلز بور ، هایزنبرگ ، راسل و... افراد بسیار مشهوری دیگری ارتباط نزدیک داشته است. فیزیک ریاضیات و فلسفه را مسلط است. با تمام قدرت از فردگرایی و لیبرال دموکراسی دفاع می کند ، اگر لازم باشد برای ضربه زدن به چپ حتی جریان استفاده ایالت متحده از بمب اتمی در هیروشیما و ناکازاکی را نیز توجیح و تایید می کند. اخلاقیات افلاطون او را به وحشت می اندازد، از هگل و مبنای تفکرش بیزار است، و احتمالا هایدگر را نمی فهمد. به طور خلاصه می شود گفت که او از آنچه میراث فلسفه ی آلمانی نامیده می شود متنفر است و خود همواره صریح و روشن قلم می زند تا حساب خود را از آنها جدا کند.


فقط مانده ام اگر او هنوز هم زنده بود بازهم آمریکا را نمونه بهترین حکومت می دانست یا نه

[Kianosh Kalantari · Rating 3 out of 5]

شامل 2 مصاحبه روزنامه دی ولت و 2 سخنرانی با رادیو بایرن هستش
درکل یک کتاب روان ولی همراه با مطالب مفید در مورد نظریات پوپر محسوب میشه

[Mansour · Rating 3 out of 5]

نهادهای سیاسی‌مان را باید به چه شکلی بنا کنیم که حتی قدرتمندان بی‌استعداد و غیرقابل اعتماد هم نتوانند به جامعه خسارت و صدمه بزنند؟

[Mew · Rating 4 out of 5]

اگه دوست دارین با فیلسوف بزرگی آشنا بشین که منتقد و مخالف آدم های بزرگی مثل افلاطون، مارکس، هگل، ویتگنشتاین و هایدگر بوده و بر خلاف اکثریت خیلی هم آدم خوشبینی بوده و از تکنولوژی های جدید هم دفاع کنه و دید جبری رو بی فایده بدونه، نسبی گرا هم نباشه خب کی بهتر از آقای پوپر.

حرفای تازه و کلا هم کتابی جمع و جور واسه شروع خوندن تخصصی کتاب اصلی پوپر: جامعه باز و دشمنان آن.

جملاتی از کتاب علاوه بر اون ریویو هایی که دیدم:

ذهنیت ما توان تغییر عینیت را دارد.

*******
فیلسوفان آلمانی پیچیده گویی و نوشتن به طرز فهم ناشدنی را به ارزش تبدیل کرده اند، یعنی اکثر این فیلسوفان پیچیده اما بی محتوا می نویسند.
*******
من مخالف سر سخت نسبیت گرایی هستم. نسبیت گرایی‌ای که حقیقت عینی و مطلق را نمی پذیرد.

*******

هرگز نمی توانیم به یقین بدانیم که آیا به حقیقت دست یافته ایم یا نه. ولی می توانیم بدانیم که آیا به حقیقت نزدیک تر شده ایم یا خیر
********

من مخالف هر نوع جنبش لحظه‌ای، یعنی مخالف انواع و اقسام مدها هستم. من همیشه مخالف موسیقی مدرن، نقاشی مدرن(یا حداقل مخالف بخشی از آن ها، زیرا چیز های خوبی هم وجود دارد) بوده ام.
******
علم اخلاق افلاطون برای من وحشتناک است.
*******
به نظر می آید روشنفکران سوگند خورده اند برای ما همواره تعریف کنند که دنیایی که ما در آن زندگی می کنیم چه قدر بد است. به نظر من، این سخن بسیار پوچ و مسخره است. دروغ واقعی است که تقریبا همه به آن اعتقاد دارند.

[Armin · Rating 3 out of 5]

دوستی که این کتاب را به من هدیه داده در تقدیم نامه‌اش نوشته:«برای آرمین، به امید چرخش از لیبرالیسم به مارکسیسم» متاسفم که او را ناامید می‌کنم. من هرچند با این سواد ابتر و دانش اندک در جایگاهی نیستم که متقن و با صلابت بگویم لیبرال هستم یا نه و هرچند با همین دانش اندکم گمان می‌کنم شاید آغشتن سیاست‌های اقتصادی لیبرالیسم به برخی سیاست‌های سوسیالیستی و حمایتی نتیجه‌ای انسانی در بر داشته باشد، اساسا در این کتاب دفاع بدی از لیبرالیسم ارائه نشده بود که بخواهد موجب روی‌گردانی از آن شود. به عکس، همان چند جمله‌ای که در نقد مارکسیسم گفته شده بود هم بسیار دقیق بیان شده بود. هرچند کتمان نمی‌کنم در دفاع از آمریکا زیاده‌روی کرده.

[Sabrarf · Rating 5 out of 5]

ما حاضر نیستیم آزادی خود را به بهای یک بشقاب سوپ عدس از دست بدهیم

[Bahman Bahman · Rating 4 out of 5]

هگل زبان آلمانی را به کثافت کشید و آن را خراب کرد

[Ali Danayie · Rating 3 out of 5]

"فلسفه ی سیاسی متعارف مسئله اصلی و اساسی (سیاست) را در قالب این پرسش بیان می کرد که چه کسی باید حکومت کند؟ من پرسش دیگری به جای آن قرار دادم ( اما هیچکس متوجه آن نشد ) . پرسش جدید این است : چگونه می توان حکومت را ، تا حدودی ، آنچنان تحت فشار قرار داد که کارهای خیلی زشت و وخیم انجام ندهد؟ و پاسخ این است : از این راه که دولت (یا حکومت) را بتوان برکنار کرد. اساس دموکراسی این است که بتوان دولت را بدون خونریزی برکنار کرد.
به نظر من این پرسش که چه کسی باید حکومت کند؟ کاملا نادرست است."

[امیرمحمد حیدری · Rating 3 out of 5]

فوق‌العاده. شناسنامه‌ای بی‌نظیر از تمام علومی که پوپر در آن‌ها دستی داشته.

[Ramazan yahaghi]

مصاحبه های پوپر بود. به نظرم کتاب خوب و خواندنی بود. نکات و مطالب خوبی داشت. ممکن است به آدم خیلی یاد ندهد، اما مطمئن ات می کند که داری درست فکرمی کنی یا اشتباه.
آدم تا می تواند باید فکرکند.

[Hosna · Rating 5 out of 5]

پوپر بسیار آسان و روان نظراتش درباره‌ی آزادی، دمکراسی و خردگرایی را شرح می‌دهد.

[Farhadghilavi · Rating 4 out of 5]

به نظر من مطلب بسیار عمیقی که در متن نهفته بود آنجا بود که از حدود حکومت سخن به میان آورده بود ... ساختار حاکم بر جامعه بگونه‌ای باشد که مطرح نشود چه کسی حکومت خواهد کرد ، هرکسی حکومت میکند نتواند ابزار دیکتاتوری را بدست گیرد .

[Siamand Lalisani · Rating 4 out of 5]

کتاب از شش مصاحبه کوتاه با پوپر و متن دو سخنرانی از او تشکیل شده است و همانطور که قابل انتظار است به هیچ وجه زبان کتاب سنگین و پیچیده نیست.
پوپر طرفدار فلسفه و روش انتقادی است، به این معنی که برای کسب دانش و پیشرفت در مباحث فلسفی نباید همانند ایده‌آلیست‌هایی همچون هگل و مارکس به دنبال ترسیم مدینه فاضله و سرانجامِ تاریخ رفت بلکه روش دانش‌ اندوزی این است که به دنبال انتقاد و یادگیری از طریق تحلیل اندیشه های خود و دیگران باشیم.
این کتاب بهترین آغاز برای فهم اندیشه های پوپر و شناخت دید انتقادی او است.

[میثم موسوی نسیم‌آبادی · Rating 3 out of 5]

کارل پوپِر (۱۹۰۲-۱۹۹۴)، فیلسوف اتریشی‌تبارِ انگلیسی که از حامیان دموکراسی و لیبرالیسم و از مخالفان سرسخت نسبیّت‌گرایی به‌شمار می‌رود (پوپر، ۱۳۸۶: ۲۶)، در یکی از مجموعه مصاحبه‌های خود با عنوان «می‌دانم که هیچ نمی‌دانم»، در مخالفت با جزم‌اندیشی و خطاپذیر بودن علوم اذعان می‌کند:
    
تمام دانش انسان خطاپذیر است، یعنی دانش ما فقط دانشِ پنداری است. هیچ اطمینانی وجود ندارد که ما به حقیقت دست یافته باشیم... به نظر من هر تلاشی برای رسیدن به یقین در هرصورت غلط است. ما باید در پی کشف حقیقت باشیم نه یقین... زیرا هرگز نمی‌توانیم به یقین بدانیم که آیا به حقیقت دست یافته‌ایم یا نه. ولی می‌توانیم بدانیم که آیا به حقیقت نزدیک‌تر شده‌ایم یا خیر (همان: ۲۵-۲۶-۲۸).

تا بدانجا رسید دانش من
که بدانم همی که نادانم
                                                     
منبع:

_ پوپر، کارل، ۱۳۸۶، می‌دانم که هیچ نمی‌دانم، ترجمه پرویز دستمالچی، تهران، ققنوس.

[Siavash · Rating 4 out of 5]

نثر بسیار ساده و موضوعاتی بسیار جذاب و چالش برانگیز