De vrolijke atheïst

by Jean Paul Van Bendegem

Velen denken dat het atheïsme een zuiver intellectuele levensbeschouwing is, het resultaat van een lang denkproces dat haaks staat op onze dagelijkse ervaring. Het tegendeel is waar: atheïst zijn is net zo goed een beleving, een omgaan met de wereld, een in de wereld zijn. Sterker, voor wie met een open blik onze wereld aanschouwt, kan alleen maar humor ontwaren. Elke atheïst is een vrolijke atheïst, al was het maar omdat zijn blik op de wereld uitnodigt tot zelfspot en zelfironie. Kijk naar de wereld, kijk naar de mens, kijk naar de maatschappij. Wat een geniale knoeiboel! We hebben onszelf homo sapiens sapiens gedoopt maar helpen de aardbol om zeep. Toch leidt deze visie niet tot cynisme, integendeel, precies uit het besef dat de mens een prutser is, haalt de atheïst een diep engagement om de wereld iets beters te maken (met alle onverwachte gevolgen van dien).

Genres: Nonfiction, Philosophy, Religion

198 pages, Paperback

First published September 7, 2012

About the author

Jean Paul Van Bendegem is emeritus professor aan de Vrije Universiteit Brussel. Hij doceerde er de vakken logica en wetenschapsfilosofie en was als deeltijds gastprofessor ook verbonden aan de Universiteit Gent. Hij is de auteur van meerdere boeken, waaronder Verdwaalde stad (2017) en Geraas en geruis (2022). In 2024 bracht hij samen met Johan Braeckman en Don Vitalski De elementaire Sherlock uit.

Jean Paul Van Bendegem is a Flemish mathematician, philosopher and professor.

Reviews

[Robbe · Rating 1 out of 5]

Ik hou niet echt van half werk en ik haat het dan ook om boeken maar half te lezen. Buiten een paar boeken die halfgelezen ergens op een schap liggen te wachten doe ik het dan ook bijna nooit. Het enige boek dat ik bewust niet helemaal uitgelezen heb is Hobbes' Leviathan (dat ik verplicht moest lezen. En nu dus dit boek waar ik met veel moeite maar amper tot het einde van het eerste hoofdstuk ben geraakt waarna ik het wegsmeet. In die eerste 60 pagina's is Van Bendegem er in geslaagd om mij zo te irriteren dat het echt niet meer moest.
1. Ergens in het begin speelt Van Bendegem wat met variaties op zijn naam om dan losweg te stellen dat dit aan het diepste van zijn persoonlijkheid raakt. Hoeft deze claim een degelijke verdediging? Nee hoor, een slechte referentie naar de nuance tussen God en god en dat is bewezen. Alsof we met een geheel andere persoonlijkheid te maken zouden hebben wanneer het pakweg Jos Van Bendegem was geweest.
2. Van Bendegem plaats soorten religies/levensbeschouwingen op een trapje waarbij zijn eigen atheisme (hoe kan het ook anders?) bovenaan staat. Dit idee is ook terug te vinden in De rivier van Herakleitos: een eigenzinnige visie op de wijsbegeerte). Cultuurevolutionisme, ik heb het er niet mee.
3. Op het einde van het eerste hoofdstuk heeft hij dan nog eens de pretentie om te stellen dat filosofie hem enkel geholpen heeft om enkele ideeën scherper te formuleren maar dat hij de fundamentele intellectuele ontwikkeling en overgangen daarvoor al had doorgemaakt. (Plots ontbreekt de sterke band tussen taal en inhoud dan weer wel) Op wat al die ontwikkelingen en overgangen dan gebaseerd zijn daar heb ik het raden naar. Niets misschien?
4. Het boek bevat nagenoeg geen referenties (omdat er volgens Van Bendegem geen grijze zone is tussen een wetenschappelijk tekst die bomvol referenties staat en een tekst zonder enige voetnoot) maar deze zijn samen met de commentaar op enkele beweringen te vinden op zijn website. Sowieso al een idee dat mij niet aanspreekt, maar op zijn website (opgepast, niet voor mensen met enige gevoel voor design) zijn deze niet te vinden.
Misschien was dit boek gewoon niet voor mij bedoeld, de achterflap prijst het aan als "Velen denken dat het atheïsme haaks staat op onze dagelijkse ervaring" maar onder die velen ben ik niet te rekenen (in tegendeel zelfs, ik moet moeite doen om mij in te beelden waarom dat zo zou zijn).
Voor een hoogleraar filosofie een wel heel droevige prestatie.

Noot: Ik heb niet veel zin om nog eens door het boek te gaan dus louter gebaseerd op mijn persoonlijke notities van ongeveer een maand geleden, enkele kleine foutjes kunnen voorkomen.

[Jozef · Rating 1 out of 5]

De eerste 50 bladzijden was pure navelstaarderij. Ik ben er dan maar mee gestopt.
Ik had gehoopt op een diepzinnig filosofisch boek over atheisme. Maar na 50pagina's was het nog altijd sleuren om vooruit te komen in dit boek.

[Henk · Rating 3 out of 5]

De vrolijke atheïst vertelt over zijn eigen transformatie van opgroeien in een gelovig gezin naar ‘een eigen soort van atheïsme’. Het verhaal heeft een opgewekte ondertoon maar vrolijk kan je het moeilijk noemen. Misschien was ‘de opgewekte atheïst’ een betere titel geweest. Jean Paul Van Bendegem schrijft op dezelfde wijze dan hij vertelt in zijn seminaries: druk, gevat, beklijvend, van de hak op de tak springend. Soms is het onduidelijk welke boodschap de schrijver nu precies wil overbrengen. Op het einde valt het allemaal wel mooi in de plooi maar toch leest het boek veeleer ‘als een dagboek’ dan als …
Het boek is blijkbaar geschreven rondom 2012, voordat er van een Corona pandemie sprake was. Een aantal passages (er wordt ergens in het boek zelfs verwezen naar een mogelijke lezer in 2020) zijn in de huidige context zeer relevant. Alleen al deze maken dit boek de moeite waard om eens ter hand te nemen.

[Inne Vanden Bremt · Rating 2 out of 5]

Op het einde van het boek werd de insteek van het boek duidelijk, hoe op te vatten. Een beschrijving van het (mogelijke) leven van een atheïst. Toch dragen, voor mij althans, de vele gedachtengangen van de schrijver niet veel bij. De schrijfstijl is zeer verwarrend en draagt niet bij tot een vlotte leesbaarheid. Er zijn een paar interessante inzichten en quotes, maar geeft toch geen voldoening.

[Tom Roth · Rating 1 out of 5]

Zelden heb ik zo'n rommelig boek gezien. Grote chaos, compleet onduidelijk wat de auteur me wil meegeven.

[Alain Vande putte · Rating 4 out of 5]

Mooi boekje met een ontwapenende eerlijkheid. Laat je niet misleiden door de commentaren van mensen die het boek maar half gelezen hebben.

[Mike · Rating 2 out of 5]

Meh. Rommelige opbouw, leest moeilijk.

[Dirk Hennebel · Rating 4 out of 5]

Vrolijke verpakking voor een collectie uitnodigende en soms uitdagende ideeën.

[Tim Breemersch · Rating 4 out of 5]

Redelijk licht maar een plezier om te lezen.

[Karen]

Goeie inleiding. Niet uitgelezen (p 122)

[Geert Joris · Rating 1 out of 5]

Zever in pakskes

[Samer Nasser · Rating 4 out of 5]

Zeer verfrissende en positieve kijk op wat het betekent om in het leven te staan als atheïst. Op een luchtige en grappige manier geschreven die ervoor zorgt dat het boek heel vlot leest.

[Christoph Segers · Rating 1 out of 5]

Rommelig, weinig onderbouwd en vertrekkend vanuit een geloofsvisie uit de vroeger jaren zestig. Misschien dat de auteur beter eerst eens een kijkje neemt wat er de in de wereld van de 'gelovigen' leeft, alvorens dit soort pseudowetenschappelijke, makkelijk onderuithalende, prietpraat op te schrijven. Teleurstellend.

[Brecht Denijs · Rating 3 out of 5]

Enkele leuke passages maar ik kan na het lezen je amper vertellen wat het boek nu eigenlijk wou vertellen. Het hangt allemaal nogal los aan elkaar en lijkt van de hak op de tak te springen. Op zich niet slecht maar ook niet echt iets dat me m'n hele leven zal bijblijven.

[Roderik Roelens · Rating 4 out of 5]

Leuk om eens een atheïstische levensvisie te lezen zonder dat dit ontaardt het overdreven ridiculiseren van religies en gelovigen. Vlot te lezen boek, met af en toe flitsen van de droge humor die de auteur kenmerkt.

[Bram · Rating 1 out of 5]

Kan zich perfect vinden in deze review van zekere Robbe.