What do you think?
Rate this book
جنبش حقوق زنان در ایران
تا کنون آثار و پژوهشهای مختلفی درباره نقش زنان در تحولات یکصدساله اخیر به ویژه در دوران مشروطیت منتشر شده است. اما ویژگی این کتاب که آن را از دیگر آثار چاپ شده متمایز میسازد، پرداختن به جنبش زنان از زمان مشروطیت تا اوایل انقلاب ۱۳۵۷ از منظری جامعهشناسانه است. تا کنون تحقیقات به عمل آمده در این حوزه نگاهی تاریخنگارانه و عمدتا وقایعنگارانه داشتهاند، اما نویسنده در این کتاب، وقایع تاریخی را دستمایه کار خود قرار داده تا تحلیلی جنسیتی از رویدادهای تاریخ معاصر ارائه دهد.
چاپ ۱۳۸۴
چاپ ۱۳۸۴
207 pages, Paperback
First published January 1, 1982
8 people are currently reading
310 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 21 of 21 reviews
April 2, 2023
این کتاب برای من بازگو کنندۀ بخشهایی از تاریخ معاصر بود که بالکل ازشون بی خبر بودم. اگر به مطالعات زنان اهمیت میدید به نظرم خوندن کتاب ضروریه چون زمینه میده به آدم. آدم دیگه توی خلأ فکر نمیکنه، از سیر تاریخی حوادث مطلع میشه.
کتاب خیلی علمی و مستنده. نویسنده علاوه بر استفاده از نظریات جامعه شناسی، با جستجوی زیاد آرشیو مجلات و روزنامهها و اساسنامهها و... رو پیدا کرده و با بعضی شخصیتهای اثرگذار مصاحبه کرده و اطلاعات جزئیای میده که جای دیگه پیدا نمیشه.
از اینجا میتونید کتاب رو گوش کنید:
کتابخانه صوتی مطالعات زنان
https://castbox.fm/va/3235042
فقط فصل هفتم که مربوط به بعد از انقلابه، به شدت سانسور شده و چیزی ازش نمونده. همین کانال فصل سانسور نشده رو هم گذاشته.
بخشهایی از کتاب
تا سال ۱۳۰۴ تنها سه درصد زنان ایرانی باسواد بودند. در آن زمان سوادآموزی زنان مخالف نص صریح اسلام و خطری برای جامعه قلمداد میشد. باسواد بودن زنان چنان ننگی محسوب میشد که بسیاری از زنان باسوادی خود را پنهان میکردند.
در خیابانهای پرجمعیت تهران مانند لالهزار و شاهآباد و امیریه عصرها مقرر بود مردها از طرفی و زنان از طرف دیگر عبور کنند. اگر احیانا زنی میخواست به خانه خود یا مغازهای در سمت دیگر خیابان برود از پاسبان کسب اجازه میکرد و زیر نظر او به سرعت به طرف دیگر شتافته و به سرعت برمیگشت.
برخی روحانیون مدارس دخترانه را مرکز اشاعۀ فحشا میدانستند. بارها به این مدارس حمله میکردند، به دانشآموزان دختر سنگ میزدند و دیوانگان را به داخل مدارس هدایت میکردند تا اطفال را بترسانند. در نتیجه حتی والدینی که معتقد به تحصیل بودند به اکراه دختران خود را به مدرسه میفرستادند.
کتاب خیلی علمی و مستنده. نویسنده علاوه بر استفاده از نظریات جامعه شناسی، با جستجوی زیاد آرشیو مجلات و روزنامهها و اساسنامهها و... رو پیدا کرده و با بعضی شخصیتهای اثرگذار مصاحبه کرده و اطلاعات جزئیای میده که جای دیگه پیدا نمیشه.
از اینجا میتونید کتاب رو گوش کنید:
کتابخانه صوتی مطالعات زنان
https://castbox.fm/va/3235042
فقط فصل هفتم که مربوط به بعد از انقلابه، به شدت سانسور شده و چیزی ازش نمونده. همین کانال فصل سانسور نشده رو هم گذاشته.
بخشهایی از کتاب
تا سال ۱۳۰۴ تنها سه درصد زنان ایرانی باسواد بودند. در آن زمان سوادآموزی زنان مخالف نص صریح اسلام و خطری برای جامعه قلمداد میشد. باسواد بودن زنان چنان ننگی محسوب میشد که بسیاری از زنان باسوادی خود را پنهان میکردند.
در خیابانهای پرجمعیت تهران مانند لالهزار و شاهآباد و امیریه عصرها مقرر بود مردها از طرفی و زنان از طرف دیگر عبور کنند. اگر احیانا زنی میخواست به خانه خود یا مغازهای در سمت دیگر خیابان برود از پاسبان کسب اجازه میکرد و زیر نظر او به سرعت به طرف دیگر شتافته و به سرعت برمیگشت.
برخی روحانیون مدارس دخترانه را مرکز اشاعۀ فحشا میدانستند. بارها به این مدارس حمله میکردند، به دانشآموزان دختر سنگ میزدند و دیوانگان را به داخل مدارس هدایت میکردند تا اطفال را بترسانند. در نتیجه حتی والدینی که معتقد به تحصیل بودند به اکراه دختران خود را به مدرسه میفرستادند.
March 9, 2024
این رشته ی باریک اما بلند گویی مانند فتیله ی انبار باروت بوده است. اگر آغاز این رشته را همان سالهای مشروطه بگیریم، آن آرام و آهسته سوختن پس بی سبب نبوده است تا برسد اکنون به انبار و شگفتا از این پافشاری و استمرار سوختن در جامعه و سرزمینی که مذهبِ مسلط اش، زن را نیمه ی آدمیزاد همیشه حساب کرده است و او را در قوانین در ردیفِ مجانین نام نوشته است
شگفتا حالا که آفتاب دیگر برآمده و چهره ها کاملن بیرون افتاده از نقاب ها و پرده ها فرو افتاده پیداست که اگر آدمیزادگی در این سرزمین بوده است تنها از زنان بوده است. سرزمینی که برای هم دستی با زور و فساد تا توانسته زن را به کنج رانده بود، کوفته بود، کوچکش کرده بود و نادیده اش گرفته بود؛ ناگهان چنان سیلیِ هولناکی می خورد که تمامِ ابدیتِ منحوسِ تاریخِ جعلی و برساخته از دروغش به شبی فرو می ریزد و سپیدیِ خیره کننده ی سپیده ی برآمدنِ زنان به جانِ سرزمین مان، فصلی دهشتناک برای نیرنگ بازانِ همیشه هرزه ی تاریخ می آورد
خواندن پژوهش خانم ساناساریان اگرچه در سال 1361 خورشیدی نوشته شده است یادآور این است که چگونه جامعه در قالب های فکری ِ بیمارش منجمد بوده است در همه ی این دهه ها و گذر سالیان هیچ تغییری در وضعیتش نداده است. اینجاست که خودِ زنان سرانجام وضعیت را تغییر می دهند و روشنفکرانِ اخته ی مجیزگو، هم چنان با اداهای دیگرْ بی فایده نخواستند و نتوانستند درک کنند ماهیتِ چنین رویکردی را، چون که خود جیره خورانِ نیابتیِ همان شکلِ نیندیشدن بوده اند
در خواندن این پژوهش است که می بینیم چگونه رویکردِ مذهبی یون برای سرکوب کردن زنان و پافشاری بر نادیده گرفتن ایشان از همان آغاز جنبش مشروطه تا چه اندازه سبب عقب ماندگی تمامِ جامعه برای پیشرفت های فکری می شود و در پی آن است که رضا شاه و پسرش هم حتا به شکلی دیگر این راه را ادامه می دهند تا زن هم چنان مهره ی ناکارآمد جامعه ای بیمار باقی بماند. در این پژوهش است که می بینیم مذهب چنان حتا خودِ زن را از خویشتنش جدا می کند که بخش بزرگی از زنان جامعه حتا اکنون، نقشِ "بی نقشی" را کاملن پذیرفته اند و نخواسته اند خود را در قامت یک انسان پذیرفته باشند؛ باری چه بسا حالا باید که فصلی دیگری به این کتاب افزوده بشود. چه بسا فصلِ آخر
شبانگاهِ آدینه ی بیست و هفتم آبان چهارده- هیچیکِ خورشیدی
شبی که یک سرزمین ناباورانه به پیکر کودکی می اندیشید کیانِ پیرفلک نامش. به اینکه چگونه اینگونه پلید زاده شده اید که شکوهِ انسان بودن برای تان هولناک ترینِ تیرگی هاست! لعنت و شرم بر شما باد
تو را چه سود
فخر به فلک بَر
فروختن
هنگامی که
هر غبارِ راهِ لعنتشده نفرینَت میکند.
تو را چه سود از باغ و درخت
که با یاسها
به داس سخن گفتهای.
آنجا که قدم برنهاده باشی
گیاه
از رُستن تن میزند
چرا که تو
تقوای خاک و آب را
هرگز
باور نداشتی.
□
فغان! که سرگذشتِ ما
سرودِ بیاعتقادِ سربازانِ تو بود
که از فتحِ قلعهی روسبیان
بازمیآمدند.
باش تا نفرینِ دوزخ از تو چه سازد،
که مادرانِ سیاهپوش
ــ داغدارانِ زیباترین فرزندانِ آفتاب و باد ــ
هنوز از سجادهها
سر برنگرفتهاند!
شگفتا حالا که آفتاب دیگر برآمده و چهره ها کاملن بیرون افتاده از نقاب ها و پرده ها فرو افتاده پیداست که اگر آدمیزادگی در این سرزمین بوده است تنها از زنان بوده است. سرزمینی که برای هم دستی با زور و فساد تا توانسته زن را به کنج رانده بود، کوفته بود، کوچکش کرده بود و نادیده اش گرفته بود؛ ناگهان چنان سیلیِ هولناکی می خورد که تمامِ ابدیتِ منحوسِ تاریخِ جعلی و برساخته از دروغش به شبی فرو می ریزد و سپیدیِ خیره کننده ی سپیده ی برآمدنِ زنان به جانِ سرزمین مان، فصلی دهشتناک برای نیرنگ بازانِ همیشه هرزه ی تاریخ می آورد
خواندن پژوهش خانم ساناساریان اگرچه در سال 1361 خورشیدی نوشته شده است یادآور این است که چگونه جامعه در قالب های فکری ِ بیمارش منجمد بوده است در همه ی این دهه ها و گذر سالیان هیچ تغییری در وضعیتش نداده است. اینجاست که خودِ زنان سرانجام وضعیت را تغییر می دهند و روشنفکرانِ اخته ی مجیزگو، هم چنان با اداهای دیگرْ بی فایده نخواستند و نتوانستند درک کنند ماهیتِ چنین رویکردی را، چون که خود جیره خورانِ نیابتیِ همان شکلِ نیندیشدن بوده اند
در خواندن این پژوهش است که می بینیم چگونه رویکردِ مذهبی یون برای سرکوب کردن زنان و پافشاری بر نادیده گرفتن ایشان از همان آغاز جنبش مشروطه تا چه اندازه سبب عقب ماندگی تمامِ جامعه برای پیشرفت های فکری می شود و در پی آن است که رضا شاه و پسرش هم حتا به شکلی دیگر این راه را ادامه می دهند تا زن هم چنان مهره ی ناکارآمد جامعه ای بیمار باقی بماند. در این پژوهش است که می بینیم مذهب چنان حتا خودِ زن را از خویشتنش جدا می کند که بخش بزرگی از زنان جامعه حتا اکنون، نقشِ "بی نقشی" را کاملن پذیرفته اند و نخواسته اند خود را در قامت یک انسان پذیرفته باشند؛ باری چه بسا حالا باید که فصلی دیگری به این کتاب افزوده بشود. چه بسا فصلِ آخر
شبانگاهِ آدینه ی بیست و هفتم آبان چهارده- هیچیکِ خورشیدی
شبی که یک سرزمین ناباورانه به پیکر کودکی می اندیشید کیانِ پیرفلک نامش. به اینکه چگونه اینگونه پلید زاده شده اید که شکوهِ انسان بودن برای تان هولناک ترینِ تیرگی هاست! لعنت و شرم بر شما باد
تو را چه سود
فخر به فلک بَر
فروختن
هنگامی که
هر غبارِ راهِ لعنتشده نفرینَت میکند.
تو را چه سود از باغ و درخت
که با یاسها
به داس سخن گفتهای.
آنجا که قدم برنهاده باشی
گیاه
از رُستن تن میزند
چرا که تو
تقوای خاک و آب را
هرگز
باور نداشتی.
□
فغان! که سرگذشتِ ما
سرودِ بیاعتقادِ سربازانِ تو بود
که از فتحِ قلعهی روسبیان
بازمیآمدند.
باش تا نفرینِ دوزخ از تو چه سازد،
که مادرانِ سیاهپوش
ــ داغدارانِ زیباترین فرزندانِ آفتاب و باد ــ
هنوز از سجادهها
سر برنگرفتهاند!
April 1, 2023
اگه با هر رویکرد و اعتقادی که دارید، جنبش زن زندگی آزادی روی زندگیتون تأثیر گذاشته این کتاب رو بخونید.
این کتاب مبارزات زنها و جنبشهاشون رو از مشروطه تا بعد از انقلاب دنبال کرده. من فکر میکنم الان و دقیقاً همین برهه از زمان بهترین وقته برای اینکه کتاب رو بخونیم. شباهتهایی که توی کتاب پیدا میکردم، سیر وقایع، واکنش مردم (مذهبی و سنتی) در مقابل جنبش زنها و حتی شیوه و سیاست گروههایی مثل مجاهدین به شکل هولناکی برام آشنا بود. تقریباً اینجوری بگم که از بعد مشروطه وضعیت زنها تغییر ملموسی نداشته. مثلاً خیلی برام عجیبه که وضع زنها در دورههایی از گذشته از الان بهتر بوده. کلی گروه و انجمن داشتن، کلی نشریه تخصصی و ماهنامه، هدف و دورنما داشتن و برخلاف ما دستکم برای مدت کوتاهی معنی آزادی رو فهمیدن. بعدش ولی اوضاع رو به افول گذاشته. البته درسته که تو دوران پهلوی و با هدف شوآف کردن و وانمود به مترقی بودن واقعاً یهسری حق و حقوق زنها بهشون برگشته ولی تحولی که جنبش زنان دنبالش بودن به جای خاصی نرسیده. مثلاً پهلوی خودش یه سری زنهای منتخب خودش رو (مثل اشرف پهلوی) توی سازمانهای مربوط به زنها میذاشته تا بتونه مستقیم روی اونها نظارت کنه و مطمئن باشه فعالیتهاشون همونجوری پیش میره که اون میخواد. ولی از طرفی تبصرههایی که به قانونی مثل ازدواج و طلاق اضافه شده به نفع زنها بوده که البته بعد از انقلاب اون تبصرهها حذف شدن. بعدش هم که سرکوب بیشتر و بیشتر شده و سه موضوع اصلی اعتراضات زنها یعنی حجاب، حذف شدن از فضای کار اجتماعی و قوانین مغایر با حقوق زنان کمکم عادی جلوه داده شده و همه وانمود کردن دلیلی برای اعتراض وجود نداره. زنها هم مجبور شدن خودشون رو به تصویر زنی نزدیک کنن که بهجای حضور در فضای اجتماعی توی خونه میمونه، بچهدار میشه و دسترسی به راههای آگاهی رو هم از دست میده. سرکوب زنها تقریباً چیزیه که برای بقیه جامعه دردسرساز نبوده و نیست. زنها اقلیتی هستند که حقوقشون دغدغه کسی نیست. اغلب وقتها هم سازوکار این سرکوب یه شکله. از همون قدیم تا همین الان و همین لحظه، حربهها و روشهای خفه کردن صدای اعتراض و دوباره به پستو بردن زنها. اینکه چرا این روشها جواب میده و جواب داده هم پاسخش پیچیده نیست. اگه دنبالش هستید کتاب رو بخونید. پیشنهادم اینه که از توی کستباکس کتابخانه صوتی مطالعات زنان بشنویدش چون فصل آخرش رو بدون سانسور گذاشته و اتفاقاً فصل مهمی هم هست چون مربوط به بعد از انقلابه. این لینکش.
این کتاب مبارزات زنها و جنبشهاشون رو از مشروطه تا بعد از انقلاب دنبال کرده. من فکر میکنم الان و دقیقاً همین برهه از زمان بهترین وقته برای اینکه کتاب رو بخونیم. شباهتهایی که توی کتاب پیدا میکردم، سیر وقایع، واکنش مردم (مذهبی و سنتی) در مقابل جنبش زنها و حتی شیوه و سیاست گروههایی مثل مجاهدین به شکل هولناکی برام آشنا بود. تقریباً اینجوری بگم که از بعد مشروطه وضعیت زنها تغییر ملموسی نداشته. مثلاً خیلی برام عجیبه که وضع زنها در دورههایی از گذشته از الان بهتر بوده. کلی گروه و انجمن داشتن، کلی نشریه تخصصی و ماهنامه، هدف و دورنما داشتن و برخلاف ما دستکم برای مدت کوتاهی معنی آزادی رو فهمیدن. بعدش ولی اوضاع رو به افول گذاشته. البته درسته که تو دوران پهلوی و با هدف شوآف کردن و وانمود به مترقی بودن واقعاً یهسری حق و حقوق زنها بهشون برگشته ولی تحولی که جنبش زنان دنبالش بودن به جای خاصی نرسیده. مثلاً پهلوی خودش یه سری زنهای منتخب خودش رو (مثل اشرف پهلوی) توی سازمانهای مربوط به زنها میذاشته تا بتونه مستقیم روی اونها نظارت کنه و مطمئن باشه فعالیتهاشون همونجوری پیش میره که اون میخواد. ولی از طرفی تبصرههایی که به قانونی مثل ازدواج و طلاق اضافه شده به نفع زنها بوده که البته بعد از انقلاب اون تبصرهها حذف شدن. بعدش هم که سرکوب بیشتر و بیشتر شده و سه موضوع اصلی اعتراضات زنها یعنی حجاب، حذف شدن از فضای کار اجتماعی و قوانین مغایر با حقوق زنان کمکم عادی جلوه داده شده و همه وانمود کردن دلیلی برای اعتراض وجود نداره. زنها هم مجبور شدن خودشون رو به تصویر زنی نزدیک کنن که بهجای حضور در فضای اجتماعی توی خونه میمونه، بچهدار میشه و دسترسی به راههای آگاهی رو هم از دست میده. سرکوب زنها تقریباً چیزیه که برای بقیه جامعه دردسرساز نبوده و نیست. زنها اقلیتی هستند که حقوقشون دغدغه کسی نیست. اغلب وقتها هم سازوکار این سرکوب یه شکله. از همون قدیم تا همین الان و همین لحظه، حربهها و روشهای خفه کردن صدای اعتراض و دوباره به پستو بردن زنها. اینکه چرا این روشها جواب میده و جواب داده هم پاسخش پیچیده نیست. اگه دنبالش هستید کتاب رو بخونید. پیشنهادم اینه که از توی کستباکس کتابخانه صوتی مطالعات زنان بشنویدش چون فصل آخرش رو بدون سانسور گذاشته و اتفاقاً فصل مهمی هم هست چون مربوط به بعد از انقلابه. این لینکش.
May 8, 2023
مسیری که زنان ایرانی از سالها پیش اومدند و مبارزات بزرگی که کردند تا به اینجا برسیم خیلی جالب بود و چقدر حیف که این بخش از تاریخ برای خیلیها ناشناخته مونده و این همه سانسور شده.
August 11, 2015
خلاصه از کتاب "جنبش حقوق زنان در ایران " نوشته الیس ساناساریان
جنبش حقوق زنان در ایران در سالهای 1300 تا 1310 با هدف دگرگونی موقعیت زنان پدیدار گشت .فمینیست های این دوران بر ضرورت تحصیل زنان ،بهبود قوانین مربوط به خانواده و افزایش بهداشت زنان و کودکان تاکید داشتند. نشریه عالم نسوان در سال 1309 اعلام کرد که افراد برای آموزش زنان روی دولت حساب نکنند و هر فرد تحصیل کرده حداقل به یک زن خواندن و نوشتن بیاموزد.وقتی زنان ایرانی برای سواد آموزی مبارزه می کردند ،فمینیست های آمریکایی برای حق تحصیلات عالی می جنگیدند .علاوه بر مسائل رفاهی موضوع حق رای و نفی حجاب اجباری نیز از سوی این فعالان مطرح می گردید البته قابل توجه هست که این فعالان هرچه بر مسائل سیاسی غیر مستقیم تراشاره می کردند ،نشریه و صاحبان آن از امنیت بیشتری برخوردار بود و آنها هیچگاه مذهب را مورد انتقاد مستقیم قرار نمی دادند. این فعالان نیز انرژی و وقت زیادی را صرف اعتراض می کردند ولی برای گسترش فعالیت هایشان در سطح جامعه برنامه عملی چندانی نداشتند .و این جنبش در ایران در مراحل اولیه باقی مانده و رشد چندانی نیافت .
با روی کار آمدن رضا شاه برخی فعالیت ها انجام شده و برخی تغییرات از طرف شاه اعمال گردید از این موارد می توان به رسمی شدن ثبت ازدواج در محضر های دولتی اشاره کرد و بر طبق آن طرفین می توانستند در قباله ازدواج شروط خود را قید کنند . به علاوه تنها افراد بالغ اجازه ازدواج رسمی داشتند ،البته میزان توجه مردم به این قوانین و اجرای آن مورد تردید است . از تغییرات دیگر دوران رضا شاه تشویق دختران به تحصیل و مسئله کشف حجاب بود .اولین دانشسرای تربیت معلم در سال 1313 تاسیس شده و دو سال بعد اولین گروه زنان وارد دانشگاه شدند . ذکر این نکته ضروری است که کشف حجاب اجباری که در زمان رضا شاه مطرح شد با بر کناری وی به طور ناگهانی نفی گردید ، در هر دو حالت زنان هیچ حق انتخابی اختیاری و آگاهانه در این مورد نداشتند . برخی از اصلاحات رضا شاه و حتی کشف حجاب تنها ویترین پر زرق و برقی برای جلب جهانیان مبنی بر توسعه یافتگی ظاهری ایران بود این در شرایطی بود که زنان عملا از مشارکت سیاسی منع شده در کودکی ازدواج کرده و در اثر بیماریهای مختلف ناشی از خرافات و فقدان بهداشت عمومی هلاک می شدند .با افزایش قدرت رضا شاه اتحادیه و جنبش های غیردولتی سرکوب شده و کانون زنان با حمایت دولت تاسیس شد که این کانون فقط به فکر مدرنیزه کردن ایران بوده و عملا خواستار حقوق برابر برای زنان نبود .طرح حق رای زنان اولین بار توسط نمایندگان حزب توده در سال 1312 تقدیم مجلس گردید که توجهی به آن نشد ،سالها بعد (1341) حق رای از موارد انقلاب سفید بود ،که در 8 اسفند همان سال تصویب شده و سال بعد برای نخستین بارزنان به عنوان نماینده مجلس انتخاب شدند .البته این اقدامات نیز با هدف القای مدرنیزاسیون انجام می گرفت و فعالان جنبش زنان در آن نقش چندانی نداشتند .به طوری که حتی 75درصد زنان حتی از وجود سازمان زنان بی خبر بودند .بر خی از تغییرات دیگر در قانون اساسی از جمله رضایت همسر اول برای ازدواج دوم شوهر و حداقل سن ازدواج 15 سال برای دختران در سالهای بعدی انجام شد .به قول محققی که در مورد اصلاحات قانون در خاورمیانه تحقیق کرده است : اینکه به یک زن روی کاغذ حقوقی داده شود یک چیز است و اینکه زن روستائی بی سواد از حقوقش آگاه بوده و از آن استفاده کند مسئله دیگری است .
فعالیت هایی که توسط محمدرضا شاه در راستای مدرنیزاسیون انجام گرفت .عملا برخواسته از آگاهی زنان و درک فمینیستی آنها نبود به طوری که در سال 1357 زنان نیز در موج همگانی حرکت کرده و نیروهای خارجی را مقصر شرایط نابسامان می دانستند.فقدان آگاهی عمیق فمینیستی در بین زنان ،ترویج افراطی ارزش های غربی و نفرت از دیکتاتوری باعث شد که حتی زنان تحصیل کرده به این باور برسند که رژیم شاه زنان را استثمار می کند و خواستار تغییر حکومت باشند .
مطالعه این کتاب نشان می دهد که از زمان رضا شاه و زمان حکومت شاه بعدی و حتی در دوران انقلاب اسلامی همه گروه های سیاسی- به جز خود زنان- متوجه فواید بسیج زنان به نفع خود بودند و نبود آگاهی عمیق فمینیستی بین فعالان این جنبش باعث شد که هیچ گاه حقوق زنان در اولویت نبوده و تنها برای منافع سیاسی مورد استفاده قرار گیرد .
نظر سنجی از دختران ایرانی در سال 1360 نشان می دهد که خواسته آنها : تحصیلات ،قوانین خانواده و بهداشت مادر و کودک می باشد و جالب اینجاست که این مسائل همان مسائلی است که فمینیست های اولیه ایرانی 60 سال پیش خواستار آن بودند .
پ ن : با توجه با تاریخ طولانی فمینیسم در غرب و سالها تلاش آنها برای احیای حقوق زنان ،مسلما در یک کشور در منطقه خاورمیانه که همه ی حرکت ها و جنبش ها به تندی سرکوب می شد ، جنبش زنان و فعالیت آنها منجر به بهبود وضعیت زنان نبوده و تغییرات انجام بیشتر در تقلید از غرب و برای القای مدرنیزاسیون و اهداف سیاسی بوده است .البته خود این تغیرات اعمال شده جدا از هدف آنها مسلما نقش مهمی در شرایط امروزی زنان جامعه ما دارد.
جنبش حقوق زنان در ایران در سالهای 1300 تا 1310 با هدف دگرگونی موقعیت زنان پدیدار گشت .فمینیست های این دوران بر ضرورت تحصیل زنان ،بهبود قوانین مربوط به خانواده و افزایش بهداشت زنان و کودکان تاکید داشتند. نشریه عالم نسوان در سال 1309 اعلام کرد که افراد برای آموزش زنان روی دولت حساب نکنند و هر فرد تحصیل کرده حداقل به یک زن خواندن و نوشتن بیاموزد.وقتی زنان ایرانی برای سواد آموزی مبارزه می کردند ،فمینیست های آمریکایی برای حق تحصیلات عالی می جنگیدند .علاوه بر مسائل رفاهی موضوع حق رای و نفی حجاب اجباری نیز از سوی این فعالان مطرح می گردید البته قابل توجه هست که این فعالان هرچه بر مسائل سیاسی غیر مستقیم تراشاره می کردند ،نشریه و صاحبان آن از امنیت بیشتری برخوردار بود و آنها هیچگاه مذهب را مورد انتقاد مستقیم قرار نمی دادند. این فعالان نیز انرژی و وقت زیادی را صرف اعتراض می کردند ولی برای گسترش فعالیت هایشان در سطح جامعه برنامه عملی چندانی نداشتند .و این جنبش در ایران در مراحل اولیه باقی مانده و رشد چندانی نیافت .
با روی کار آمدن رضا شاه برخی فعالیت ها انجام شده و برخی تغییرات از طرف شاه اعمال گردید از این موارد می توان به رسمی شدن ثبت ازدواج در محضر های دولتی اشاره کرد و بر طبق آن طرفین می توانستند در قباله ازدواج شروط خود را قید کنند . به علاوه تنها افراد بالغ اجازه ازدواج رسمی داشتند ،البته میزان توجه مردم به این قوانین و اجرای آن مورد تردید است . از تغییرات دیگر دوران رضا شاه تشویق دختران به تحصیل و مسئله کشف حجاب بود .اولین دانشسرای تربیت معلم در سال 1313 تاسیس شده و دو سال بعد اولین گروه زنان وارد دانشگاه شدند . ذکر این نکته ضروری است که کشف حجاب اجباری که در زمان رضا شاه مطرح شد با بر کناری وی به طور ناگهانی نفی گردید ، در هر دو حالت زنان هیچ حق انتخابی اختیاری و آگاهانه در این مورد نداشتند . برخی از اصلاحات رضا شاه و حتی کشف حجاب تنها ویترین پر زرق و برقی برای جلب جهانیان مبنی بر توسعه یافتگی ظاهری ایران بود این در شرایطی بود که زنان عملا از مشارکت سیاسی منع شده در کودکی ازدواج کرده و در اثر بیماریهای مختلف ناشی از خرافات و فقدان بهداشت عمومی هلاک می شدند .با افزایش قدرت رضا شاه اتحادیه و جنبش های غیردولتی سرکوب شده و کانون زنان با حمایت دولت تاسیس شد که این کانون فقط به فکر مدرنیزه کردن ایران بوده و عملا خواستار حقوق برابر برای زنان نبود .طرح حق رای زنان اولین بار توسط نمایندگان حزب توده در سال 1312 تقدیم مجلس گردید که توجهی به آن نشد ،سالها بعد (1341) حق رای از موارد انقلاب سفید بود ،که در 8 اسفند همان سال تصویب شده و سال بعد برای نخستین بارزنان به عنوان نماینده مجلس انتخاب شدند .البته این اقدامات نیز با هدف القای مدرنیزاسیون انجام می گرفت و فعالان جنبش زنان در آن نقش چندانی نداشتند .به طوری که حتی 75درصد زنان حتی از وجود سازمان زنان بی خبر بودند .بر خی از تغییرات دیگر در قانون اساسی از جمله رضایت همسر اول برای ازدواج دوم شوهر و حداقل سن ازدواج 15 سال برای دختران در سالهای بعدی انجام شد .به قول محققی که در مورد اصلاحات قانون در خاورمیانه تحقیق کرده است : اینکه به یک زن روی کاغذ حقوقی داده شود یک چیز است و اینکه زن روستائی بی سواد از حقوقش آگاه بوده و از آن استفاده کند مسئله دیگری است .
فعالیت هایی که توسط محمدرضا شاه در راستای مدرنیزاسیون انجام گرفت .عملا برخواسته از آگاهی زنان و درک فمینیستی آنها نبود به طوری که در سال 1357 زنان نیز در موج همگانی حرکت کرده و نیروهای خارجی را مقصر شرایط نابسامان می دانستند.فقدان آگاهی عمیق فمینیستی در بین زنان ،ترویج افراطی ارزش های غربی و نفرت از دیکتاتوری باعث شد که حتی زنان تحصیل کرده به این باور برسند که رژیم شاه زنان را استثمار می کند و خواستار تغییر حکومت باشند .
مطالعه این کتاب نشان می دهد که از زمان رضا شاه و زمان حکومت شاه بعدی و حتی در دوران انقلاب اسلامی همه گروه های سیاسی- به جز خود زنان- متوجه فواید بسیج زنان به نفع خود بودند و نبود آگاهی عمیق فمینیستی بین فعالان این جنبش باعث شد که هیچ گاه حقوق زنان در اولویت نبوده و تنها برای منافع سیاسی مورد استفاده قرار گیرد .
نظر سنجی از دختران ایرانی در سال 1360 نشان می دهد که خواسته آنها : تحصیلات ،قوانین خانواده و بهداشت مادر و کودک می باشد و جالب اینجاست که این مسائل همان مسائلی است که فمینیست های اولیه ایرانی 60 سال پیش خواستار آن بودند .
پ ن : با توجه با تاریخ طولانی فمینیسم در غرب و سالها تلاش آنها برای احیای حقوق زنان ،مسلما در یک کشور در منطقه خاورمیانه که همه ی حرکت ها و جنبش ها به تندی سرکوب می شد ، جنبش زنان و فعالیت آنها منجر به بهبود وضعیت زنان نبوده و تغییرات انجام بیشتر در تقلید از غرب و برای القای مدرنیزاسیون و اهداف سیاسی بوده است .البته خود این تغیرات اعمال شده جدا از هدف آنها مسلما نقش مهمی در شرایط امروزی زنان جامعه ما دارد.
September 20, 2025
بحث کتاب: جنبش حقوق زنان در ایران، چطور آغاز شد و چرا از بین رفت و تا سال ۱۳۶۱ را پوشش میدهد.
نویسنده برای این اثر زحمت کشیده و رساله شسته-رفتهای تحویل داده که ۱۰۰٪ خواندن دارد. اما این کتاب ناقص بود:۰
اول این که نویسنده هر جا از حوزه مسائل مربوط به جنبش زنان و ادبیات فمینیستی خارج میشود، ادعاهایی مطرح میکند که یا توضیحات سرسری مسائل است و یا اصولا درست نیست و منبعی هم ندارد. مثلا به زنده به گور کردن دختران در صدر اسلام اشاره میکند که در هیچ منبعی به جز قرآن به آن اشاره نشده است. یا دلایلی که برای انقلاب مشروطه میآورد بسیار ناعالمانه است و بهتر بود یکی دو پاراگرافی (ص ۳۱) که در مقام دلیل نوشته را اصلا نمینوشت (یا اول کتاب موانع تاریخی رشد سرمایهداری در ایران را میخواند بعد حرف میزد.) این مساله درباره انقلاب ۵۷ بدتر هم میشود، توضیحی که از علل وقوع انقلاب ۵۷ میدهد شدیداً تحت تاثیر رسانههای آن زمان و شوک اولیه بعد از انقلاب است. تعداد زندانیان سیاسی در دوره محمدرضا شاه، همچنین برداشتی که از فعالیتهای گروههای سیاسی مخفی (p.57) قبل از ۵۷ دارد، یا معرفیاش از اشرف دهقانی، مشخصاً بر اساس حرف و سخنهای محافل خصوصی و حتی ادعاهای خود خمینی است و غلط هم هستند. و گاهی به دلیل عدم حضور در جامعه ایران بعد از انقلاب تعاریف نادرستی ارائه میدهد مثل تعریف کلمه حزباللهی (p. 130).
به بعضی مطالب مهم هم اصلا اشاره نکرده مثل بیبی استرآبادی، یکی از پیشگامان جنبش زنان، و مطلب مهمی مثل اعتراض ۱۵ خرداد ۴۲ خمینی. در حالی که یک مشکل اساسی خمینی با اصلاحات شاه مساله حق رای زنان بود و مستقیما با موضوع کتاب مرتبط. تنها یک جمله کوتاه درباره مخالفت او در بحث سانسور شده فصل ۷ دو بار تکرار شده که در انبوه اطلاعات به راحتی گم میشود.
خلاصه هر جا روش علمی را ترک میکند، نوشتهاش ارزش تحلیلی و تاریخی خود را از دست میدهد. به هر حال هم نویسنده با اطلاعات ۴۰ سال پیش حرف زده (مثلا گویا مسببین آتشسوزی سینما رکس آبادان هنوز شناخته نشده بودند یا موضوع به اطلاع او نرسیده بوده) و نباید از برداشتهای قدیمیاش تعجب کرد.
تنها قسمت جالب توجه کتاب توضیح حمایت زنان تحصیلکرده از خمینی است؛ نویسنده نشان میدهد که آموزش و اصلاحات زمان پهلوی سطحی و نمایشی بوده که فقط برای نشان دادن تجددطلبی سردمداران اجرا شده، بنابراین باعث نشد افراد جامعه با تربیت سنتی خود فاصله بگیرند.
در نهایت ساناساریان، مثل هر کسی، دید خودش را به موضوع دارد. او کار خودش را کرد و اثر خودش را خلق کرد ما به تعداد زیادی آدم مثل او نیاز داریم که این بحث را با نظرگاههای دیگر ادامه دهند.
من این کتاب را با شوق زیاد تهیه کردم و خواندم ولی دیدم طبق معمول از قافله عقب هستیم. کتاب حتی برای سال ۱۳۸۴ که ترجمه و چاپ شد از زمانه عقب بود، ما که دیگر وا خجالتا...! و در نهایت مرگ بر کسانی که تو کتاب خط میکشند. هم نسخه فارسی و هم نسخه انگلیسی که به دست من رسید به غایت خطخطی بود!
ترجمه من از p. 142:
نویسنده برای این اثر زحمت کشیده و رساله شسته-رفتهای تحویل داده که ۱۰۰٪ خواندن دارد. اما این کتاب ناقص بود:۰
اول این که نویسنده هر جا از حوزه مسائل مربوط به جنبش زنان و ادبیات فمینیستی خارج میشود، ادعاهایی مطرح میکند که یا توضیحات سرسری مسائل است و یا اصولا درست نیست و منبعی هم ندارد. مثلا به زنده به گور کردن دختران در صدر اسلام اشاره میکند که در هیچ منبعی به جز قرآن به آن اشاره نشده است. یا دلایلی که برای انقلاب مشروطه میآورد بسیار ناعالمانه است و بهتر بود یکی دو پاراگرافی (ص ۳۱) که در مقام دلیل نوشته را اصلا نمینوشت (یا اول کتاب موانع تاریخی رشد سرمایهداری در ایران را میخواند بعد حرف میزد.) این مساله درباره انقلاب ۵۷ بدتر هم میشود، توضیحی که از علل وقوع انقلاب ۵۷ میدهد شدیداً تحت تاثیر رسانههای آن زمان و شوک اولیه بعد از انقلاب است. تعداد زندانیان سیاسی در دوره محمدرضا شاه، همچنین برداشتی که از فعالیتهای گروههای سیاسی مخفی (p.57) قبل از ۵۷ دارد، یا معرفیاش از اشرف دهقانی، مشخصاً بر اساس حرف و سخنهای محافل خصوصی و حتی ادعاهای خود خمینی است و غلط هم هستند. و گاهی به دلیل عدم حضور در جامعه ایران بعد از انقلاب تعاریف نادرستی ارائه میدهد مثل تعریف کلمه حزباللهی (p. 130).
به بعضی مطالب مهم هم اصلا اشاره نکرده مثل بیبی استرآبادی، یکی از پیشگامان جنبش زنان، و مطلب مهمی مثل اعتراض ۱۵ خرداد ۴۲ خمینی. در حالی که یک مشکل اساسی خمینی با اصلاحات شاه مساله حق رای زنان بود و مستقیما با موضوع کتاب مرتبط. تنها یک جمله کوتاه درباره مخالفت او در بحث سانسور شده فصل ۷ دو بار تکرار شده که در انبوه اطلاعات به راحتی گم میشود.
خلاصه هر جا روش علمی را ترک میکند، نوشتهاش ارزش تحلیلی و تاریخی خود را از دست میدهد. به هر حال هم نویسنده با اطلاعات ۴۰ سال پیش حرف زده (مثلا گویا مسببین آتشسوزی سینما رکس آبادان هنوز شناخته نشده بودند یا موضوع به اطلاع او نرسیده بوده) و نباید از برداشتهای قدیمیاش تعجب کرد.
تنها قسمت جالب توجه کتاب توضیح حمایت زنان تحصیلکرده از خمینی است؛ نویسنده نشان میدهد که آموزش و اصلاحات زمان پهلوی سطحی و نمایشی بوده که فقط برای نشان دادن تجددطلبی سردمداران اجرا شده، بنابراین باعث نشد افراد جامعه با تربیت سنتی خود فاصله بگیرند.
در نهایت ساناساریان، مثل هر کسی، دید خودش را به موضوع دارد. او کار خودش را کرد و اثر خودش را خلق کرد ما به تعداد زیادی آدم مثل او نیاز داریم که این بحث را با نظرگاههای دیگر ادامه دهند.
من این کتاب را با شوق زیاد تهیه کردم و خواندم ولی دیدم طبق معمول از قافله عقب هستیم. کتاب حتی برای سال ۱۳۸۴ که ترجمه و چاپ شد از زمانه عقب بود، ما که دیگر وا خجالتا...! و در نهایت مرگ بر کسانی که تو کتاب خط میکشند. هم نسخه فارسی و هم نسخه انگلیسی که به دست من رسید به غایت خطخطی بود!
ترجمه من از p. 142:
زنان سنتی فعالانه در ترویج حجاب میکوشیدند... هرگاه آخوندها و مقامات محلی میخواستند، این زنان به خیابان میرفتند. تظاهرات در ایران امری روزمره شد و بدون شک تودههای عظیمی از شرکتکنندگان از اعتقادات خود تاثیر میپذیرفتند. اما این باورها خصلتی چندجانبه و رنگارنگ داشت. توده زنان چادری را چیزی غیر از اعتقاد خالصانه به اسلام به حرکت در میآورد که همان حس ماجراجویی بود. در واقع باید رژیم اسلامی را برای بهرهبرداری موفق از حس واخوردگی زنان خانهدار سنتی ستود. هزاران نفر از این زنان در خانه محصور بودند، حوصلهشان از شرایط سختگیرانه زندگی سر رفته بود و مشتاق بودند در حوزههای خارج از منزل مشغول شوند. آخوندها، به عنوان عامل اصلی کنترل اجتماعی، مشوق شرکت آنها در این فعالیتهای خارجی بودند. راهپیمایی و پای منبر نشستنهای مستمر به زندگیشان تنوع میداد بیآنکه با تربیت سنتی آنها تضاد داشته باشد یا ارزشهای اخلاقی آنها را به خطر بیندازد. در جواب بازخواست مردان خانه میتوانستند با افتخار بگویند برای حفظ اسلام و امام راهپیمایی کردهاند. کسی هم نمیتوانست آنها را برای کارشان محکوم کند.
April 10, 2023
واقعا کتاب عالی و خوبی بود که خیلی توصیه میشه خوندنش. کتاب تمام حرکات برای حقوق زنان رو از قبل از انقلاب مشروطه در چند فاز بررسی میکنه. کتاب البته سه سال بعد از انقلاب نوشته شده و تحلیل بعد از انقلابش محدود به همون سه سال ه. تمام حرکتهای زنان، مشارکت اجتماعی زنان، قوانین زنان و...تو این کتاب خیلی خوب و دقیق بررسی شده. جسارت و روشنفکری بعضی ازین زنان که بیشترشون رو اصلا ما به اسم هم نمیشناسیم باورنکردنی ه و باعث میشه آدم از همت خودش خجالت زده بشه مثل یکی ازین زنان که در سن 14 سالگی یه مدرسه دخترانه رو تاسیس مرده اونم در شرایطی که هیچ مدرسه دخترانه دولتی هنوزوجود نداشته بدین معنی که دفاع از هجمه اراذل و اوباش و آتش به اختیار در جامعه ای ه دید غالبش این بوده که درس خوندن و حتی یاد گرفتن نوشتن برای دختربچه ترویج فحشا هست، این مدارس کاملا به صورت شخصی موظف بودن امنیت خودشون رو برقرار کنن. فصل آخر کتاب که مربوط به بعد از انقلاب هست حذف شده و من نسخه اصلی رو از کانال «کتابخانه صوتی مطالعات زنان» گوش دادم که لینکش رو میگذارم و بسیار قشنگ بود.
https://castbox.fm/channel/%DA%A9%D8%...
چند تا نکته که راجع به کتاب به ذهنم رسید اول سردرگمی نویسنده راجع به دلیل پشتیبانی بعضی زنان طبقه بالا و باسواد از حجاب و انقلاب ضدشاه 57 بود. نویسنده این حمایت رو حمایت مستقیم از شخص آقای خمینی میدونه. تحلیل دقیق تری که برای این پشتیبانی خوندم در کتاب تاریخ ایران مدرن آقای ابراهامیان بود که عملا آقای شریعتی رو به عنوان یه شبه مارکسیست مسلمان و هم جوار آقای خمینی به عنوان تئوریسین اصلی اسلام انقلابی و الگوی سوم زن مسلمان معرفی کرده بود. البته که عمر آقای شریعتی قد نداد تا اعتقاداتی که ایشون در سالهای قبل از انقلاب ازش صحبت میکردن و بدون شک انقلاب وام خیلی بزرگی هم به ایشون داشته و داره بابت این صحبتها، مشخص بشه اما همین ایده انقلابی و جدید در کنار ضدیت با استبداد سلطنتی و صخبت نه تنها از جمهوری بلکه از جمهوری اسلامی به عنوان یه ماهیت خیلی موهوم و نامشخص تو این پشتیبانی بنظر من دخیل بوده.
فصل آخر کتاب هم در کنار اینکه مثل همه فصول تاریخ نگاری خیلی خوبی میکنه (و به همین دلیل هم توصیه میکنم اکه اعصابتون نمیکشه سراغش نرید یا حداقل خورد خورد سراغش برید چون خیلی پتک وار اوج فاجعه رو قراره بکوبه توی سرتون) اما نسبت به باقی فصلها بنظر من لحن غیرآکادمیک و ژورنالیستی بیشتری داشت ولی عملا هیچ دستاویزی برای کسی باقی نمیگذاره خوندنش و مهمترین فصل کتاب تلقی میشه به نوعی.
https://castbox.fm/channel/%DA%A9%D8%...
چند تا نکته که راجع به کتاب به ذهنم رسید اول سردرگمی نویسنده راجع به دلیل پشتیبانی بعضی زنان طبقه بالا و باسواد از حجاب و انقلاب ضدشاه 57 بود. نویسنده این حمایت رو حمایت مستقیم از شخص آقای خمینی میدونه. تحلیل دقیق تری که برای این پشتیبانی خوندم در کتاب تاریخ ایران مدرن آقای ابراهامیان بود که عملا آقای شریعتی رو به عنوان یه شبه مارکسیست مسلمان و هم جوار آقای خمینی به عنوان تئوریسین اصلی اسلام انقلابی و الگوی سوم زن مسلمان معرفی کرده بود. البته که عمر آقای شریعتی قد نداد تا اعتقاداتی که ایشون در سالهای قبل از انقلاب ازش صحبت میکردن و بدون شک انقلاب وام خیلی بزرگی هم به ایشون داشته و داره بابت این صحبتها، مشخص بشه اما همین ایده انقلابی و جدید در کنار ضدیت با استبداد سلطنتی و صخبت نه تنها از جمهوری بلکه از جمهوری اسلامی به عنوان یه ماهیت خیلی موهوم و نامشخص تو این پشتیبانی بنظر من دخیل بوده.
فصل آخر کتاب هم در کنار اینکه مثل همه فصول تاریخ نگاری خیلی خوبی میکنه (و به همین دلیل هم توصیه میکنم اکه اعصابتون نمیکشه سراغش نرید یا حداقل خورد خورد سراغش برید چون خیلی پتک وار اوج فاجعه رو قراره بکوبه توی سرتون) اما نسبت به باقی فصلها بنظر من لحن غیرآکادمیک و ژورنالیستی بیشتری داشت ولی عملا هیچ دستاویزی برای کسی باقی نمیگذاره خوندنش و مهمترین فصل کتاب تلقی میشه به نوعی.
April 12, 2019
این کتاب تاریخ جنبش زنان ایران برای دستیابی به حقوق برابر را از حوالی ۱۲۸۰ تا انقلاب ۵۷ بررسی میکند. اگرچه همانطور که خود نویسنده هم گفته به علل مختلف، از جمله عدم توجه به ثبت و نگهداری مدارک تاریخی، و همچنین مخفی و زیرزمینی بودن بسیاری از این فعالیتها اطلاعات دقیق و جزئی دربارهی تشکلها و زنان فعال به دست نمیدهد، اما برای آشنایی با کلیت حرکتها و همینطور چهرههای کلیدی این جنبش بسیار مفید است. به گفتهی ساناساریان جنبش زنان در ایران در شکل مستقلش از حوالی سالهای جنگ جهانی اول شکل گرفت و در حدود ۱۳۱۱، در زمان حکومت رضاشاه پایان یافت. کتاب بیان میکند که پس از این تاریخ تا زمان انقلاب دیگر حرکت مستقلی از جانب زنان در ایران پا نگرفت، و کلیه تشکلها و سازمانهای زنان زیر نظر حکومت، یا وابسته به احزاب و گروههای سیاسی بودهاند. مطالعهی این کتاب را به تمام کسانی که دوست دارند سابقهی تاریخی تلاشهای زنان ایرانی برای احقاق حقوقشان را بدانند، یا صرفا به تاریخ معاصر ایران علاقه دارند پیشنهاد میکنم.
September 20, 2023
کتاب روشنگریه. سعی میکنه تاریخ بگه ولی خب گریزی نیست از عقیدهی شخصی موقع تاریخگفتن. بارقههای روشنگری از تاریخ جنبش حقوق زنان رو پیش چشم میذاره و فکر میکنم به کمک اینها راحتتر بشه وضعیت امروز رو درک کرد. مثل این که در مورد تناقض دستگاه حکومت پهلوی نسبت به مسئلهی زنان صحبت میکنه، این که چطور همهچیز برای پهلوی حول محور حفظ حکومتش میچرخه، حالا اگه یهجایی قرار باشه به زنان باج بده چون غرب از اون طرفم سر ۵۷ حاضره از همهی اون باجها کوتاه بیاد چون به دست آوردن دل آخوند. نمیدونم دقیقا نظرم در مورد این ماجرا چیه، این که یسری امتیاز بگیریم و حواسمون باشه که طرف مقابل چرا داره بهمون امتیاز میده یا بزنیم زیر کاسهکوزهی همهچیز چون میدونیم طرف مقابل چرا داره امتیاز میده. زیر کاسهکوزهی همهچیز زدن که واقعا نتیجهی جالبی نداشت، یهو دیدید منم به صف وسطبازها و نونبهنرخروزخورها پیوستم.
July 16, 2023
این کتاب اولین کتابی بود که من در مورد تاریخ جنبش حقوق زنان در ایران میخوندم یعنی در واقع من اصلا از وجود همچین تاریخی اصلا اطلاعی نداشتم، و نمیدونم اصلا اگر کتاب دیگهای در این زمینه نوشته شده باشه. و خیلی اتفاقی در همینجا با این کتاب آشنا شدم و چقدر خوشحالم از این اتفاق، تقریبا تمامی اطرافیانم هم که بعدا سعی کردم این کتاب رو بهشون معرفی کنم هم از این تاریخ جنبش فمنیستی که از سال ۱۲۸۰ در ایران شروع میشه هیچ اطلاعی نداشتن از هیچ کدوم از نشریههایی که چاپ میشده یا کارهای کوچک و بزرگی در جهت احقاق حقوق زنان انجام میشده اطلاعی نداشتن.
من از دو سه جهت این کتاب رو بسیار دوست میداشتم، یک، چشم من رو به تاریخی که وجود نداشت باز کرد و دو، کتاب با مدرک و آمار و منبع حرف میزند و نتیجهگیریهایش لزوما بر اساس انتظار نویسنده نیست بلکه بر پایهی دادهها و آماریست که به دست آمده و گاهی حتا این نتایج تعجببرانگیزند، با اینکه قابل درک است دسترسی به اطلاعات و منابع موثق مربوط به زنان و آمار مدون آنهم در دورانی که به زنان هیچ ارزشی قائل نمیشوند کار سخت و پیچیدهایست. و بارها، اگر به ناچار جایی نتیجهای میگیرد که تحقیقاتش در آنمورد کامل و جامع نبوده اعلام میکند که جمعآوری اطلاعات سخت بوده و فقط با اتکا به کدام منابع این نتایج را گرفته است. آنطور که آدم قشنگ با یک کار علمی طرف است و میداند نویسنده قصد ندارد جانبدارانه وزن نظراتی را سنگینتر کند. و سوم اینکه نویسنده کمال تلاشش را کرده که بیطرف و بیقضاوت نظراتش را بیان کند و جانبدار نباشد، و نظرات سیاسی خود را نسبت به حکومت و شاه و رهبر دخیل نداند و البته شخصا معتقدم این کار در فصل آخر که بعد جا است واقعا سختتر هم هست، چرا که حقیقتا آدم را به سر حد عصبانیت و ناباوری و درماندگی میرساند.
بسیار کتاب و کار ارزندهای بود.
فصل پایانی راجع به بعد از انقلاب سانسور نشده در پادکست موجود است.
لینک کتاب صوتی در پادکست کتابخانهی صوتی مطالعات زنان: https://castbox.fm/vc/3235042
من از دو سه جهت این کتاب رو بسیار دوست میداشتم، یک، چشم من رو به تاریخی که وجود نداشت باز کرد و دو، کتاب با مدرک و آمار و منبع حرف میزند و نتیجهگیریهایش لزوما بر اساس انتظار نویسنده نیست بلکه بر پایهی دادهها و آماریست که به دست آمده و گاهی حتا این نتایج تعجببرانگیزند، با اینکه قابل درک است دسترسی به اطلاعات و منابع موثق مربوط به زنان و آمار مدون آنهم در دورانی که به زنان هیچ ارزشی قائل نمیشوند کار سخت و پیچیدهایست. و بارها، اگر به ناچار جایی نتیجهای میگیرد که تحقیقاتش در آنمورد کامل و جامع نبوده اعلام میکند که جمعآوری اطلاعات سخت بوده و فقط با اتکا به کدام منابع این نتایج را گرفته است. آنطور که آدم قشنگ با یک کار علمی طرف است و میداند نویسنده قصد ندارد جانبدارانه وزن نظراتی را سنگینتر کند. و سوم اینکه نویسنده کمال تلاشش را کرده که بیطرف و بیقضاوت نظراتش را بیان کند و جانبدار نباشد، و نظرات سیاسی خود را نسبت به حکومت و شاه و رهبر دخیل نداند و البته شخصا معتقدم این کار در فصل آخر که بعد جا است واقعا سختتر هم هست، چرا که حقیقتا آدم را به سر حد عصبانیت و ناباوری و درماندگی میرساند.
بسیار کتاب و کار ارزندهای بود.
فصل پایانی راجع به بعد از انقلاب سانسور نشده در پادکست موجود است.
لینک کتاب صوتی در پادکست کتابخانهی صوتی مطالعات زنان: https://castbox.fm/vc/3235042
February 23, 2007
One of the best books I have ever read in this topic.
December 20, 2019
پژوهش علمی و در عین حال روان از جنبش های فعال حقوق زنان از مشروطه تا انقلاب صورت گرفته که دید وسیعی از وضعیت همواره اسفبار حقوق زنان در ایران به دست میده. خوندنش رو به همه توصیه میکنم
October 8, 2024
من این کتاب را به صورت صوتی از کتابخانه ی مطالعات زنان خواندم/گوش دادم ولی به نظرم لازم هست که حتما نسخه ی انگلیسی دم دست باشد. به جز فصل آخر که کلا سانسور شده بود، در متن فصل های دیگر هم سانسور های ریزی بود که به نظرم خواندن اصل کتاب را لازم می کند. فصل پایانی حتما باید خوانده شود.
کتاب خیلی خوبی هست، به صورت یک گزارش و بدون هیجانات و تفسیرهای اغراق آمیز وضعیت زنان از دوران مطرح شدن ایده های مشروطه، در زمان پهلوی وتا کمی بعد از پهلوی را روایت می کند.
خواندن در مورد وضعیت اجتماعی زنان در دوران پهلوی به نظرم می تونه روشن کننده ی خیلی از مسائل بعد از انقلاب باشه و نه فقط در مورد زنان بلکه مثل یک قاب کوچک از نحوه ی برخورد دولت اون موقع با بقیه ی مسائل هم هست. موضوعاتی مثل حقوق زنان تا زمانی که به پهلوی کمک می کردند که ظاهر دموکراتیک و متمدن داشته باشد به صورت نیم بند حمایت می شدند ولی تا جامعه ی سنتی و روحانیون ناراحت می شدند همه چیز بر می گشت به حالت اول. اگر کسی خیلی دقیق بشه راحت می شود فهمید چرا وقتی انقلاب شد اینقدر راحت چرخش به سمت جامعه ی سنتی و اسلام سنتی داشتیم. عملا پهلوی واقعا تلاشی نمی کرد برای تغییر دادن این دو فاکتور. برایش توانمند سازی زنان معنی نداشت. اگر اتفاقی هم افتاد در حد تلاش خود زنان و سازمان های اونها بود. برعکس تبلیغی که الان می شود در همان دوران هم روحانیون و اسلام سنتی همیشه قدرت داشته اند و به طور مثال در دو مرحله که اول در خلع شدن رضا شاه و بعد در رفتن پسرش می بینیم در مورد حقوق زنان همه چیز برگشت سر جای اول، حجاب اجباری شد و اعتراض های به حجاب کم جمعیت و عملا نادیده گرفته شدند. حکومت بعدی هم به شکلی دیگر از زنان برای ویترینش استفاده کرد.
خواندن درباره ی تاریخ اجتماعی زنان همیشه به من یادآوری می کنه که چرا فمینیسم مهم هست و باید وجود داشته باشه و اینکه فعالیت های زنان در هرجای این جهان در طول زمان بوده که فمینیسم را به وجود آورده نه برعکس. تاریخ پر از زنانی هست که خیلی قبل از شکل گرفتن ایده ی امروزی فمينيسم برای حق برابر به شکلی تلاش کرده اند.
کتاب خیلی خوبی هست، به صورت یک گزارش و بدون هیجانات و تفسیرهای اغراق آمیز وضعیت زنان از دوران مطرح شدن ایده های مشروطه، در زمان پهلوی وتا کمی بعد از پهلوی را روایت می کند.
خواندن در مورد وضعیت اجتماعی زنان در دوران پهلوی به نظرم می تونه روشن کننده ی خیلی از مسائل بعد از انقلاب باشه و نه فقط در مورد زنان بلکه مثل یک قاب کوچک از نحوه ی برخورد دولت اون موقع با بقیه ی مسائل هم هست. موضوعاتی مثل حقوق زنان تا زمانی که به پهلوی کمک می کردند که ظاهر دموکراتیک و متمدن داشته باشد به صورت نیم بند حمایت می شدند ولی تا جامعه ی سنتی و روحانیون ناراحت می شدند همه چیز بر می گشت به حالت اول. اگر کسی خیلی دقیق بشه راحت می شود فهمید چرا وقتی انقلاب شد اینقدر راحت چرخش به سمت جامعه ی سنتی و اسلام سنتی داشتیم. عملا پهلوی واقعا تلاشی نمی کرد برای تغییر دادن این دو فاکتور. برایش توانمند سازی زنان معنی نداشت. اگر اتفاقی هم افتاد در حد تلاش خود زنان و سازمان های اونها بود. برعکس تبلیغی که الان می شود در همان دوران هم روحانیون و اسلام سنتی همیشه قدرت داشته اند و به طور مثال در دو مرحله که اول در خلع شدن رضا شاه و بعد در رفتن پسرش می بینیم در مورد حقوق زنان همه چیز برگشت سر جای اول، حجاب اجباری شد و اعتراض های به حجاب کم جمعیت و عملا نادیده گرفته شدند. حکومت بعدی هم به شکلی دیگر از زنان برای ویترینش استفاده کرد.
خواندن درباره ی تاریخ اجتماعی زنان همیشه به من یادآوری می کنه که چرا فمینیسم مهم هست و باید وجود داشته باشه و اینکه فعالیت های زنان در هرجای این جهان در طول زمان بوده که فمینیسم را به وجود آورده نه برعکس. تاریخ پر از زنانی هست که خیلی قبل از شکل گرفتن ایده ی امروزی فمينيسم برای حق برابر به شکلی تلاش کرده اند.
August 29, 2025
برای این کتاب ریویوهای مفصلی نوشته شده اینجا. من دیگه تکرار مکررات نمیکنم. صرفاً کتاب به یه نکتهی مهمی اشاره کرده بود که تو ریویوهایی که خوندم ندیدم کسی در موردش بگه. اونم توجه به پیریزی اساسی نهادهای مدرن در ترکیهی آتاتورکی و فقدانش در ایران رضاشاهی بود. نهادها نقش مهمی رو در اینکه ترکیه سرنوشت مشابهی با ایران -و حتی افغانستان- پیدا نکنه، ایفا کردن.
September 29, 2024
یکی از درخشانترین کتابهایی که در حوزهی زنان و تاریخ معاصر خواندم، نویسنده بر اساس آمار، مصاحبهها و اسناد خط سیر جنبش زنان ایران را با کلامی ساده و قابل فهم تشریح کرده. فصل آخر، که فصلی محذوف بود، رنج زن ایرانی را جامع و تاریخشمول بررسی کرده، که تا همین امروز به مسائل روز، صدق میکند.
کتابیست که باید خوانده شود!
کتابیست که باید خوانده شود!
June 16, 2017
i can only describe this book as an excellent historical and sociological sample of rise and fall of the women's rights in the modern history of our world .
the book starts from an era in which women hardly were granted any civil rights and sadly ends with the beginning of an era that women began to lose any obtained civil rights that they had and in the middle of these two eras we can truly understand the deadly mistakes that have been done this rise and fall in which many readers and researchers and societies can learn from to avoid to do so .
instead of writing the review of the book it self i would prefer to point and discuss a very important concept that i have got from this book and i find that to be the main and the most important reason of this rise and fall which does not apply only to women's rights and can grow and apply to almost any attempt of changing any routine and fixed behaviors and ideologies of any society .
in the fairly general description of the history of feminism in the description of feminism waves especially the first and second which are the legal approach to solve inequality of genders and second one being the cultural approach we see how firstly in a society a legal change mainly by the government's decision alone without any strong social movements or with little social movements some gender equality was given to women and in pursue of not losing those granted rights by different governments and government officials we see the second wave of cultural enhancement and social activities ,which by reading this book i found to be the deadliest mistake that had been done and the reason of failure of iran's society to adapt to such immediate changes .
i believe that for any legal changes in any society that society must first culturally become ready to adapt to those changes and for any society to adapt to certain cultural change that society must first be educated at least for couple of decades until the society itself is ready to demand changes from governments and sticks by those demand so in case of any governor change they wouldn't lose those hardly obtained rights .
in the three governor periods that this book had researched the women's struggles and suffering of inequality , we clearly see that either there wasn't any support from the governments for social movements that has been happening at that era or there wasn't enough cultural education for that society at the time the government recognized the need of legal change for the benefit of that society so iran was either failed to change its legal structure or was shocked when that structure suddenly changed , leading to iran's society to be unsatisfied with the changes that threatened its moral and religious values and eventually failing to move forward and stumped into the darkest period of its history yet .era that is missing in this book because the research end at the beginning of islamic republic of iran , a true medieval age for women sadly .
the book starts from an era in which women hardly were granted any civil rights and sadly ends with the beginning of an era that women began to lose any obtained civil rights that they had and in the middle of these two eras we can truly understand the deadly mistakes that have been done this rise and fall in which many readers and researchers and societies can learn from to avoid to do so .
instead of writing the review of the book it self i would prefer to point and discuss a very important concept that i have got from this book and i find that to be the main and the most important reason of this rise and fall which does not apply only to women's rights and can grow and apply to almost any attempt of changing any routine and fixed behaviors and ideologies of any society .
in the fairly general description of the history of feminism in the description of feminism waves especially the first and second which are the legal approach to solve inequality of genders and second one being the cultural approach we see how firstly in a society a legal change mainly by the government's decision alone without any strong social movements or with little social movements some gender equality was given to women and in pursue of not losing those granted rights by different governments and government officials we see the second wave of cultural enhancement and social activities ,which by reading this book i found to be the deadliest mistake that had been done and the reason of failure of iran's society to adapt to such immediate changes .
i believe that for any legal changes in any society that society must first culturally become ready to adapt to those changes and for any society to adapt to certain cultural change that society must first be educated at least for couple of decades until the society itself is ready to demand changes from governments and sticks by those demand so in case of any governor change they wouldn't lose those hardly obtained rights .
in the three governor periods that this book had researched the women's struggles and suffering of inequality , we clearly see that either there wasn't any support from the governments for social movements that has been happening at that era or there wasn't enough cultural education for that society at the time the government recognized the need of legal change for the benefit of that society so iran was either failed to change its legal structure or was shocked when that structure suddenly changed , leading to iran's society to be unsatisfied with the changes that threatened its moral and religious values and eventually failing to move forward and stumped into the darkest period of its history yet .era that is missing in this book because the research end at the beginning of islamic republic of iran , a true medieval age for women sadly .
Read
September 25, 2023این کتاب پژوهشی است دربارۀ مبارزات و جنبشهای زنان از مشروطه تا روزهای اول انقلاب. این روزها که ما در میانۀ «زن، زندگی، آزادی» هستیم. (1402) بخشی از اسمها و وقایع این کتاب به شکلهای مختلف بازگو شده اما هنوز هم نکات خیلی مهمی در کتاب وجود دارد. تاریخ کتابت مربوط به اوایل انقلاب ایران است و عجیب که تا سالها هیچ ردی از جنبش و اعتراض زنان در روایتهای تاریخی وجود نداشته. انگار که آنها هیچ کاری نکردند و اگر اتفاقی هم افتاده به خاطر قانون و تجدد و مواردی مثل این بوده.
از منظر تاریخی لااقل این کتاب نشان میدهد که زنان همیشه با تمام محدودیتها و نزاعی که با حکومت و دین و مردها داشتند سعی کردند صدای خودشان را بالا ببرند و افسوس که بخش زیادی از این مطالبات هنوز هم تغییر نکرده و برای حقوق بدیهی و پایهای باید مبارزه کنند. شاید با خواندن این کتاب بیشتر بفهمیم که چرا جنبش اخیر یعنی زن، زندگی، آزادی مهم است و چه راهی پر بلایی را گذراندند تا به این نقطه برسند.
بخش آخر کتاب دربارۀ اعتراضات بعد از انقلاب است که از کتاب حذف شده و تغییراتی است که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی بر زنان گذشت و تلاش آنها برای قبول نکردن این تغییرات که خیلی دقیق مغایرتها را نشان میدهد و این که چرا بعد از انقلاب به ناگاه امیال و آرزوها فرو ریخت و حکومت به یکباره دینی شد و صداهای مخالف را برنتافت.
از منظر تاریخی لااقل این کتاب نشان میدهد که زنان همیشه با تمام محدودیتها و نزاعی که با حکومت و دین و مردها داشتند سعی کردند صدای خودشان را بالا ببرند و افسوس که بخش زیادی از این مطالبات هنوز هم تغییر نکرده و برای حقوق بدیهی و پایهای باید مبارزه کنند. شاید با خواندن این کتاب بیشتر بفهمیم که چرا جنبش اخیر یعنی زن، زندگی، آزادی مهم است و چه راهی پر بلایی را گذراندند تا به این نقطه برسند.
بخش آخر کتاب دربارۀ اعتراضات بعد از انقلاب است که از کتاب حذف شده و تغییراتی است که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی بر زنان گذشت و تلاش آنها برای قبول نکردن این تغییرات که خیلی دقیق مغایرتها را نشان میدهد و این که چرا بعد از انقلاب به ناگاه امیال و آرزوها فرو ریخت و حکومت به یکباره دینی شد و صداهای مخالف را برنتافت.
March 29, 2025
به گمون من نویسنده کتاب بسیار تلاش کرده که بیطرفانه روایت کنه. در کتاب از زنانی یاد میشه مثل صدیقه دولتآبادی که من دچار یک جور شرم شدم که چطور تا الان نمیشناختمشون. احتمالا اگه در نوجوانی این کتاب رو خونده بودم خیلی بیشتر از این هم تصویر این زنان رو ایدهآلایز میکردم، ترکیبی از بیپروایی،دانش و یک جور اراده عجیب برای به وجود آوردن تغییر در زندگی زنان و در نگاهی که به بدنشون میشه. من این موضوع که در فصلهای آخر بیشتر بهش اشاره میشد و رویکرد نسبت به زنان در جمهوری اسلامی رو به نوعی در امتداد رویکرد پهلوی نسبت به زنان میدونست رو بسیار پسندیدم. همچنان زن و بدن زن ابزاری برای نشون دادن رویکرد حاکمیت.
در آخر ممنون از نوشین عزیز که خودش گله و کتاب رو هم به روانی ترجمه کرده.
در آخر ممنون از نوشین عزیز که خودش گله و کتاب رو هم به روانی ترجمه کرده.
June 6, 2021
بی انصافیه که به تاریخ دو تا حکومت مهم نپرداختن، پیشه پوری و جمهوری مهاباد. اتفاقات مهمی هم اون زمان اتفاق افتادن ولی هیچ اثری ازشون نبود تو کتاب.
May 18, 2025
این کتاب به بررسی جنبش حقوق زنان در ایران از سال ۱۲۸۰ تا ۱۳۵۷ میپردازد. نویسنده با نگاهی تاریخی، به تحلیل نخستین حرکتهای زنان از دوران انقلاب مشروطه تا وقوع انقلاب ۵۷ میپردازد و چگونگی شکلگیری و تحول این جنبشها را نشان میدهد. همچنین، کتاب به معرفی نخستین زنان فمینیست ایرانی و نقش آنها در شکلگیری گفتمان حقوق زنان در ایران اختصاص دارد.
بخشهایی از کتاب:
- البته اعتقاد به سرنوشت، در میان مردان و زنان خاورمیانه به شدت گسترده است. اما در مورد زنان، این باور به صورت نوعی پذیرش و تسلیم ¬بدون احساس خفت و بیچارگی در مقابل وضعیتشان¬ درآمده بود. ص ۳۱
- روحانیون و روشنفکران: اتحاد نامقدس
ویژگی عمده انقلاب مشروطه عبارت بود از ائتلاف بین اقشار مذهبی و روشنفکری. در اصل روشنفکران ایرانی اعتقادد داشتند که باید از شر سه مفسده خلاص شد:
استبداد سلطنتی، دگماتیسم روحانیت و امپریالیسم خارجی. به نظر آنان عامل نخست دشمن سیاسی آزادی، عدالت و رشد و ترقی است؛ مؤلفه دوم دشمن ایدئولوژیک دانش عقلانی و علمی است.... و سرانجان، عامل سوم یعنی امپریالیسم عامل بهرهکشی از دولتهای ضعیف نظیر دولت ایران است. ص ۳۲
- قانون اساسی ۱۲۸۵
هدف اصلی انقلاب مشروطیت، کاهش قدرت مطلقه سلطنت پادشاه بود و برای عملی ساختن این هدف چند ماده در قانون اساس گنجانده شد. پادشاه فقط در انتصاب نیمی از اعضای مجلس سنا قدرت مطلق یافت. وابستگان بلافصل شاه نیز از اشغال پستها و هرگونه سمتی در کابینه منع شدند، بودجه دربار باید توسط مجلس شورای ملی تصوین میشد و شاه به ظاهر فرمانده نیروهای امنیتی باقی ماند. ص ۳۶
- جدایی دین از دولت در حوزه مسایل حقوقی، سیاسی و اجتماعی مسئلهای غیرقابل پذیرش برای روحانیت شیعه بود.
خلاصه این که قانون اساسی ایران آمیزه منحصر به فردی از مفاهیم متناقض بود: شامل شریعت مذهبی، سکولاریسم و مفاهیم مشروطه غربی. ص ۳۷
- اقدامات غیر خشونت آمیز زنان نیز بسیار بود. برای نمونه در سال ۱۲۸۷ در جریان جنک داخلی در ایران مجله تایمز لندن محتوای تلگرامی را به چاپ رساند که کمیته زنان ایرانی به "سِر ادوارد گری" فرستاده بودند. سر ادوارد در آن زمان وزیر امور خارجه بریتانیا بود. تایمز مدعی شد که تلگرام زنان مورد توجه ملکه قرار گرفته و قرار بر آن شد که بریتانیا و روسیه هرگونه اقدام ضروری برای بازگرداندن نظم به ایران را انجام دهد. هم چنین زمانی که مجلس تلاش کرد تا بانک ملی تأسیس کند گروههای مختلف زنان جواهران و زینت آلات خود را فروختند و از دولت سهام خریدند. زنان مبتکر تحریم کالاهای خارجی بودند. آنان در پی آن بودند تا قهوهخانهها را متقاعد کنند که برای کاهش مصرف شکر وارداتی، قهوهخانههای خود را تعطیل کنند. انجمنها و سازمانهای زنان هم چنین در پی آن برآمده بودند که روسیه و انگلیس را وادار به ترک ایران کنند. ص ۴۰-۴۱
- ملیگرایی، زنان را از محیط خانگیشان بیرون کشید و برای نخستین بار زنان یاد گرفتند که در امور خارج از خانه و مسایل غیرسنتی و غیرمرسوم شرکت کنند. ص ۴۲
- روشنفکرانی چون میرزاده عشقی، بهار و ایرج میرزا از حامیان ثابت قدم حقوق زنان به ویژه در عرصه آموزش و کشف حجاب بودند. در ۱۲ مرداد ۱۲۹۰ یکی از این مردان به نام حاج محمد تقی وکیل الرعایا نماینده همدان نخستین کسی در تاریخ ایران بود که مسئله برابری زن و مرد را در مجلس شورا مطرح کرد. او سخنرانی غرایی در حمایت از حق رأی زنان ایراد کرد و از روحانیون خواست که موافقتشان را با حق رأی به زنان و مشارکت ساسی آنان اعلام کنند. مجلس از این پیشنهاد بسیار جسورانه شوکه شد. ص ۴۴
میرزاده عشقی (۱۳۰۳- ۱۲۳۲)، شاعر و فعال سیاسی است که نویسندهای صریحالهجه بود. او در یکی از اشعارش با نام "کفن سیاه" چنین میگوید:
شرم چه؟ مرد یکی بنده و زن یکی بنده
زن چه کرده است که از مرد شود شرمنده؟
چیست این چادر و روینده نازیبنده؟
گر کفن نیست بگو چیست پس این روبنده؟
مرده باد آن که زنان زنده به گور افکنده
.
.
.
ورنه تا زن به کفن سربرده
نیمی از ملت ایران مرده! ص ۵۶
- همه انجمنهای زنان هدف اصلیشان تأکید بر حقوق زنان نبود. برخی از آنها مانند "انجمن مخدرات وطن" هدف اصلیاش استقلال ایران از تسلط خارجیان بود. ص ۶۲
-در حالی که برخی از این گروهها، مانند انجمن مخدرات وطن، سلطه خارجیان را در موقعیت فرودست زنان مؤثر میدانستند، دیگر گروهها مانند انجمن حریت نسوان بر عوامل داخلی مانند نیروی بازدارنده روحانیت تأکید داشتند. ص ۶۳
- توجه کنید که هر چند فمینیستهای ایرانی عمدتاً از طبقات بالا بودند اما آنها در معرض شرایطی تحقیرآمیز مانند ازدواج در سنسن کم و طلاق قرار داشتند. ص ۸۰
پینوشت: همزمان با مطالعه این کتاب، کتاب دیگری از نوشین احمدی خراسانی با عنوان «قمر واقعاً زن بود!» را نیز خواندم. این اثر داستانی برای نوجوانان است و روایت دختری نوجوان را دنبال میکند که آرزو دارد به هنرستان موسیقی برود، اما با مخالفت والدینش مواجه میشود. در روند داستان، او مادربزرگش را در آسایشگاه مییابد و متجه میشود که مادربزرگ یکی از فرزندخواندههای قمر (خواننده) بوده است. مادربزرگ در دیدارهایشان از شهامت و جسارت قمر میگوید و الهامبخش نوهاش میشود. در نهایت، این دختر نوجوان با انگیزه و اعتماد به نفسی که از این گفتگوها میگیرد، موفق میشود پدر و مادرش را برای رفتن به هنرستان موسیقی متقاعد کند.
۱۴۰۴/۰۲/۲۸
بخشهایی از کتاب:
- البته اعتقاد به سرنوشت، در میان مردان و زنان خاورمیانه به شدت گسترده است. اما در مورد زنان، این باور به صورت نوعی پذیرش و تسلیم ¬بدون احساس خفت و بیچارگی در مقابل وضعیتشان¬ درآمده بود. ص ۳۱
- روحانیون و روشنفکران: اتحاد نامقدس
ویژگی عمده انقلاب مشروطه عبارت بود از ائتلاف بین اقشار مذهبی و روشنفکری. در اصل روشنفکران ایرانی اعتقادد داشتند که باید از شر سه مفسده خلاص شد:
استبداد سلطنتی، دگماتیسم روحانیت و امپریالیسم خارجی. به نظر آنان عامل نخست دشمن سیاسی آزادی، عدالت و رشد و ترقی است؛ مؤلفه دوم دشمن ایدئولوژیک دانش عقلانی و علمی است.... و سرانجان، عامل سوم یعنی امپریالیسم عامل بهرهکشی از دولتهای ضعیف نظیر دولت ایران است. ص ۳۲
- قانون اساسی ۱۲۸۵
هدف اصلی انقلاب مشروطیت، کاهش قدرت مطلقه سلطنت پادشاه بود و برای عملی ساختن این هدف چند ماده در قانون اساس گنجانده شد. پادشاه فقط در انتصاب نیمی از اعضای مجلس سنا قدرت مطلق یافت. وابستگان بلافصل شاه نیز از اشغال پستها و هرگونه سمتی در کابینه منع شدند، بودجه دربار باید توسط مجلس شورای ملی تصوین میشد و شاه به ظاهر فرمانده نیروهای امنیتی باقی ماند. ص ۳۶
- جدایی دین از دولت در حوزه مسایل حقوقی، سیاسی و اجتماعی مسئلهای غیرقابل پذیرش برای روحانیت شیعه بود.
خلاصه این که قانون اساسی ایران آمیزه منحصر به فردی از مفاهیم متناقض بود: شامل شریعت مذهبی، سکولاریسم و مفاهیم مشروطه غربی. ص ۳۷
- اقدامات غیر خشونت آمیز زنان نیز بسیار بود. برای نمونه در سال ۱۲۸۷ در جریان جنک داخلی در ایران مجله تایمز لندن محتوای تلگرامی را به چاپ رساند که کمیته زنان ایرانی به "سِر ادوارد گری" فرستاده بودند. سر ادوارد در آن زمان وزیر امور خارجه بریتانیا بود. تایمز مدعی شد که تلگرام زنان مورد توجه ملکه قرار گرفته و قرار بر آن شد که بریتانیا و روسیه هرگونه اقدام ضروری برای بازگرداندن نظم به ایران را انجام دهد. هم چنین زمانی که مجلس تلاش کرد تا بانک ملی تأسیس کند گروههای مختلف زنان جواهران و زینت آلات خود را فروختند و از دولت سهام خریدند. زنان مبتکر تحریم کالاهای خارجی بودند. آنان در پی آن بودند تا قهوهخانهها را متقاعد کنند که برای کاهش مصرف شکر وارداتی، قهوهخانههای خود را تعطیل کنند. انجمنها و سازمانهای زنان هم چنین در پی آن برآمده بودند که روسیه و انگلیس را وادار به ترک ایران کنند. ص ۴۰-۴۱
- ملیگرایی، زنان را از محیط خانگیشان بیرون کشید و برای نخستین بار زنان یاد گرفتند که در امور خارج از خانه و مسایل غیرسنتی و غیرمرسوم شرکت کنند. ص ۴۲
- روشنفکرانی چون میرزاده عشقی، بهار و ایرج میرزا از حامیان ثابت قدم حقوق زنان به ویژه در عرصه آموزش و کشف حجاب بودند. در ۱۲ مرداد ۱۲۹۰ یکی از این مردان به نام حاج محمد تقی وکیل الرعایا نماینده همدان نخستین کسی در تاریخ ایران بود که مسئله برابری زن و مرد را در مجلس شورا مطرح کرد. او سخنرانی غرایی در حمایت از حق رأی زنان ایراد کرد و از روحانیون خواست که موافقتشان را با حق رأی به زنان و مشارکت ساسی آنان اعلام کنند. مجلس از این پیشنهاد بسیار جسورانه شوکه شد. ص ۴۴
میرزاده عشقی (۱۳۰۳- ۱۲۳۲)، شاعر و فعال سیاسی است که نویسندهای صریحالهجه بود. او در یکی از اشعارش با نام "کفن سیاه" چنین میگوید:
شرم چه؟ مرد یکی بنده و زن یکی بنده
زن چه کرده است که از مرد شود شرمنده؟
چیست این چادر و روینده نازیبنده؟
گر کفن نیست بگو چیست پس این روبنده؟
مرده باد آن که زنان زنده به گور افکنده
.
.
.
ورنه تا زن به کفن سربرده
نیمی از ملت ایران مرده! ص ۵۶
- همه انجمنهای زنان هدف اصلیشان تأکید بر حقوق زنان نبود. برخی از آنها مانند "انجمن مخدرات وطن" هدف اصلیاش استقلال ایران از تسلط خارجیان بود. ص ۶۲
-در حالی که برخی از این گروهها، مانند انجمن مخدرات وطن، سلطه خارجیان را در موقعیت فرودست زنان مؤثر میدانستند، دیگر گروهها مانند انجمن حریت نسوان بر عوامل داخلی مانند نیروی بازدارنده روحانیت تأکید داشتند. ص ۶۳
- توجه کنید که هر چند فمینیستهای ایرانی عمدتاً از طبقات بالا بودند اما آنها در معرض شرایطی تحقیرآمیز مانند ازدواج در سنسن کم و طلاق قرار داشتند. ص ۸۰
پینوشت: همزمان با مطالعه این کتاب، کتاب دیگری از نوشین احمدی خراسانی با عنوان «قمر واقعاً زن بود!» را نیز خواندم. این اثر داستانی برای نوجوانان است و روایت دختری نوجوان را دنبال میکند که آرزو دارد به هنرستان موسیقی برود، اما با مخالفت والدینش مواجه میشود. در روند داستان، او مادربزرگش را در آسایشگاه مییابد و متجه میشود که مادربزرگ یکی از فرزندخواندههای قمر (خواننده) بوده است. مادربزرگ در دیدارهایشان از شهامت و جسارت قمر میگوید و الهامبخش نوهاش میشود. در نهایت، این دختر نوجوان با انگیزه و اعتماد به نفسی که از این گفتگوها میگیرد، موفق میشود پدر و مادرش را برای رفتن به هنرستان موسیقی متقاعد کند.
۱۴۰۴/۰۲/۲۸
November 8, 2009
من زنم زن خواهم بود
Displaying 1 - 21 of 21 reviews