Για την πολιτιστική επανάσταση

by Louis Althusser, Λουί Αλτουσέρ, Τάσος Μπέτζελος (Translator)

Όποια θέση κι αν έχει πάρει κάθε κομμουνιστής, θα ήταν απαράδεκτο να "αντιμετωπίσει" με αυτοματισμούς, και δίχως περαιτέρω διερεύνηση, την Κινεζική Πολιτιστική Επανάσταση, σαν ένα γεγονός ανάμεσα σε άλλα, σαν ένα επιχείρημα ανάμεσα σε άλλα.

Καταρχάς, η Πολιτιστική Επανάσταση δεν είναι επιχείρημα: είναι πρωτίστως ένα ιστορικό γεγονός. Δεν είναι ένα γεγονός ανάμεσα σε άλλα, είναι ένα ιστορικό γεγονός χωρίς προηγούμενο.

Δεν είναι ένα περιστασιακό ιστορικό γεγονός, δεν είναι μια απόφαση που ελήφθη "σε σχέση" με την πάλη του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας ενάντια στον "σύγχρονο ρεβιζιονισμό" ή την στρατιωτική και πολιτική περικύκλωση της Κίνας. Είναι ένα ιστορικό γεγονός μεγάλης σημασίας και μακράς διάρκειας. Ανήκει στην ανάπτυξη της Κινεζικής Επανάστασης. Αντιπροσωπεύει μια από τις φάσεις της, μια από τις μεταβολές της. Απλώνει τις ρίζες του στο παρελθόν της και προετοιμάζει το μέλλον της. Με αυτήν την έννοια, δεν ανήκει μόνο στην Κινεζική Επανάσταση αλλά και στο Διεθνές Κομμουνιστικό Κίνημα.

Πρόκειται επομένως για ένα ιστορικό γεγονός που πρέπει να εξεταστεί καθεαυτό, στην ανεξαρτησία και τη βαθύτητα του, χωρίς να αναχθεί πραγματιστικά σε κάποια πλευρά της σημερινής συγκυρίας. Επιπλέον, πρόκειται για ένα μοναδικό ιστορικό γεγονός. Αφενός, δεν έχει κανένα ιστορικό προηγούμενο και αφετέρου παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον. Ο Μαρξ, ο Ένγκελς και ο Λένιν διακήρυσσαν πάντοτε ότι είναι απολύτως αναγκαίο να δοθεί στη σοσιαλιστική υποδομή, η οποία εγκαθιδρύεται με την πολιτική επανάσταση, μια αντίστοιχη ιδεολογική υπερδομή, δηλαδή μια σοσιαλιστική ιδεολογική υπερδομή. Χρειάζεται επομένως μια ιδεολογική επανάσταση, μια επανάσταση στην ιδεολογία των μαζών. Αυτή η θέση εκφράζει μια θεμελιώδη αρχή της μαρξιστικής θεωρίας. Ο Λένιν είχε βαθιά επίγνωση αυτής της αναγκαιότητας, και το μπολσεβίκικο κόμμα κατέβαλε μεγάλες προσπάθειες σε αυτήν την κατεύθυνση. Όμως οι περιστάσεις δεν επέτρεψαν στην ΕΣΣΔ να θέσει στην πολιτική ημερήσια διάταξη μια μαζική ιδεολογική επανάσταση. Πρώτο το ΚΚΚ κινείται και παρακινεί τις μάζες σε αυτήν την κατεύθυνση, εφαρμόζοντας νέα μέσα. Πρώτο το ΚΚΚ θέτει στην ημερήσια διάταξη αυτή την μαζική ιδεολογική επανάσταση, η οποία περιγράφεται με τον όρο "Πολιτιστική Επανάσταση". Αυτή η συσχέτιση ανάμεσα σε μια μαρξιστική θεωρητική θέση που παρέμενε μέχρι σήμερα σε πρακτική κατάσταση και σε ένα νέο ιστορικό γεγονός, που συνιστά πραγμάτωσή της, δεν μπορεί προφανώς να αφήσει αδιάφορο κανέναν κομμουνιστή. Μια τέτοια συσχέτιση δεν μπορεί παρά να προκαλέσει ένα εξαιρετικό πολιτικό και θεωρητικό ενδιαφέρον.

Ασφαλώς, η καινοτομία, η πρωτοτυπία, ο απρόσμενος χαρακτήρας των μορφών του συμβάντος δεν μπορούν παρά να προκαλέσουν έκπληξη, να προβληματίσουν και να εγείρουν κάθε είδους ερωτήματα. Το αντίθετο θα ήταν παράδοξο.
Σε αυτές τις συνθήκες, κανείς δεν μπορεί να λάβει θέση αν δεν διεξαγάγει πρώτα μια σοβαρή μελέτη. Ένας κομμουνιστής, εξ αποστάσεως όπως εμείς, δεν μπορεί να αποφανθεί για την Πολιτιστική Επανάσταση, και συνεπώς να την κρίνει, αν δεν έχει αναλύσει, τουλάχιστον σε επίπεδο αρχών, με βάση τα ντοκουμέντα που διαθέτει, και υπό το φως των μαρξιστικών αρχών, τους πολιτικούς και θεωρητικούς τίτλους της Πολιτιστικής Επανάστασης.

Αυτό σημαίνει:
1) Πρέπει πρώτα να αναλύσουμε την Πολιτιστική Επανάσταση ως ένα πολιτικό γεγονός, πράγμα που προϋποθέτει ότι θα εξετάσουμε ταυτοχρόνως:
- την πολιτική συγκυρία στην οποία παρεμβαίνει,
- τους πολιτικούς στόχους που θέτει,
- τα μέσα και τις μεθόδους που χρησιμοποιεί και εφαρμόζει.

2) Πρέπει εν συνεχεία να εξετάσουμε αυτό το πολιτικό γεγονός υπό το φως των θεωρητικών αρχών του μαρξισμού (ιστορικός υλισμός, διαλεκτικός υλισμός), για να διερευνήσουμε κατά πόσο αυτό το πολιτικό γεγονός είναι, ή όχι, σύμφωνο με τις θεωρητικές αρχές του μαρξισμού.
Χωρίς αυτήν την διπλή, πολιτική και θεωρητική, ανάλυση την οποία θα παρουσιάσουμε εδώ σε αδρές γραμμές, δεν είναι δυνατόν για έναν Γάλλο κομμουνιστή να κρίνει την Πολιτιστική Επανάσταση.

40 pages, Paperback

First published January 1, 2009

About the author

Louis Pierre Althusser (1918–1990) was one of the most influential Marxist philosophers of the 20th Century. As they seemed to offer a renewal of Marxist thought as well as to render Marxism philosophically respectable, the claims he advanced in the 1960s about Marxist philosophy were discussed and debated worldwide. Due to apparent reversals in his theoretical positions, to the ill-fated facts of his life, and to the historical fortunes of Marxism in the late twentieth century, this intense interest in Althusser's reading of Marx did not survive the 1970s. Despite the comparative indifference shown to his work as a whole after these events, the theory of ideology Althusser developed within it has been broadly deployed in the social sciences and humanities and has provided a foundation for much “post-Marxist” philosophy. In addition, aspects of Althusser's project have served as inspiration for Analytic Marxism as well as for Critical Realism. Though this influence is not always explicit, Althusser's work and that of his students continues to inform the research programs of literary studies, political philosophy, history, economics, and sociology. In addition, his autobiography has been subject to much critical attention over the last decade. At present, Althusser's philosophy as a whole is undergoing a critical reevaluation by scholars who have benefited from the anthologization of hard-to-find and previously unpublished texts and who have begun to engage with the great mass of writings that remain in his archives.