Tuấn, Chàng trai nước Việt: Chứng tích thời đại đầu thế kỷ XX

by Nguyễn Vỹ

Bộ sách này không phải là một tiểu thuyết cũng không phải là một kí ức cá nhân.

Tuấn là một nhân vật tiêu biểu điển hình cho những chàng trai Việt Nam sinh trưởng trên đất nước từ đầu thế kỷ XX. Chàng lớn lên giữa một bối cảnh lịch sử và xã hội cổ kính đang biến chuyển dần dần theo định mệnh, do sự xâm nhập của người Pháp hoàn toàn xa lạ từ Phương Tây đến đô hộ xứ ta. Họ đã đương nhiên để lại những dấu tích sâu đậm của một nền văn minh mới, và tạo ra một vận mệnh mới cho các dân tộc Việt Nam.

Với tư cách một nhân chứng vô tư của thời đại, Tuấn thuật lại rất khách quan và chân thật, không màu mè chải chuốt, tất cả những biến đổi phi thường ấy, về lịch sử, xã hội, phong hóa, tập tục kinh tế trong đời sống tinh thần và vật chất của nhân dân Việt Nam từ 1900 đến nay. Một đời sống dồi dào sinh lực, đầy thử thách và kinh nghiệm.

Những người việt sinh trưởng vào đầu thế kỷ có thể chứng nhận rằng những sự kiện thấy, nghe, sống, những phong trào, nhân vật biến cố lớn hay nhỏ, ghi lại trong tác phẩm này hoàn toàn xác thực. Ở đây không có chỗ cho tưởng tượng, cũng như chủ quan thành kiến.

Những thế hệ hôm nay và hậu lai sẽ tìm nơi đây những yếu tố để suy nghiệm về lịch sử dân ta.

Sài Gòn, 11-12-1969.
Nguyễn Vỹ

Genres: History

978 pages, Paperback

First published January 1, 1971

About the author

Nguyễn Vỹ (1910/12? - 1971) sinh ra trong một gia đình cách mạng, là một trong những nhà thơ mới đầu tiên của Việt Nam. Các bút hiệu khác của ông: Tân Phong, Tân Trí, Lệ Chi, Cô Diệu Huyền.

Ông nổi tiếng là một thơ yêu chuộng cái mới và là một nhà báo nói thật.

Thời kì trước Cách Mạng tháng 8/1945, ông hoạt động viết thơ, làm văn, và viết cho các báo ở Hà Nội - một cây bút chính luận sắc sảo. Ông cũng thuộc nhóm nhà văn chống một số các chủ trương của nhóm Tự Lực Văn Đoàn vì họ đả phá hầu hết các phong tục cổ truyền của dân tộc, luôn dùng từ nhaque (pháp hóa của 'nhà quê') để miệt thị người nông thôn. Năm 1937 ông cho ra đời tờ Bạch Nga với quan điểm chính trị quyết liệt nên bị cấm và bị cầm tù.

Thời kì sau 1945, Nguyễn Vỹ tiếp tục hoạt động thơ văn nhưng tại miền Nam và chủ yếu là Sài Gòn. Ông cho in nhiều báo như tờ Dân Chủ ở Đà Lạt (chống chính sách Bảo Đại), nhật báo Dân Ta ở Sài Gòn, tuần báo Bông Lúa, tuần báo thiếu nhi Thằng Bờm, v.v. nhưng hầu hết đều bị đóng cửa, trừ tờ nguyệt san Phổ Thông (chú trọng về văn học nghệ thuật)mà ông chủ trương bán vào năm 1957.

Năm 1956 ông được mời làm cố vấn cho chính quyền bấy giờ nhưng được một thời gian rồi ông rút lui. Năm 1971, ông mất do tai nạn xe hơi.

Ông để lại cho đời nhiều tác phẩm với nhiều thể tài phong phú, đa dạng, phải nói là đồ sộ:
* Về thơ có: Tập thơ đầu – Premières Poésies (1934, thơ Việt – Pháp), Hoang vu (1962).
* Truyện ngắn: Vinh và nhục của Nguyễn Văn Nguyên (1936).
* Tiểu thuyết gồm có: Đứa con hoang (1938), Người yêu của hoàng thượng (1938), Thi sĩ Kỳ Phong (1938), Chiếc bóng (1941), Dây bí rợ (1957), Chiếc áo cưới màu hồng (1957), Hai thiêng liêng (1957), Mồ hôi nước mắt (1965).
* Chính luận viết bằng tiếng Pháp: Kẻ thù là Nhật Bản (1938), Cái họa Nhật Bản (1938), Tấn kịch Việt – Pháp (1947).
* Biên khảo: Những người đàn bà lừng danh trong lịch sử (1970). Chứng tích thời đại: Tuấn, chàng trai nước Việt (1970), Văn thi sĩ tiền chiến (1970).

Nguyễn Vỹ là nhà thơ, nhà văn và là nhà báo lão thành trong làng báo miền Nam . Ông được người đời công nhận là một nhà báo dám nói lên sự thật. Về văn, Nguyễn Vỹ chuyên viết tiểu thuyết xã hội. Cùng với tiểu thuyết và các thể tài khác, Nguyễn Vỹ trước sau vẫn là một nhà thơ. Ông thật sự nổi tiếng về thơ. Từ năm 1941, mặc dù có những nhận định có phần khắt khe về Nguyễn Vỹ (phê nhiều hơn là khen), nhưng cả Hoài Thanh – Hoài Chân và Vũ Ngọc Phan đều phải công nhận: “Nguyễn Vỹ là người có tài về thơ“.

Nguồn và đọc thêm về Nguyễn Vỹ:
Lê Ngọc Trác
Trần Quảng Á

Reviews

[Tam · Rating 4 out of 5]

Chúng ta biết gì về văn hóa VN vào giai đoạn nửa đầu thế kỷ 20? Với tôi thì là con số 0. Những hiểu biết rất mơ hồ ngay cả về chính trị chứ đừng nói đến đời sống và văn hóa, văn nghệ, truyền thống.

Đây là một cuốn sách có thể nói là thuộc dạng báo/phóng sự, chỉ có đâu đó tác giả tự thêm một chút những xúc cảm, tâm tư lo lắng của Tuấn, người mà ông gọi là đại biểu cho giới thanh niên An Nam lúc bấy giờ, nhưng theo tôi thì có lẽ là đại diện cho giai cấp giống tác giả - tức là giới thanh niên trí thức vừa phải, không cổ hủ mà cũng không quá cấp tiến. Họ được học và tiếp cận văn hóa Pháp, thế nhưng vẫn giữ được cái lòng muốn bảo tồn lấy "Quốc hồn quốc túy" của dân tôc. Giới công nông chưa được đề cập mấy, giới thượng lưu và Nho hẳn lại càng không. Nhưng dù sao đây cũng là những vốn kiến thức đầy ý nghĩa dành cho thế hệ sau này về một thời kỳ còn nửa tây nửa ta, nửa ông nửa bà, xã hội còn đang non nớt tìm lối đi.

Giọng văn nhiều lúc là hài huớc, lúc lại khá đau đáu nhớ nước thương nhà, mà đa phần là ngây thơ - vì có lẽ tác giả cố gắng diễn tả một cách khách quan nhất dưói góc độ của một cậu bé. Nhưng nhiều lúc cũng hơi buồn cười vì tác giả không chịu lộ mình để nhận xét về thời cuộc mà lại cố mượn Tuấn mãi - ép cậu lúc nào cũng phải khách quan như thế. Có những chương lặp đi lặp lại "Tuấn nhận xét rằng", "Tuấn rút ra rằng", hay bào chữa nhiều lần "cũng như Tuấn, đa phần thế hệ trẻ, thế hệ thanh niên ngày ây.." "đều như thế", v.v.

Nền văn hóa hiện ra lưu lại ấn tượng đặc biệt trong tôi. Nếu như khi đọc "Vang bóng một thời", tôi hoảng hốt tự hỏi đây là cái thời nào thế này? Từng tồn tại thế sao cái phong tục cốt cách lễ tiết ấy?, và rồi đoái hoài ngơ ngẩn tới một cái thời đã xa lắm rồi, thì "Tuấn, chàng trai đất Việt" mở ra một xã hội giao thời thật hồi hộp và sôi nổi. cái nhìn dàn ra toàn cảnh cả ba miền Bắc Trung Nam, có lẽ đó là điểm mạnh của cuốn sách bởi Nguyễn vỹ thực sự đã sống và làm việc ở những nơi đó.

Những chương đầu đem lại rất nhiều kiến thức xã hội. Tôi giật mình đọc sự biến chuyển trong đời sống: từ mái tóc dài búi cao biểu tượng cho chữ hiếu được cắt cho ngắn đi, từ học tiếng Nho rồi dần chuyển sang Quốc ngữ thế nào, từ sự xuất hiện của cái Xe đạp cho tới cái xe ô tô rồi là máy bay, lối ăn lối mặc của nữ và nam ba miền, v.v... Sự giao thoa và mâu thuẫn của hai văn hóa Đông và Tây ở những chương đầu này là có giá trị hơn cả. Đọc mới thấy văn hóa Pháp ảnh hưởng mạnh mẽ tới thế nào, dù tới ngày nay chỉ còn đọng lại chủ yếu là trong ngôn ngữ: biết bao như những từ Pháp được phiên âm sang tiếng Việt (từ "sếp" bắt nguồn từ "chefs" chẳng hạn), những tiếng "bồi" hài hước (tôi không thể kể ngay ra đây được vì nhiều quá, nhưng lấy ví dụ "lắc léo mái dòng lô" - "l'élève maison-l'eau" tức "học sinh trường nhà nước") Có cả tá từ nữa mà thỉnh thoảng tôi lại cười ha hả.

Càng về những chương cuối càng mang nhiều màu sắc chính trị hơn. Thế nhưng Nguyễn Vỹ thiên về liệt kê sự kiện hơn là phân tích nguyên nhân kết quả, vậy nên giữ được khá khách quan. Cái kết hơi đột ngột dừng lại ở thời điểm 19/8/45. Có lẽ vì Tuấn không tham gia bất kỳ đảng phái nào nên ta không thấy rõ được hoạt động của họ mà chủ yếu dựa trên mặt báo hoặc nguồn tin cá nhân tương đối chung chung. Tuy vậy Tuấn rõ ràng vẫn là đại biểu cho chủ nghĩa dân tộc. Nguyễn Vỹ cũng không quá đi sâu về các vấn đề tư tưởng này, nhưng ít ra ông còn chỉ ra rạch ròi cho chúng ta biết đâu là đâu. Sách sử học cấp 3 thì đúng là quá chung chung, khiến cho bao nhiêu vận động phong trào thời đó chỉ được đóng cộp một cái mác là "khởi nghĩa" hay "cách mạng". Nhưng "khởi nghĩa" với "cách mạng" chỉ là từ chỉ hành động, còn bản chất của hành động là như thế nào chúng ta không được biết tới. Nhưng quan trọng nhất, ông nhấn đi nhấn lại về lòng yêu nước, muốn dành lấy độc lập tự do chủ quyền. Vậy nên cuốn sách dễ được đón nhận hơn và rất có giá trị tinh thần.

[Hideki · Rating 5 out of 5]

Tôi được Thanh Trang giới thiệu cuốn sách này khi chúng tôi vẫn còn học đại học. Thời điểm đọc cuốn này, tôi đã đọc Đèn Cù và Bên Thắng Cuộc. Khác với khi đọc Bên Thắng Cuộc, khi đọc cuốn sách này tôi hoàn toàn tin tưởng đó là những chuyện đã xảy ra, dù tác giả không nói rằng đây là một câu chuyện có thật. Nếu tôi sinh ra vào thời điểm ấy, rất có thể tôi cũng sẽ đi theo một con đường giống như Trần Tuấn.

Cuốn sách giống như hồi ký của tác giả. Không có những chuyện kịch tính, nhưng trong bối cảnh xã hội đó, cuộc đời của mỗi con người, không thêm bớt, đã có thể trở thành những câu chuyện mà ngày nay chúng ta có thể học hỏi. Mỗi người sẽ có những suy nghĩ khác nhau khi đọc cuốn sách này, riêng tôi cảm thấy tự hào và nuối tiếc. Tự hào vì dân tộc tôi có những con người tài năng, chúng tôi hoàn toàn có khả năng làm nên những điều vĩ đại, và nuối tiếc vì chúng tôi đã có một số phận bất hạnh. Nếu không mất đi những năm tháng đó, giờ Việt Nam có thể đã là một đất nước rất khác.

[Quân Khuê · Rating 2 out of 5]

Nửa đầu vui, nhiều thông tin. Sau chán dần.

[Thanh (Hans) · Rating 4 out of 5]

Cuốn sách thú vị về Việt Nam đầu thế kỷ 20, với một góc nhìn khá lạ của tác giả, không giống như những gì chúng ta thường được đọc trong sách giáo khoa hay trên báo chí.

Phần đầu cuốn sách nói tới những phong tục, tập quán của nước Việt xưa và sự thay đổi nhanh chóng đáng ngạc nhiên của xã hội khi có sự tiếp cận của ảnh hưởng Pháp, đặc biệt trong việc giáo dục. Chúng ta sẽ rất ngạc nhiên khi biết được lí do đàn ông Việt và người Tàu xưa thường để tóc dài là do họ quan niệm búi tóc là chữ hiếu với ông bà cha mẹ, cắt tóc là mất gốc và việc thay đổi nếp nghĩ này khó khăn tới chừng nào. Chúng ta cũng sẽ thấy được việc du nhập chữ quốc ngữ được thực hiện dần dần ra sao, và có chút gì đó ngỡ ngàng khi nhận ra rằng thực dân không hề "ép buộc" người An Nam phải học tiếng Tây như mình vẫn tưởng. Kỳ thực, như Nguyễn Vỹ nhận định, hầu hết thái độ khinh thường người An Nam của nhà cầm quyền Pháp lại được nuôi dưỡng bằng chính sự bạc nhược, luồn cúi, nịnh bợ của những người An Nam làm việc cho/ hưởng lợi từ Pháp. Theo Nguyễn Vỹ, những tính cách xấu này được di truyền từ thời phong kiến.

Phần sau cuốn sách mang nhiều ảnh hưởng chính trị của thời đại. Điều này cũng dễ hiểu vì giai đoạn 1926 - 1945 là giai đoạn nhiều biến chuyển lịch sử quan trọng mà ta chỉ nhận ra sự phức tạp của nó sau khi đọc cuốn sách. Hiển nhiên, những nhận định của tác giả là dưới góc nhìn của một trí thức tiểu tư sản, một thiểu số trong xã hội thời bấy giờ. Tuy nhiên, sự trung lập trong việc đưa ra nhận định, cộng với các dẫn chứng, giúp chúng ta phần nào có được cái nhìn khách quan về toàn cuộc nước Việt Nam, cả chính trị, xã hội và văn hóa. Có thể nói, phần sau cuốn sách như một bữa tiệc mà ở đó, ta có thể gặp và nhìn thấy cách hành xử của nhiều người nổi tiếng và những cái tên "đình đám" của lịch sử nước nhà.

Chút thông tin ngoài lề: đây gần như là một phóng sự với hình thức một tự truyên cá nhân của Nguyễn Vỹ. Điều này cũng là điểm làm nên sự hấp dẫn của tác phẩm: Phóng sự lịch sử nhưng lại rất có cốt truyện và "tính người".

[Châu Diệu Hà]

Quyển này do học môn chuyên ngành được giới thiệu :))) mãi môn đó không thèm đọc, cho đến khi đang làm tiểu luận môn khác có chủ đề liên quan làm mình sực nhớ lại quyển này. Cảm ơn thầy Thành nhiềuu ạ

[Ng M.Phuong · Rating 3 out of 5]

Mình có viết bài nói sơ qua về nội dung cuốn sách và những điều mình thích, không thích ở cuốn sách này tại đây
https://asojourner.com/trang-sach/tua...

[Lâm Nguyễn · Rating 4 out of 5]

Mở đầu tập tiểu thuyết dài này, Nguyễn Vỹ đã khẳng định lại: "Bộ sách này không phải một tiểu thuyết, cũng không phải là một ký ức cá nhân. TUẤN là một nhân vật điển hình, tiêu biểu những chàng trai Việt Nam sinh trưởng trên Đất Nước từ đầu thế kỷ. Chàng lớn lên giữa một bối cảnh lịch sử và xã hội cổ kính đang bắt đầu biến chuyển dần dần theo định mệnh do sự xâm nhập của người Pháp hoàn toàn xa lạ từ Tây phương đến đô hộ xứ ta. Họ đã đương nhiên để lại những dấu tích sâu đậm của một Văn minh mới, và tạo ra một vận mệnh mới cho Dân Tộc Việt Nam. Với tư cách một nhân chứng vô tư của Thời Đại, TUẤN thuật lại rất khách quan và chân thật, không màu mè chải-chuốt, tất cả những biển đổi phi thường ấy, về lịch sử, xã hội, phong hóa, tập tục, kinh tế, trong đời sống tinh thần và vật chất của nhân dân Việt Nam từ 1900 đến nay. Một đời sống dồi dào sinh lực, đầy thử thách và kinh nghiệm. Những người Việt sinh trưởng vào đầu Thế kỷ có thể chứng nhận rằng những sự kiện, thấy, nghe, sống, những phong trào, nhân vật, biến cố lớn hay nhỏ, ghi lại trong tác phẩm này đều hoàn toàn xác thực. Ở đây, không có chỗ cho tưởng tượng, cũng như cho chủ quan, thành kiến. Những thế hệ hôm nay và hậu lai sẽ tìm nơi đây những yếu tố để suy nghiệm về Lịch Sử Dân ta.

Tạm thời, vẫn có thể xem đây là một tập tiểu thuyết, theo tiến trình của lịch sử, và đầu mỗi chương, tác giả có tóm lược các biến động tiêu biểu / mấu chốt, hoặc quan trọng được tác giả đưa vào trong chương. Tác giả cũng đồng thời khéo léo chắt lọc, chọn lựa các sự kiện tiêu biểu trong từng năm, địa điểm diễn ra, để sắp đặt đưa nhân vật của mình đến những không gian đó để chứng kiến, hoặc nếu ở xa thì vẫn có những cách để dõi theo, qua báo chí. Và cách chọn Tuấn là một người viết báo cũng là một cách thông minh để dễ dàng theo dòng thời sự, quan tâm đến nhiều tờ báo thời bấy giờ, và phân tích, nhận định được định hướng của các tờ báo đó.

Tác giả cũng để Tuấn là một người của Quốc Gia, nhưng không bước chân sâu vào các hoạt động chính trị, mà chỉ đứng ở trên lập trường làm báo và đưa ra các nhận định, thậm chí gắt gao về các chế độ của chính quyền đương thời.

Điều thú vị là tác giả cũng đã chi tiết ghi nhận lại những thay đổi của xã hội vào từng thời điểm, cụ thể là từng năm, ở năm đó, ngoài có những điểm chính về chính trị, thì có những điểm về văn hoá, xã hội đương thời, có những gì khác so với hiện tại, giúp người đọc có được sự chuyển mình của xã hội Việt Nam những năm đầu thế kỷ 20.

[Thao Phan · Rating 3 out of 5]

3* vì nửa sau của tác phẩm đọc quá mệt, mang tính liệt kê nhiều hơn là phân tích con người và sự kiện.

[Minh Minh · Rating 4 out of 5]

Insightful về cuộc sống thời ấy. Như sống một cuộc đời mới

[Rosie Nguyễn · Rating 3 out of 5]

Cuốn sách này được một người chị làm báo của tôi giới thiệu, vì có giới thiệu nên mới đọc, chứ thực sự tôi hơi lười đọc văn học Việt Nam.

Nhân vật Tuấn có vẻ là hóa thân của tác giả, trong cố gắng mô tả một cách chân thực tình hình xã hội Việt Nam thế kỷ hai mươi, vì bản thân tác giả nổi tiếng là người nói thật và không bị ảnh hưởng bởi một đảng phái hay hệ tư tưởng nào.

Đoạn đầu của sách cung cấp nhiều dữ liệu, thông tin rất thú vị về phong tục tập quán, đời sống sinh hoạt và văn hóa của xã hội Việt Nam đầu thế kỷ trước. Rất hứng thú và gợi nhiều suy nghĩ, nhất là những quan sát về tính cách người Việt vẫn còn giữ nguyên trong thời hiện tại, và những đổi thay trong cuộc sống, xã hội Việt sau một thế kỷ nhiều biến cố.

Nhưng đoạn sau, nhất là từ chương 40 trở đi, tác giả quá chú trọng đến chính trị, hầu như chỉ là những tường thuật về diễn biến chính trị, những liệt kê các sự kiện chính trị lê thê, sự mâu thuẫn giữa các đảng phái và điểm sơ qua một số tờ báo, làm tôi giảm hết cả hứng thú, tưởng chừng phải bỏ dở. Sau đó, dường như sực nhớ ra, tác giả mới thêm vào những mô tả về đời sống người dân, các phong trào văn hóa, những câu chuyện về cuộc sống thường nhật và những chi tiết không chính thức về các nhân vật lịch sử, thì mới thấy thú vị trở lại.

Về văn phong, có lẽ do sự khác nhau giữa văn phong báo chí của hai thời, hoặc vì tôi đọc bản ebook không đúng với nguyên tác, nên thấy có nhiều điểm không hợp lý. Hầu hết câu chuyện mô tả cuộc sống của Tuấn dưới giọng kể của bên thứ ba khách quan, nhưng đôi khi tác giả lại xưng tôi và thêm những câu cảm thán cứ như đang trò chuyện. Những sự kiện lặp đi lặp lại ở các chương khác nhau. Và những tóm tắt chương không ăn nhập gì với nội dung kế tiếp.

Tóm lại, có lẽ sách thích hợp với những ai quan tâm đến chính trị Việt Nam đầu thế kỷ trước. Thích hợp để tham khảo.