Hồ Quý Ly

by Nguyễn Xuân Khánh

Bằng nghệ thuật tái hiện khoáng đạt, nhà văn Nguyễn Xuân Khánh đã lật lại lịch sử thời kỳ cuối đời nhà Trần, góp thêm tiếng nói khám phá xã hội và con người Hồ Quý Ly - một nhân vật mà hơn 600 năm qua vẫn còn nhiều tranh cãi về ông.

Hơn thế, cuốn tiểu thuyết còn là bức tranh đẹp về Thăng Long ngàn năm văn hiến với những địa danh cổ nổi tiếng, những cảnh sinh hoạt thôn dã, những lễ hội dân gian, những phong tục tốt đẹp...được lưu truyền hay đã bị mai một theo năm tháng.

Genres: Fiction, Historical Fiction, Literature, Historical, Cultural

837 pages, Paperback

First published June 1, 2006

About the author

Tiểu Sử:

Nguyễn Xuân Khánh sinh năm 1933 tại làng Cổ Nhuế, Hà Nội. Ông đỗ tú tài Toán, học Đại học Y khoa Hà Nội cho đến hết năm 1952 thì ra vùng tự do tham gia bộ đội. Trong khoảng mười năm, ông ở một đơn vị pháo binh, rồi dạy văn hoá tại Trường Sĩ quan Lục quân trước khi chuyển về làm việc tại tạp chí Văn nghệ Quân đội. Từ 1966, ông là phóng viên báo Thiếu niên Tiền phong trước khi về hưu non vào năm 1973. Hiện ông sống ở Hà Nội.

Tác phẩm: Rừng sâu (tập truyện ngắn, Nxb. Văn học, H., 1962), Miền hoang tưởng (tiểu thuyết, Nxb. Đà Nẵng, 1990), Trư cuồng (tiểu thuyết, talawas, 2005), Hồ Quý Ly (tiểu thuyết, Nxb. Phụ nữ, Hà Nội, 2000, 2001, 2002, nối bản và tái bản 15 lần), Hai đứa trẻ và con chó Mèo xóm núi (Nxb Kim Đồng, Hà Nội, 2002), (Mưa quê, Nxb Kim Đồng, Hà Nội, 2003). Mẫu thượng ngàn (tiểu thuyết, Nxb. Phụ nữ, Hà Nội, 2006).

Sách biên khảo: George Sand – nhà văn của tình yêu (Nxb. Phụ nữ, Hà Nội, 1994)

Dịch thuật: Những quả vàng (tiểu thuyết của Nathalie Sarraute, Nxb. Phụ nữ, Hà Nội, 1996),
Chuông nguyện cầu cho kẻ đã khuất (tiểu thuyết của Taha Ben Jelloun, Trung tâm Văn hoá-Văn minh Pháp và nhà xuất bản Phụ nữ, Hà Nội, 1998),
Bảy ngày trên khinh khí cầu (Jules Verne, Nxb. Kim Đồng, Hà Nội, 1998),
Hoàng hậu Sicile (tiểu thuyết của Pamela Schoenewaldt, Nxb.Kim Đồng, Hà Nội, 1999),
Tâm lý học đám đông (tiểu luận của Gustave le Bon, Nxb. Tri thức, Hà Nội, 2006)

Reviews

[Nguyen · Rating 5 out of 5]

Lịch sử là do kẻ ở phe chiến thắng viết nên. Nhưng nó cần được viết bởi những người công tâm và có trái tim không biết sợ hãi như Sử Văn Hoa ở trong tác phẩm. Được thua, thành bại đôi khi cũng cần được nhìn nhận một cách sâu xa, toàn diện hơn.

Thiên hạ chẳng phải là của một người, đất nước cuối cùng cũng chẳng phải là của một dòng họ. Có cực thịnh thì cũng có lúc suy tàn. Triều đại nào ra đời, cực thịnh rồi cũng đến lúc suy vong. Việc nhà Hồ thay nhà Trần nhìn rộng ra đó là một cuộc đảo chính vô cùng nhân đạo. Cái mà cha con Hồ Quý Ly làm được đáng để các thế hệ sau nhìn vào mà học tập. Vận nhà Trần đã hết, cần phải có một sự lột xác toàn diện mới mong đất nước ta hưng thịnh trở lại.

Tiếc thay, cái cách mà Quý Ly thực hiện cải cách lại không được lòng người lúc đó. Tiếc thay, Nghệ Tông đã lưu luyến cái cơ ngơi nhà Trần quá lâu (chính điều này đã dẫn đến cảnh đầu rơi máu chảy hơn 20 năm trời). Cũng may rằng những hậu duệ xuất sắc của nhà Trần đã góp công rất lớn giúp Lê Thái Tổ chuộc lại lỗi lầm của ông vua già Nghệ Tông và bao điều sai trái của nhà Trần gây nên. Tiếc thay Quý Ly không thông minh và mềm mỏng hơn một chút, có tài quân sự hơn một chút, tiếc thay Chu Lệ lại là một ông vua quá đỗi tài giỏi... Cái mà cha con Quý Ly thiếu ở đây chỉ là 20 năm. Không ngắn, cũng chẳng dài. Bằng đúng quãng thời gian nước ta chìm trong đô hộ. Tiếc thay...

Nếu so sánh riêng thì sự việc nhà Hồ thay thế nhà Trần còn ít đầu rơi máu chảy hơn việc nhà Hậu Lê lên thay thế nhà Hồ trước đó. Trong tác phẩm này cụ Khánh đã đưa ra được một cái nhìn bao dung nhưng không kém phần sắc sảo và sáng suốt về giai đoạn lịch sử mà người đời vẫn coi cha con Quý Ly là giặc. Thực ra con người ta quá mù quáng khi nhìn vào cái chữ trung, quá tiếc nuối ánh hào quang đã tắt ngấm của nhà Trần mà quên đi những mặt tích cực và đi trước thời đại của Hồ Quý Ly.

Vượt trên những toan tính, những âm mưu, thủ đoạn là một tinh thần cải cách triệt để từ văn hóa, kinh tế đến chính trị với mục đích duy nhất là đưa đất nước Đại Việt thoát khỏi cái bóng ảnh hưởng quá lớn từ Trung Hoa. Nếu nhìn kỹ vào những thay đổi mà Quý Ly đưa ra ta có thể thấy ông muốn Đại Việt lột xác thành một đất nước cường thịnh mang riêng cái hồn quật cường của dân tộc chứ không phải là một bản sao của người láng giềng phương Bắc hùng mạnh, kẻ thù lớn nhất đi suốt chiều dài lịch sử từ xây dựng, gìn giữ và phát triển của Việt Nam đến tận ngày nay. Từng bước xóa ảnh hưởng của đạo Phật, gạt bỏ những thứ rườm rà, cổ hủ của Nho giáo, phát hành tiền giấy, ban hành chính sách hạn điền, hạn nô, sử dụng chữ Nôm, coi trọng hiền tài, mở mang bờ cõi xuống phương Nam... Tiếc rằng không thể quay ngược bánh xe lịch sử, tiếc cho Quý Ly không đủ thời gian và may mắn để thu được những thành công từ những thay đổi của mình.

Bằng sự uyên thâm và trí tưởng tượng siêu việt, cụ Khánh đã giúp chúng ta có được một cái nhìn thực sự sâu sắc và nhân văn nhưng cũng đậm chất thi ca về một giai đoạn lịch sử bị nhiều người cố tình bỏ quên.

[Mi Nguyen · Rating 5 out of 5]

5 ⭐️ k nhiều lời, dù bảo tui bias bác Khánh thì tui cũng chịu.
Giờ idol của tui là bác Nguyễn Xuân Khánh nhé!!!
Nốt Mẫu Thượng Ngàn nào 🤟

[mingfeng_ · Rating 5 out of 5]

5 🌟 for sure. Hay quá đi ạ. Bác NXK - vedette của lòng mình trong năm nay là cái chắc luôn rồi.
Đọc xong quyển này khiến mình phải mò các tài liệu lịch sử khác để tìm hiểu thêm về thời Trần-Hồ và các nhân vật lịch sử liên quan được kể tới trong sách. Gần 700 trang nhưng đọc không hề uổng tí nào.
Và thực sự thực sự đây là 1 tác phẩm nên đọc đối với những ai yêu nền lịch sử của nước nhà nha. 🫶🏻

[Phuongvu · Rating 5 out of 5]

Một quyển sách dày hơn 800 trang mà đọc vèo cái là hết. Mình luôn mê mẩn các tác phẩm của bác Nguyễn Xuân Khánh. Thực sự rất là cuốn hút.
Việt Nam có lẽ nên có nhiều hơn nữa những tiểu thuyết lịch sử như thế.
Để những nhân vật thuộc về lịch sử, luận về công hay tội cũng thật khó để đánh giá.
Ví như Hồ Quý Ly khi nhắc đến thành nhà Hồ là nhớ tới. Rồi tiền giấy được đưa vào sử dụng lúc nào mà có lẽ không có những tác giả như bác Khánh thì sẽ không biết đến những mặt rất đời, và rất người.
Thích lắm ý những tác phẩm như thế này😍😍😍

[Trừng Duyên · Rating 5 out of 5]

Hồ Quý Ly dưới ngòi bút của Nguyễn Xuân Khánh là một thiên tiểu thuyết lịch sử dài không chỉ viết về nhân vật Hồ Quý Ly mà còn là một tác phẩm viết về khoảnh khắc cuối triều Trần lụi tàn - một triều đại đã từng mang hào khí Đông A, một triều đại đã từng mang hơi thở hào hùng nhưng rồi cuối cùng cũng hết vận.

Qua áng tiểu thuyết này của Nguyễn Xuân Khánh, tôi đã gần như thỏa mãn được sự tìm tòi của mình về Hồ Quý Ly – nhân vật khiến nhiều thế hệ người đời tranh cãi. Không chỉ thế, tác giả còn đan xen tài tình những câu chuyện sử có thật vào trong truyện, như câu chuyện của Phạm Sư Ôn, Nguyễn Thị Bích Vân, Trần Khát Chân, ông vua già, ông vua trẻ,... khiến tôi mở mang kiến thức lịch sử Việt Nam rất nhiều.

Một quyển tiểu thuyết hay được xây dựng nên bởi những con người, những nhân vật có cá tính và màu sắc nên tôi xin phép được đi từng nhân vật một, từng dấu ấn một để giúp các bạn đọc cảm nhận được bức tranh toàn cảnh được chạm khắc một cách tài tình của Nguyễn Xuân Khánh.

Nhân vật thứ nhất mà tôi muốn nhắc đến là Hồ Quý Ly. Hồ Quý Ly hiện lên là người cha của Hồ Nguyên Trừng hay là một vị thái sư đầy thông minh nhưng bạo tàn qua cách kể của Phạm Sinh, hoặc là một đấng minh chủ của Nguyễn Cẩn,... Nhân vật này còn được kể như là một con người có chí khí, một khi đã nghĩ là dám làm, dám chịu trong thời đại của những ông vua mềm yếu. Ông hiện lên thông qua nhiều góc nhìn, có thể là thông minh, có thể là gian hùng, có quá nhiều ý kiến về ông mà bởi vậy không một câu kết luận trực tiếp mang tính khách quan trong quyển sách này được đưa ra cho Hồ Quý Ly, mà chỉ có nhiều góc nhìn được đưa ra và rồi nhân vật Hồ Quý Ly được phản chiếu thông qua đấy. Đây quả là một cách viết vừa sắc sảo, vừa tỉ mỉ, vừa đa chiều, vừa công bằng mà cũng đanh thép. Bởi dù ông đóng góp nhiều thế nào đi nữa, thông minh thế nào đi nữa thì rõ ràng, Hồ Quý Ly đã thua lòng dân, cuộc cải cách của ông hay đấy nhưng ông làm dồn dập để đến một người như Sử Văn Hoa hay Hồ Nguyên Trừng, hai con người mà tôi nghĩ là có cái nhìn trung lập nhất cũng nhiều lúc thở dài. Vậy nên, câu hỏi: liệu Hồ Quý Ly là người tốt hay kẻ xấu? luôn gây nhiều tranh cãi. Và dù mục đích đọc quyển sách này để có cái nhìn rõ hơn về Hồ Quý Ly thì tôi cũng không có kết luận riêng. Có thể nói, tôi ngưỡng mộ ông, cũng có thể nói tôi lên án Hồ Quý Ly, bởi nếu ông an phận như bức tứ họa vẽ về 4 vị đại thần trung thành mà vị vua già gửi ông như một lời nhắc nhở, thì có chăng … triều đại nhà Trần vẫn vững bền và không có cơ hội cho sự xâm lược của giặc Minh. Nhưng những gì ông làm cho dân chúng nhà Trần là những việc đi trước thời đại. Chỉ tiếc là những cải cách ông làm không được ai ủng hộ. Chỉ tiếc là ông sinh nhầm thời đại…

Nhân vật mang dấu ấn đặt biệc nhất đối với tôi là Hồ Nguyên Trừng. Hồ Nguyên Trừng (một vài chương tác giả đã kể câu chuyện dưới góc nhìn của Hồ Nguyên Trừng) hiện lên là một con người thông minh và tự nhận mình yếu đuối. Ông không chỉ là người tài giỏi, biết được điều hay lẽ phải mà hầu như tất cả nhân vật đều quý trọng ông. Nhất là Trần Khát Chân – dù ở phe đối địch của Hồ Quý Ly, cùng Hồ Quý Ly đã có một tình bạn đẹp - cũng rất quý trọng ông. Xung quanh ông là những người bạn trí lớn, tài cao trong đó có Nguyễn Phi Khanh là bố của Nguyễn Trãi và sau này là Nguyễn Trãi nữa. Những câu chuyện tình bạn của Nguyên Trừng được tác giả khắc họa rất đẹp, rất hào sảng, rất chí khí, rất nuôi mộng nước non. Ở Hồ Nguyên Trừng cũng có một tâm hồn yêu nước mạnh mẽ như cha của ông – Hồ Quý Ly vậy, nhưng cách ông yêu nước thì khác hơn, ông không nuôi mộng làm vương mà luôn trung thành phò tá các vị vua của ông. Chắc có lẽ bởi sự văn võ toàn tài và trí thông minh vượt bậc cùng cái nhìn đầy thoáng đạt của ông khiến bao nhiêu người tài bị thu hút. Còn bài hát về phượng hoàng của ông nữa, một bài hát được lặp đi lặp lại trong áng tiểu thuyết lịch sử này thật hùng tráng và bi ai viết về nàng Quỳnh Hoa của đời ông, mà về sau cũng như báo trước cái kết buồn của cuộc tình với nàng Thanh Mai: một bài hát cho ta một góc nhìn sâu thẳm vào trái tim của Hồ Nguyên Trừng đã làm độc giả cảm thấy đồng cảm và buồn không nguôi. Tuy vậy, dù chuyện tình của ông không có cái kết đẹp nhưng là tôi nghĩ đây là hai câu chuyện mang hơi thở nhân đạo nhất trong thiên tiểu thuyết này, nó thoát ra ngoài chuyện cung đình, chuyện tính toán, đấu đá.

Nhân vật Sử Văn Hoa là một hình ảnh đáng ngưỡng mộ khác. Ông là một nhà viết sử nghèo nhưng luôn mang tâm hồn của kẻ sĩ, ông dám nói thẳng và nói đúng. Đấy là điều khiến Phạm Sư Ôn tha tội chết và khiến cho Hồ Quý Ly biến ông thành tử tù (nhưng cũng tha tội cho ông sau này). Sử Văn Hoa là một nhà viết sử đầy nhiệt huyết, mang sứ mệnh viết sử, ‘làm’ văn hóa của một đất nước và ông đã thực hiện công việc gian khổ, nghèo đói này bằng một trái tim dũng cảm – không sợ cái ác, bằng một trái tim trung thực - đầy si mê cuồng nhiệt với sự thật. Có đoạn trở thành tử tù, Sử Văn Hoa biết cuộc đời mình sắp kết thúc, thế là ông bắt đầu viết từng đoạn sử … trong đầu mình. Khi được Hồ Nguyên Trừng tạo cơ hội để cầm bút, ông viết ngày đêm không thôi. Nét chữ từng được miêu tả như phượng múa rồng bay thì nay trở nên nguệch ngoạc bởi ông sợ mình chết trước khi hoàn thành chương sử cuối cùng nên ông phải dùng hết tốc lực để viết và viết. Và nhất là, khi ông có cơ hội được sống sót, ông vẫn chọn viết ra sự thật, cái sự thật khiến ông chết. Nhưng ông không hối tiếc! Và tôi có một ý nghĩ bất chợt trong đầu là, phải chăng đây chính là Nguyễn Xuân Khánh đang viết về vai trò của chính mình? Bởi cả thiên sử dài gần 1000 trang này gần như đã rất tôn trọng về lịch sử, có nhiều yếu tố được giữ nguyên và nhân vật cũng thế, chỉ duy nhất Sử Văn Hoa không xuất hiện trong dòng lịch sử được ghi chép lại. Phải chăng nhà văn Xuân Khánh đã thêu dệt nên người? Nếu quả thật thế thì đây là nhân vật được thêu dệt tài tình nhất!

Ngoài ra, nhân vật Phạm Sinh - con trai Phạm Sư Ôn cũng để lại nhiều dấu ấn. Một chàng trai có bố bị Hồ Quý Ly giết hại, có mối hận sâu với sư phụ, mối thù đan xen mối thù nhưng chàng luôn không ngừng tìm về điều đúng, không để sự hận thù che mất tâm trí mình. Chàng luôn hỏi, liệu trả thù có là mong muốn của mình hay không cho đến khi chàng gặp được Hồ Quý Ly và bị ấn tượng bởi sự thông minh và sắc sảo của vị thái sư này. Về sau, sau khi biết câu chuyện mà Khát Chân bàn với Sử Văn Hoa (bố vợ chàng) thì chàng đã không để mình trở thành công cụ đấu đá hãm hại Hồ Quý Ly mà cùng vợ chạy trốn khỏi cuộc đấu đá cung đình đầy tàn bạo này để tiếp tục nghiệp viết sử của người b��n vong niên cũng như cha vợ mình là ông Sử Văn Hoa. Trong truyện, dù bối cảnh của chàng phức tạp nhưng tôi cho rằng đây chính là nhân vật có góc nhìn khách quan nhất về Hồ Quý Ly: “Vâng, ông quan thái sư đó, là người đại chí. Đúng vừa có chí lớn lại vừa đại trí, cũng là con người lạnh lùng như băng. Con căm ghét ông ta đến cùng cực. Nhưng gặp mặt ông ta, con lại bị hấp dẫn vô cùng. Cứ tưởng đó là loài yêu quái ngậm máu phun người chẳng tanh, nhưng không phải. Ông ta thông minh, có thể nói sâu sắc đến tinh tế, nhưng đầy tham vọng. Nói thế nào cho đúng đây... phải, tham vọng đến độ ngạo mạn. Vì thế cho nên, đầy rẫy những kẻ thù. Và kẻ thù của ông cuồng vọng cũng không phải nhỏ, ý chí cũng không phải vừa. Hai ý chí cuồng nộ gặp nhau... ắt là có máu. Họ chẳng từ một thủ đoạn nào... Nói thế nào nhỉ? Vừa tàn bạo đến cùng cực... nhưng lại vĩ đại vô cùng. Vừa đáng căm giận, lại vừa đáng thương đáng kính... Và bao trùm lên tất cả là một nỗi cô đơn đến kinh hoàng. Thưa thầy, con nói năng thật lộn xộn. Ai cô đơn? Ông ta? Hay kẻ thù của ông ta? Hay chính là con?”

Nhân vật cuối cùng mà tôi muốn nói là ông vua trẻ - vua Trần Thuận Tông thông qua nhiều câu chuyện. Nói là Vua nhưng ông chẳng có quyền lực nào. Thời nhỏ, qua chuyện tình của ông đối với nàng Thánh Ngâu - con ruột của Hồ Quý Ly sau này là Hoàng Hậu hay lớn lên, qua chuyện rơi vào bẫy của Trần Khát Chân trong việc hợp cẩn với nàng thị tì, hay là qua những câu chuyện của những cái chết dần chết mòn của các anh trai ông dưới sự thảm sát của Quý Ly, thì ông vua trẻ hiện lên tuyệt đối bất lực và mềm yếu đến thảm hại mặc dù tác giả vẫn đề cập đến đây là một con người ‘thông minh, thông làu kinh sử từ nhỏ và luôn theo đạo thánh hiền’. Tại sao ông thông minh nhưng bị bất lực trên chính vị trí đế vương của mình? Chỉ một câu trả lời: Vì ông hiền! Về sau ông một mực quy y cửa Phật và để lại ngai vàng cho con ông. Cho đến khi mà cung điện ở Tây Đô hoàn thành, Hồ Quý Ly cho Nguyễn Cẩn đến giết ông, kì diệu thay ông uống thuốc độc không chết (chuyện sử chép có thật), Quý Ly lại cho một tướng quân đến để giết ông, ông cho tướng quân lui, nhưng thốt lên một câu rất ai oán rằng: “Thế đấy! Tất cả đều đến để cầu xin ta chết. Quý Ly mong ta chết đã đành, nhưng cả Khát Chân cũng muốn ta chết. Ai bảo ngươi sinh vào kiếp vua! Ai bảo người là ông vua hiền. Mà hiền thực hay là hèn? Ai bảo người tôn vinh sự mềm yếu, lại coi thường sự cương cường? Hỡi ôi. Kẻ làm quan làm vua có thể chẳng ác nhưng phải làm ác. Cái ác gắn với vua quan. Cái ác làm món ăn của vua quan. Cái ác là đôi cánh của vua quan. Thiếu cái ác một ngày, ngai vàng buồn rầu. Thiếu cái ác vài tuần trăng, ngai vàng rung rinh. Thiếu cái ác một năm, ngai vàng sụp đổ Cái ác là nguồn sống của vua quan. Điều đó đã ghi rành rành trong sách sử. Ôi? Cô đơn? Ta sinh ra trong xứ sở cô đơn. Cái ác, cái cuồng nộ bao giờ cũng sống bày đàn đông đúc. Còn cái hiền hậu tốt lành, lại chỉ như những nụ hoa yếu ớt và lẻ loi. Cái hiền hoà của ta là tội lỗi ư? Vả lại cái tàn nhẫn cuồng nộ phải đâu kém phần quyến rũ? Sao mà ta thấy thương ta. Ta thương ta tức thương kiếp của vạn loài.” Quả là một câu nói phản chiếu đầy tính thực tế. Con người thường được khuyên nhủ phải hướng thiện đấy, thế mà trở thành một vị vua hiền lại là tội lỗi! Thật đáng phẫn nộ thay…

Sau đấy thì ông chết. Nguyễn Xuân Khánh kể rằng, lúc đấy ông ngồi thiền, cả thân lạnh toát, hồn bay khỏi xác, một cái chết đắc đạo. Nhưng nếu nhìn lại, ta thấy đây là một cái chết đầy bi ai, là cái chết đầy thảm thương giống như những vị vua cuối thời đại, nhất là Lý Chiêu Hoàng – người có một cuộc sống bị sắp đặt đầy đớn đau bởi Trần Thủ Độ mà tôi nghĩ Hồ Quý Ly với Trần Thủ Độ chẳng khác gì nhau về bản chất, chỉ khác ở chỗ người thắng được lịch sử ca ngợi, còn kẻ thua thì bị lịch sự dìm oán...

Cuối cùng tôi muốn nhắc đến sự xuất hiện của Nguyễn Trãi, và cuộc trò chuyện với Hồ Nguyên Trừng ở những chương cuối câu chuyện. Đây quả là một sự xuất hiện đầy tài tình khiến cho tác phẩm sáng ngời lên đối với những độc giả biết Nguyễn Trãi đóng một vai trò quan trọng như thế nào trong lịch sử của một thời đại mới là thời Hậu Lê.

Cái kết khép lại câu chuyện quả là … đáng sợ và đầy mất mát. Đó là bối cảnh Hồ Quý Ly xử chém hàng loạt các phản thần trong những ngày hội đầu tiên của nước Đại Ngu cùng cảnh biệt ly người tình của Hồ Nguyên Trừng. Con đường mà Hồ Nguyên Trừng chọn có lẽ là con đường mà ai cũng biết là gì nhưng đối với tôi thì từng đấy chưa đủ, tôi vẫn thích tác giả viết nhiều và dài hơn nữa mặc dù thiên tiểu thuyết này đã dài gần 1000 trang. Thế sau đấy Hồ Quý Ly cải cách tiếp ra sao? Minh Thành Tổ chiếm đóng nước Đại Ngu ra sao? Còn khi Lê Lợi dành lại nền độc lập?...

Tuy nhiên, có lẽ tác giả đã đạt được mục đích của mình. Có đoạn, Hồ Quý Ly đối thoại với Trần Khát Chân trước khi mang vị thượng tướng này đi chém:

- Ông là người anh hùng... nhưng cố chấp.. Thôi thì cũng đành... Tôi không thể tha cho ông được...
- Tôi hiểu... Còn ông cũng là người tài trí... nhưng tôi nghĩ cuối cùng ông... sẽ cũng như tôi.
- Cũng như ông?
- Nghĩa là... Ông đã xây được ngôi thành đá vĩ đại, nhưng đã không xây được thành đá trong lòng người.

Thế là câu chuyện kết thúc bởi chiến thắng của Hồ Quý Ly trong cuộc đấu đá cung đình, một chiến thắng tạm thời vì sau đấy lịch sử đã nói lên tất cả.

[Lê Thành · Rating 5 out of 5]

Thời cuộc, ý muốn của nhân dân, tầm suy nghĩ rộng hẹp làm cho những giằng xé giữa níu giữ và cách tân càng thêm mâu thuẫn. Những nhân vật lịch sử qua đi để lại cho hậu thế những day dứt. Không thể qua một tác phẩm mà lật ngược được định kiến người đời nghĩ về Hồ Quý Ly nhưng cũng đủ cho ta cảm thông cho một ý chí muốn thay đổi vận mạnh đạt nước giữ muôn vàn khó khăn.

[Nguyễn · Rating 4 out of 5]

Nguyễn Xuân Khánh quả thật hết sức táo bạo và kỳ công khi xây dựng tiểu thuyết này. Trong Hồ Quý Ly,ngoài bức tranh lịch sử hiện ra hết sức sống động, sự giãy chết trong hèn đớn của một bộ phận quý tộc nhà Trần, mối quan hệ đan xen phức tạp giữa họ Hồ và họ Trần, tác giả đưa ra nhiều ý tưởng mới, buộc người đọc phải suy ngẫm, đặt mình vào thời cuộc bấy giờ, và dường như nhân vật Hồ Quý Ly trong mỗi người cần phải được đem ra "xét lại" : "Quan Thái sư là người lạnh lùng như băng. Căm ghét ông đến cùng cực nhưng gặp mặt ông lại bị hấp dẫn vô cùng. Ông ta thông minh, có thể nói là sâu sắc, tinh tế nhưng đầy tham vọng, tham vọng đến độ ngạo mạn. Vì thế nên đầy rẫy những kẻ thù và kẻ thù ông cũng cuồng vọng không phải nhỏ, ý chí cũng không phải vừa. Ý chí cuồng nộ gặp nhau... ắt phải có máu... Vừa tàn bạo đến cùng cực... nhưng lại vĩ đại vô cùng, vừa đáng căm giận lại vừa đáng kính... Và bao trùm lên tất cả là một nỗi cô đơn đến kinh hoàng"
Một tác phẩm rất đáng bỏ thời gian để đọc, nếu như bạn muốn biết thế nào là một kẻ cạnh tranh của sử học.

[Hải · Rating 3 out of 5]

Nhiều chi tiết quá dài dòng, u mộng dẫn đến mức không cần thiết. Không thể phủ nhận khả năng xây dựng nội tâm và phác họa tính cách nhân vật của tác giả khá ổn. Tuy nhiên, nhân vật chính cần xây dựng thì vẫn chưa tới, vẫn chưa lên được vẻ gian hùng, kiệt hiệt một đời, người mà xuyên suốt lịch sử vài ngàn năm của đất Việt chắc khó ai hiểu thấu hết công tội...

[funbet86 · Rating 4 out of 5]

Một cuốn sách có giá trị lịch sử, người đọc có được nhiều hiểu biết về thời kỳ suy vi của Nhà Trần, một thời kỳ mà tác giả gọi tên " Thiên Túy".
Sự biến động của thời cuộc rất lớn, nhưng qua lời kể của tác giả kể lại rất nhẹ nhàng và bình thản cũng giống như 1 câu trích dẫn trong tác phẩm của đệ nhất tổ thiền phái Trúc Lâm Trần Nhân Tôn:
Cư trần lạc đạo thả tùy duyên.
Cơ tác xan, hề, khốn tắc miên...
( Ở cói trần vui đạo, hãy tùy duyên
Đói thì ăn, hề, nhọc ngủ liền.)
Cá nhân mình đọc rất thích với cuốn này, sẽ còn tìm đọc nhiều thêm nữa của Nguyễn Xuân Khánh.

[Lữ Đoàn Đỏ · Rating 4 out of 5]

tác giả có một lối kể truyện rất dễ nhận ra là mộc mạc và kiệm chữ, nên khi đọc tác phẩm của ông mà chưa biết tên tác giả vẫn có thể dễ dàng nhận ra. Hồ Quý Ly là 1 tác phẩm với cách kể rất giống Đội Gạo Lên Chùa, nhưng triết lý về phật học không rõ ràng bằng. Vẫn là sự mung lung của số phận, của những nhân quả, nghiệp báo đời người. Tác giả trình bày khoáng đạt và đưa nhiều tư tưởng vào qua các suy nghĩ của nhân vật. từ vua tối cao, thái sư đầy uy quyền hay cô ca kĩ, tất cả đều có nét vô thường.
Về mặt sử liệu, giúp người đọc hình dung giai đoạn đầy biến động cuối đời Trần, nhưng tài liệu tham khảo không quá phong phú, chỉ đơn giản giúp người đọc biết đc liệu giai đoạn đố, thái sư nghĩ gì, vì sao quyết tâm thay đổi, các bậc vua chúa đại thần thì nghĩ gì.
Sách hay và đáng đọc, nhưng người đọc không nên đọc các tác phẩm của Nguyễn Xuân Khánh cùng lúc trong thời gian ngắn, dễ gây nhàm vì câu chuyện tư tưởng truyền đạt trong các tác phẩm đều có nét hao hao giống nhau

[Quang Nguyen Dinh · Rating 4 out of 5]

Câu truyện này phần lớn xoay quay bối cảnh giống như tập "Vương triều sụp đổ" của "Bão táp triều Trần". Giọng văn của Nguyễn Xuân Khánh tuy hiện đại hơn, nhưng không "sáo" như của Hoàng Quốc Hải, coi như là lấy văn phong hiện đại mà nói cái tình, cái suy nghĩ của người thời ấy. Tiểu thuyết này lột tả được tâm lý giằng xé của nhiều lớp nhân vật, rất cuốn hút về một thời loạn lạc. Tuy nhiên ngôi thứ kể truyện khá lộn xộn, không hẳn Hồ Nguyên Trừng đứng vai kể truyện, không hẳn là mỗi nhân vật làm chủ một chương để kể chuyện, cũng không hẳn là người thứ 3 đứng ngoài mà kể, dẫn đến có đoạn nhập nhèm, vừa đứng vai Nguyên Trừng, vừa đứng vai người thứ 3.

[Le Ly · Rating 5 out of 5]

Không chỉ lịch sử, đây là câu chuyện về thân phận người trí thức.

[Ng M.Phuong · Rating 5 out of 5]

Mỗi năm tôi sẽ đọc lại Hồ Quý Ly một lần.

[Lâm Nguyễn · Rating 5 out of 5]

Một ngày cách đây nhiều năm, mình được người chị giới thiệu tác giả Nguyễn Xuân Khánh, bảo: Lâm ơi, em đọc đi, văn phong, ngôn ngữ đặc sệt của vùng miền quê phía Bắc, rất đẹp và cuốn hút. Ai chứ người chị ấy mà giới thiệu thì ắt hẳn là nên đọc, vì gout đọc hai chị em phần nhiều tương đồng.

Và tập tiểu thuyết dày đầu tiên mình đọc là "Đội gạo lên chùa", một tập tiểu thuyết làm mình ngỡ ngàng, choáng ngợp. Nó khác hẳn một Nguyễn Xuân Khánh của những tập tiểu thuyết ngắn hơn: Miền hoang tưởng, Chuyện ngõ nghèo. Và không hiểu sao ông có thể viết những tập tiểu thuyết dày đồ sộ và đầy lôi cuốn đén vậy.

Về Hồ Quý Ly, cũng là một tập sách đầy lôi cuốn được tác giả thai nghén gần 3 thập kỷ, có lẽ thời gian dài vậy giúp tác giả có đầy đủ những tư liệu lịch sử, cùng việc xây dựng, thổi hồn vào từng nhân vật lịch sử theo cách của mình, làm người đọc không khỏi bồi hồi ở nhiều chương đoạn khi nhân vật bộc lộ những tâm tư, trở trăn của thời cuộc.

Đó là Hồ Quý Ly, hiện ra là một kẻ cô đơn cùng cực, khi ông đứng trên bao người, và đứng trước búa rìu dư luận: đầy hiểm ác, mưu mô, muốn soán ngôi, đoạt vị. Ông phải làm sao để giải bày, khi mà rõ ràng mệnh nhà Trần đã kiệt, lòng dân cũng đã hư hao phần nhiều, nếu ông có làm cuộc cải cách thì cũng là vì nước vì dân, mà mấy ai có hiểu, xung quanh ông chỉ có người con cả là Hồ Nguyên Trừng mà ông thấy có khả năng chung tay gánh vác cùng ông trong đại cuộc này.

Đó là người con của Hồ Quý Ly - Hồ Nguyên Trừng, muốn đứng ngoài guồng quay của thời cuộc, là nạn nhân của cuộc hôn phối vì đại cuộc, quyết lập một "phái riêng" cùng vợ để không làm trái đạo lý người con của cả hai phía, cái chết của người vợ làm chàng rơi vào tháng ngày lênh đênh trong men say, cho đến khi gặp được một ca nhi, làm chàng lần nữa sống lại, để cuồng quay trong tình yêu. Chàng hiện ra là một gã tài hoa, hát hay, vẽ giỏi, lại tinh thông sử sách. Và đâu đó trong những đoạn văn của Nguyễn Xuân Khánh tả về Hồ Nguyên Trừng nó đẹp, mơ màng, xót xa, mênh mang, chênh vênh, cô đơn, chếnh choáng… Dẫu không muốn can dự vào thời cuộc thì chàng vẫn phải một tay giúp cha trong việc thiết kế, dựng xây lũy thành nhà Hồ, và biết chắc sẽ tổn hao rất nhiều sức công cùng nhân mạng. Và cuộc tình duyên sâu đậm với ca nhi, những tưởng Trừng có thể cởi bỏ tất thảy để lên đò, theo nàng đến một vùng đất khác, nơi hạnh phúc đợi chờ, thì không, trong phút chia ly, chàng đã để một mình nàng rời bến...

Đó là một Trần Nghệ Tông, ông vua già với những suy tư hoài niệm về quá khứ, thời rực rỡ của nhà Trần, và một thực tại đầy tủi nhục, khi thấy thế lực của quan thái sư - Hồ Quý Ly đang dần lấn lướt và dường như có mưu đồ chiếm đoạt ngôi, mà ông bất lực đứng nhìn, bởi những người mà ông cất nhắc đưa lên ngôi tất thảy đều không có khả năng lèo lái con thuyền đại cuộc.

Đó là một Trần Thuận Tông, vị vua áp chót của triều đại nhà Trần, nhà vua lấy con gái của Hồ Quý Ly. Tác giả đã phác họa những khung cảnh có phần kỳ ảo, những lời tiên trị của các bậc đạo sĩ sống ẩn hiện trong rừng, để rồi một ngày Thuận Tông cùng vợ mình vô tình đi lạc vào chốn ấy và gặp một vị ẩn sĩ, vị tu nhân gửi lại con khỉ luôn bên cạnh mình cho Thuận Tông để làm bầu bạn, và nó đã đi theo Thuận Tông cho đến cuối cuộc đời - một cuộc đời hết sức cô đơn, bất lực khi sống kiếp làm vua mà không có một chút uy quyền, và chọn nhường ngôi vua cho con để lên núi tu theo phái đạo giáo. Cái chết của ông cũng phảng phất màng sương mờ, mà tác giả đã tài tình để cho nhà vua vạch ra cái thế khó của người đi ám sát vị vua, ông tự trầm mình vào dòng nước để kết thúc sinh mệnh đầy khổ đau.

Đó là việc xây dựng 2 tuyến nhân vật, một phản đối, một ủng hộ Quý Ly. Những con người nghĩa khí Nguyên Hàng, Khát Chân, Xuân Lôi, xem những cải cách của Quý Ly là sai trái, để rồi ngấm ngầm lập mưu phản loạn, song không thành. Và ngược lại, Nguyễn Cẩn, Hán Thương lại xem Quý Ly như một bậc minh trí dũng.

…

Cùng nhiều nhân vật lịch sử khác, dẫu là những phác họa ngắn ngủi, cũng đủ thấy cốt cách, hình hài, khí khái của từng nhân vật. Cùng những khung cảnh Thăng Long ngày ấy, núi rừng ngày ấy hiện rõ nét qua từng đoạn văn ông tả.

Và tất thảy, nó theo guồng quay của thời cuộc, đảo điên, khôn lường biến đổi mà những nhân vật trong tác phẩm này đã bị cuốn vào, và mỗi người một số phận, hầu hết bi thương.

[Tom Le · Rating 4 out of 5]

Giới thiệu tiểu thuyết văn học lịch sử “Hồ Quý Ly”, tác nhả Nguyễn Xuân Khánh
Học lịch sử chúng ta đều biết rằng, sau thời nhà Trần là thời nhà Hồ, nhà Hồ soán ngôi nhà Trần theo đúng cách mà nhà Trần soán ngôi nhà Lý, Hồ Quý Ly là rể của nhà Trần và từng bước thâu tóm quyền hành đến lúc lật đổ triều Trần. Tuy nhiên, triều đại nhà Hồ duy trì cũng rất ngắn, chỉ vẻn vẹn có 7 năm và kết thúc khi mất nước về tay giặc Minh, mở đầu thời kỳ bắc thuộc lần thứ 3 của đất nước ta.
Hình ảnh Hồ Quý Ly hiện ra qua sách giáo khoa lịch sử là rất xấu, nhưng có lẽ bạn đọc sẽ có cái nhìn bao dung hơn khi đọc tiểu thuyết Hồ Quý Ly của nhà văn Nguyễn Xuân Khánh.
Trong tiểu thuyết, Hồ Quý Ly hiện lên là một người ôm chí lớn, muốn thực hiện hoài bão canh tân đất nước, nhiều tư tưởng rất tiến bộ của ông có thể nói là vượt thời gian, ví dụ nhu dùng tiền giấy, dùng chữ nôm, tuy nhiên những cải cách của ông lại dồn dập trong một thời gian ngắn ngủi và vào thời điểm không phù hợp khiến gặp phải sự chống đối quyết liệt của quý tộc nhà Trần và chưa thực sự được dân chúng hiểu và ủng hộ. Đây trở thành nguyên nhân thất bại của Triều đại nhà Hồ, đúng như lời Hồ Nguyên Trừng khi nói với cha mình khi được hỏi về kế sách chống giặc Minh “Thần không sợ đánh, chỉ sợ lòng dân không theo”
Tiểu thuyết kể lại giai đoạn đầy biến động của lịch sử dân tộc, cuối nhà Trần lúc này đã suy yếu đến mức hiểm họa xâm lăng không đến từ phía Bắc mà lại đến từ phía Nam khi 1 nước Chiếm Thành bé nhỏ, trước đây luôn thần phục nước ta lại nhiều lần đem quân đánh thẳng vào Thăng Long khiến vua tôi nhà Trần phải bỏ thành Thắng Long tránh sự truy đuổi của Giặc Chiêm, chỉ đến khi có sự xuất hiện của Thượng tướng Trần Khát Chân mới thực sự tiêu diệt được Chế Bồng Nga – vua nước Chiêm Thành, chấm dứt những cuộc đánh chiếm liên tục từ phía nam.
Xoay quanh nhân vật trung tâm Hồ Quý Ly, tiểu thuyết cũng kể lại cuộc đời của nhiều nhân vật lịch sử khác, những trăn trở và thái độ của họ về những biến động của thời cuộc như ông vua già Trần Nghệ Tông, Trần Nguyên Đán, Trần Khát Trân, Hồ Nguyên Trừng, Phạm Sư Ôn, Nguyễn Phi Khanh, Nguyễn Trãi.
Đọc tiểu thuyết Hồ Quý Ly, bạn đọc sẽ hiểu hơn về một giai đoạn thăng trầm của đất nước, về những biến động xã hội trong thời kỳ này, về quá trình nhà Hồ thay nhà Trần như thế nào, những tính toán và nỗ lực của cha con Hồ Quý Ly trước hiểm họa xâm lược từ phương Bắc nhưng bất thành. Trong đó có sự kiện dời kinh đô về Thanh Hóa (thành An Tôn).

[Tam Nguyen · Rating 5 out of 5]

Hồ Quý Ly viết về giai đoạn cuối nhà Trần và dần chuyển giao qua nhà Hồ.
Những ngày tháng mà ông vua già Nghệ Tông nhận ra sự sai lầm trong trọng dụng ngoại thất nhưng vẫn muốn níu giữ triều đại nhà Trần, muốn thái sư vì nước phò vua (vua trẻ Trần Thuận Tông). Nhưng làm sao để níu giữ triều đại khi nó đã đi đến hồi kết của một chu kì.
Truyện cũng khắc hoạ chiến thắng vẻ vang của nhà Trần với Chiêm Thành. Khi bên ngoài là Chiêm Thành tấn công, trong nước thì giặc thầy chùa do Phạm Sư Ôn nổi dậy chiếm thành Thăng Long. Sau khi dẹp được Phạm Sư Ôn, nhờ một biến cố hay nói đúng hơn là sự nội gián của Ba Lậu Kê, nhà Trần đã tiêu diệt được Chế Bồng Nga và đảo ngược được tình thế.
Truyện khắc hoạ nhân vật Sử Văn Hoa, một viên quan chép sử giám nói thẳng nói thật, dù mang thân tử tù vẫn tâm huyết với việc chép sử để lại hậu thế.
Nói về Trần Thuận Tôn: “Hỡi ôi, kẻ làm quan làm vua có thể chẳng ác nhưng phải làm ác. Cái ác gắn với vua quan. Cái ác làm món ăn của vua quan, cái ác là đôi cánh của vua quan”. Cái chết của Trần Thuận Tôn để lại một cái nhìn sâu sắc về một ông vua hiền, cả hai bên đều muốn dùng cái chết của vua cho mục đích riêng của mình.
Cuối truyện là âm mưu lật đổ Hồ Quý Ly của thượng tướng Trần Khát Chân và Trần Nguyên Hàng. Âm mưu bại lộ, phe đối lập bị thanh trừng.
Truyện xen kẽ giữa ngôi thứ ba và ngôi thứ nhất của Hồ Nguyên Trừng. Chỉ tiếc là truyện không kể tiếp cho đến khi nhà Hồ lên ngôi và sự lụi tàn của nhà Hồ. Tuy nhiên truyện cũng đã khắc hoạ tốt nhân vật Hồ Quý Ly, vốn mang nhiều tranh cãi trong lịch sử.

[Y Diên Vĩ · Rating 4 out of 5]

Rất mê truyện của nhà văn Nguyễn Xuân Khánh, và nếu được chọn người đoạt giải Nobel văn học thì mình sẽ chọn ông. Riêng với cuốn sách sử này, có nhiều câu tác giả miêu tả không cần thiết và lột tả nhân vật chính chưa được rõ ràng, sắc nét nhưng tinh thần trong cuốn sách ông mang lại mới là điều đọng lại sau khi đọc xong.
"Sử là hồn núi hồn sông. Sử là tinh tuý của đất nước. Dân tộc nào biết chép sử càng sớm, càng có nhiều cơ hội văn hiến. Dân tộc nào càng biết quý trọng đến sử càng có nhiều cơ hội trường tồn. Thịnh đấy? Suy đấy! Chẳng vì thịnh mà kiêu, chẳng vì suy mà nản. Cứ bền lòng nhìn vào sử như tự ngắm mình trong một tấm gương. Ngắm để vẽ, để tô, để sửa, ắt khuôn mặt càng dễ ưa, dễ coi. Hồn núi ở đó, hồn sông cũng ở đó. Chẳng thế mà kẻ ngoại bang sang xâm lấn nước ta, lúc nào cũng chỉ nhăm nhăm xoá bỏ sử sách của ta."
"Ví như kẻ du hành đi trên cánh đồng nắng chang chang bỗng gặp một gốc cổ thụ bên đường, anh ta dừng chân ngơi nghỉ, để rồi lại tiếp tục dấn thân vào con đường nắng chang chang trước mặt. Cánh đồng nắng là chủ yếu, gốc cây bên đường là chốc lát. Điều kỳ lạ: con người phải mất bao tâm huyết vật lộn để tìm bóng mát ấy, nhưng tại sao phút mát mẻ kia, cái bóng cây an dịu kia lại chỉ là thoảng qua, chỉ là ngắn ngủi."

[Khanh Vu Kieu · Rating 3 out of 5]

Rất nhiều nhân vật. Nếu đọc không liên tục hoặc tập trung thì chắn chắn sẽ rối. Đồng thời các chức vụ thời xưa nghe rất lạ lẫm nên càng làm cho quá trình đọc hơi bị “khập khễnh”.
.
Là truyện lịch sử nên sử dụng chính dữ liệu lịch sử- điều này làm tôi hiểu rõ hơn những gì xảy ra ngày xưa, những kinh khủng khi phải làm vua ở khía cạnh lực bất tòng tâm, khi ý chí và thực tế không đi song hành, cái chí làm thơ ngắm cảnh mà giờ phải đương đầu với thời thiên tuý. Tôi đã dừng lại để google về lịch sử. Tôi rất ngạc nhiên khi thấy môn lịch sử cũng rất thú vị, ước gì ngày xưa mình biết. Có nhiều tên tuổi các vị tướng quân quan trọng của đất nước mà tôi thấy ngày nay đặt tên cho các tên đường, nay tôi biết một chút về một phần cuộc đời của họ. Ví dụ như tướng Trần Khát Chân.
.
Đọc mà cứ mong đến đoạn cuộc đời sau của Hồ Quý Ly, để xem như thế nào. Một người chí khí nhưng lạnh lùng quá, lòng dân đã mất thì làm được gì. Nửa mong ông phải trả giá. Ông tàn nhẫn quá.
.
Tiếc cho câu chuyện của Phạm Sinh, vì không biết điều gì tiếp theo. Nhưng thôi, chắc là điều tốt đẹp. Vì anh thư sinh là người hiểu đời và đạo.
.
Sau khi google thì được biết không có nhiều ghi chép về hoàng thái hậu Thánh Ngẫu và ông vua con Trần Thiếu Đế. Liệu người nơi đâu sau khi tham vọng cua ông ngoại Hồ Quý Ly sụp đổ?

[Trang · Rating 4 out of 5]

Cuối cùng cũng được add Hồ Quý Ly vào list đã đọc rồi. Vậy là dự án đọc bộ ba Đội gạo lên chùa - Mẫu thượng ngàn và Hồ Quý Ly của mình đã hoàn tất. Dù càng quyển sau tốc độ đọc càng chậm lại nhưng quả thực đọc xong 3 quyển này vẫn làm mình cảm thấy thành tựu một chút he he.
Nói riêng về Hồ Quý Ly thì mình nghĩ riêng việc viết được 1 tác phẩm lịch sử dài, chi tiết với đa góc nhìn như thế này đã là 1 điều xứng đáng được trân trọng. Cái tên đã đủ nói rõ nội dung của tác phẩm là viết về ai và chủ đề chính là gì rồi nên nếu với những ai có hứng thú với lịch sự nói chung và nhân vật HQL nói riêng thì mình nghĩ là nên đọc. Còn để nói là dễ đọc hoặc là kể cả người không đam mê lịch sử cũng thích liền thì cũng chưa chắc. Phần đầu mình đọc hơi lâu, chắc do chưa nhiều cao trào, tầm nửa cuối truyện thì tốc độ nhanh hơn hẳn (chắc cũng do mình có thời gian hơn nên tập trung hơn nữa). 400 trang đầu đọc chắc 2-3 tuần mới xong nhưng 300 trang cuối thì 1 ngày nghỉ lễ là xong hết rồi.
Với cá nhân mình thì mình thích Đội gạo lên chùa nhất, sau đó tới Hồ Quý Ly, rồi tới Mẫu Thượng Ngàn.
Solid 4 star luôn

[Linh Hồng · Rating 5 out of 5]

Với tôi đây là một cuốn sách lịch sử gây ấn tượng mạnh mẽ bởi sự chân thật của từng nhân vật, của chân thật trong từng suy nghĩ, trong từng hành động. Khi đọc tôi đã kịp liên tưởng lại thời kì ấy. Giọng văn của ông cũng làm cho con người ta gợi nhớ về những thời xa xưa ấy. Trong thời buổi loạn lạc mà tác giả gọi đó là "thiên túy" thì liệu trong những kẻ sĩ đó ai còn tỉnh, ai đã say. Hay họ mơ màng lúc say lúc tỉnh. Thời kì nào cũng có những nốt thăng trầm, Quý Ly có tài đấy nhưng cái tài của ông chưa đủ để làm cho nhân dân tin phục mình, kẻ sĩ hướng về mình. Quý Ly biết rằng đất nước cần được duy tân sau chuỗi ngày đói khổ nhưng ông lai quá vội vàng, khinh thường sự nhu nhược của ông vua già. Cái gì cứng quá sẽ vỡ, mềm quá thì không thể thành hình được. Sự kết hợp của cả nhu cả cương như cá với nước, như mây với trời, như âm với dương, liệu thái sư có nghĩ được điều này không khi cậu con trai cả của ông đã chỉ ra và nói với ông điều ấy.

[Junie · Rating 5 out of 5]

Là một đứa mang trong mình sự tò mò về các sự kiện lịch sử nhưng lại không thể nuốt nổi những thông tin khô khan trong sách báo, mình thực sự rất rất yêu những quyển sách như thế này. Mình rất sợ đọc phải những tiểu thuyết lịch sử thêu dệt quá nhiều, làm mình hoang mang và có thể hiểu sai về sự thật lịch sử, làm sai lệch vốn kiến thức không được nhiều nhặn gì của mình. Ở đây, tác giả truyền tải thông tin vừa đúng, vừa đủ, vừa tự nhiên, vừa dễ hiểu. Đọc xong cuốn sách giúp mình nắm thêm một lượng thông tin kha khá cũng như có thể xâu chuỗi và hiểu rõ hơn những thông tin mà mình đã biết. Mình sẽ tìm thêm những cuốn tương tự như thế này để nâng cao vốn kiến thức lịch sử của bản thân.

[Dan Khanh · Rating 3 out of 5]

Nhiều đoạn rất hay, rất sâu sắc và có những suy ngẫm rất đáng để chiêm nghiệm nhiều hơn về lịch sử, về bản sắc Việt, về thế thời,… NHƯNG không bù được lại những đoạn viết quá bình thường, nhiều khi có phần dông dài hoặc hành văn, xưng hô hơi kì. Nhiều đoạn viết mid quá luôn í 😭 Không hay như mình đã kì vọng vì đổi điểm nhìn nhiều quá nhưng không phải điểm nhìn nào cũng có chiều sâu.

3.5

[Nhi Nguyen · Rating 5 out of 5]

Cụ Nguyễn Xuân Khánh, xin cụ nhận của cháu một lạy. Mong cho những hạt ngọc cụ để lại cho đời mãi lấp lánh.

Đây chắc chắn là một siêu phẩm mà người Việt nào cũng không thể không đọc.

Đọc để trân quý lịch sử,
Đọc để cúi đầu trước tiền nhân,
Đọc để giữ vững giang sơn nước nhà,
Đọc để tôn vinh hồn Việt, giá trị Việt và người Việt.

[Minh Khue · Rating 4 out of 5]

Không phán xét phê bình các nhân vật lịch sử cùng cuộc đấu tranh phe phái khốc liệt nơi hậu cung cuối thời Trần, bằng cách kể chuyện trung tính tác giả chuyên chú vào việc khám phá các yếu tố nhân văn, xã hội, văn hóa đương thời cùng nét đẹp đất nước với các địa danh của Thăng Long, vùng đất thiêng Yên Tử hay Tây Đô kinh thành nhà Hồ.

[Kòi · Rating 4 out of 5]

Khâm phục sự:
- tổng hợp kiến thức lịch sử
- trí tưởng tượng liên kết lịch sử vào tiểu thuyết
Mình không thích cách miêu tả về chuyện tình của Nguyên Trừng và Thanh Mai
Một vài chi tiết cũng bị nhầm lẫn: bà Huy Ninh còn sống khi xây dựng Tây đô tại Thanh Hóa

[Fabish Caruri · Rating 3 out of 5]

Dài dòng, có thể thu gọn lại được để có một tác phẩm gọn gàng khoảng 400 trang là đủ. Chân dung Hồ Quý Ly được mô tả qua góc nhìn của những người xung quanh, nhưng chưa làm nổi bật được nguyên nhân sao ông lại không được lòng dân.

[Trịnh Minh · Rating 4 out of 5]

Một cuốn sách xuất sắc của Xuân Khánh. Văn phong mượt mà, nội dung nhẹ như hơi thở.

[lamtaxy · Rating 4 out of 5]

Nếu viết hết sử nhà Hồ sẽ hay hơn.

[Trung Leo · Rating 5 out of 5]

Quyển tiểu thuyết lịch sử xuất sắc. Nếu như dùng văn học để dẫn nhập cho bộ môn lịch sử chắc hẳn học sinh sẽ không còn chán ghét lịch sử nữa đâu.
Tuyệt vời Nguyễn Xuân Khánh

[Song Ngu · Rating 5 out of 5]

Cụ Khánh viết ít nhưng quyển nào của cụ cũng hay.