خاطرات و اسناد ناصر دفتر روائی‌: انقلاب مشروطیت، نهضت جنگل، وقایع سیاسی و اجتماعی خلخال

by ایرج افشار, بهزاد رزاقی

خاطرات و اسناد ناصر دفتر روایی / انقلاب مشروطیت، نهضت جنگل، وقایع سیاسی و اجتماعی خلخال
نا‌صردفترروائی‌، ابراهیم‌، ۱۲۵۳-۱۳۲۱.- خا‌طرات‌
چاپ ۱۳۶۳

403 pages, Hard Cover

Published April 1, 1984

About the author

ایرج افشار یزدی (زادهٔ ۱۶ مهر ۱۳۰۴، تهران - درگذشتهٔ ۱۸ اسفند ۱۳۸۹، تهران) پژوهشگر فرهنگ و تاریخ ایران و ادبیات فارسی، ایرانشناس، کتابشناس، نسخه پژوه، نویسنده و استاد دانشگاه ایرانی بود.
افشار سابقهٔ تدریس در دانشگاههای داخل و خارج کشور ازجمله: دانشگاه برن (سوئیس)، دانشگاه ساپورو (ژاپن)، و دانشگاه تهران را داشت.
وی پایه گذار کتابخانهٔ مرکزی دانشگاه تهران و معروف به پدر کتاب‌شناسی ایران است.
محمود افشار یزدی پدر اوست.
ایرج افشار نزدیک به ۶۵ سال کوششهای پژوهشی بیش از ۳۰۰ کتاب و ۳۰۰۰ مقاله در زمینه‌های کتابشناسی،کتابداری، تاریخ، جغرافیا، جغرافیای تاریخی، فرهنگ مردم و موضوعهای دیگر تألیف، تصنیف و تصحیح کرده است. کتابخانهٔ بزرگ و گرانبهای ایرج افشار در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی محفوظ است.

Reviews

[Ali · Rating 2 out of 5]

یادداشت های رجال قاجار ضمن آن که گاه بسیار شیرین و خواندنی اند، حاوی نکات دقیق اجتماعی، سیاسی و تاریخی ست و منابع پر اهمیتی برای شناسایی شخصیت ها و وقایع دوره ی قاجارند که اغلب مورد استفاده ی پژوهشگران و تاریخ نگاران قرار گرفته. با این همه نباید فراموش کرد که این مجموعه ی "خاطرات" همیشه باید با احتیاط خوانده شوند، مبادا نظر یکی از این شاهزادگان یا رجال، به قضاوت نهایی در مورد تاریخ معاصر ایران، به ویژه این صد و پنجاه ساله ی اخیر تبدیل شود.
روزنامه ی خاطرات دیگری از زندگی یکی از رجال محلی در خلخال و اردبیل در دوران مشروطه و نهضت جنگل است که به همت ایرج افشار تنظیم و منتشر شده و روشن کننده ی بخشی از وقایع حول و حوش مبارزات میرزا کوچک خان و روابط افراد محلی با مظفرالدین میرزا که در آن زمان ولیعهد بوده و در تبریز زندگی می کرده، و بعد از آن... است.
در کشورهای غربی، کتاب های خاطرات سیاستمداران و نام آوران محلی بسیار اند که در روشن کردن وقایع در گوشه و کنار یک کشور، اسناد و مدارک جالبی ارائه می کنند. در ایران متاسفانه این رسم چندان معمول نبوده و اگر هم کسی از رجال محلی چنین روزنامه ی خاطراتی می نوشته، بعدها در دست ورثه یا دیگران نابود شده و اهمیت آن در پژوهش های تاریخی یک ملت، کاملن شناخته نشده است. بنیاد افشار و به ویژه دکتر ایرج افشار در این زمینه در مورد تاریخ معاصر ایران، تلاش و همت والایی بخرج داده اند.
ابراهیم روایی معروف به ناصر دفتر، اهل خلخال بوده که در انتهای دوران قاجاریه، عصر مشروطه و تا پایان دوران رضاخان در آن نواحی به مشاغل متعدد منصوب شده، و از جمله بنیان گذار اولین مدرسه ی مدرن در خلخال به نام "مدرسه ی ناصری" ست. خاطرات او که به کوشش ایرج افشار و با کمک چند تن از بازماندگان ناصر دفتر چاپ شده، تاریخ بخشی از آذربایجان در این دوران است که در جنگ و ستیز و غارت ایلات مختلف گذشته و بخشی از سرنوشت تلخ ایران در آن دوران را شامل می شود. دورانی که حکومت مرکزی ضعیف بوده و در نهایت به تهران و اطراف و اکناف آن تسلط داشته و از نواحی دیگر ایران کمتر خبر داشته است. یکی از ویژگی های بارز خاطرات ناصر دفتر، شرح احوال مردم در نواحی دور از مرکز است؛ این که چه حال و روزگاری داشته اند، بی آن احوالشان در جایی ثبت شده باشد.

[Bahman Bahman · Rating 2 out of 5]

به هر حال این هم بخشی از اسناد تاریخی کشور ماست و خواندنش بی فایده نیست.ولی دست کم از نظر من مطلب خواندنی چندانی نداشت