طبقات اجتماعی و تحرک اجتماعی آنها، سلسله مراتب اجتماعی و مفهوم برابری و نابرابری، سلطه و قدرت اجتماعی طبقات و قشرهای مسلط و زیرسلطه از مباحثی است که از دیرباز در تاریخ ایران مورد توجه بوده است. نوگرایی به ظهور طبقات اجتماعی مدرن کمک کرد. شیوه زندگی نخبگان و قشربندی اقشار مسلط دگرگون شد، طبقه متوسط جدید در ایران امکان ظهور یافت و بورژوازی ایران دوره ای از رشد مستمر را از اواخر دهه ۱۳۲۰ خورشیدی تجربه کرد. با این حال قشرهای سنتی، انعطاف پذیری اقتصادی و فرهنگی قابل توجهی در دوره پهلوی نشان دادند. این امر به رغم آن بود که بازار در اثر محدود شدن روحانیت در دوران رضاشاه ناگزیر متحد سنتی خود را از دست داد و با حاملان آراء ناسیونالیستی و بورژوا دمکراتیک برآمده از انقلاب مشروطه پیوند یافت. تعارض میان سنت و مدرنیته که تبلور اجتماعی خود را در قالب طبقات نوین اجتماعی (کارگران صنعتی و طبقه متوسط جدید) و قشرهای اجتماعی مرتبط با بازار و کار و کسب سنتی به نمایش می گذارد در محیط استبدادی و در عین حال مدرنیستی دولت پهلوی منشا ایجاد کشاکش هایی در سطح جامعه و سیاست شد که سرانجام به انقلاب 1357 خورشیدی انجامید. مجموعه حاضر شامل مقالاتی درباره طبقات اجتماعی در ایران و نقش آنان در تحولات اجتماعی و سیاسی تحت این عناوین است: طبقات اجتماعی در ایران اسلامی دوره میانه؛ طبقات اجتماعی در دوره قاجاریه؛ طبقات اجتماعی در دوره پهلوی؛ اتحاد بازار و روحانیت: بنیان اجتماعی شورش ها و انقلاب ها؛ دولت، طبقات و روش های بسیج توده ها در انقلاب ایران؛ و حکومت و مناسبات ارضی پیش و پس از انقلاب ایران.
مقالات اول کتاب درباره طبقات اجتماعی مختصر و کوتاه هستند. مقاله اتحاد بازار و روحانیت بسیار درخشان و مستدل نوشته شده و به خوبی جهتگیری نیروی طبقه بازار را در سه جنبش عمدهی تاریخ معاصر را نشان میدهد. مقالهی «پولت، طبقات و روش های بسیج تودهها در انقلاب ایران» با تقسیمبندی زمانی شکلگیری و بسیج تودههای انقلاب و تا حدودی دلایل ناتوانی رژیم شاه در مبارزه با آنها را بررسی میکند. در نبود نیروهای منسجم سیاسی که حاصل سالها اختناق و فقدان بنیادهای ابتدایی لیبرال بود، و دستپاچگی حاکمیت، خمینی به خوبی قدرت سیاسی خود را برای بسیج عمومی، اعتصابات و راهپیماییهای خیابانی مرحله به مرحله محک زد و به تنها نیروی سیاسی مسلط تبدیل شد. مقالهی انتهایی درباره اصلاحات ارضی در زمان پهلوی و بعدتر در انقلاب اسلامی. احمد اشرف میکوشد تا با روشی مستدل باورهای رایج درباره نقش روستاییها در پیشروی انقلاب اسلامی را منسوخ کند. به نظرم خواندن کتاب مفصلتری درباره اصلاحات ارضی و مسئله زمین در ایران برای محک زدن این مقاله پیشنیاز باشد.