Van al wat in the greatest country on earth de pen beroert, beschikt Don DeLillo over de natste vinger. Er kon de afgelopen dertig jaar geen zuchtje door de Amerikaanse samenleving waaien of hij had het voelen aankomen - en vervolgens verwerkt in zinderende romans als 'Great Jones Street', 'Witte ruis', 'Weegschaal', 'Mao II' en zijn magnum opus, het vuistdikke 'Onderwereld'.

In zijn laatste worp, 'Kosmopolis', verzoent DeLillo zijn eeuwige obsessies - technologie, de beeldcultuur, paranoia - met de minimalistische ader die hij begin 2001 aanboorde in 'Lichaamskunst'. De plot is losweg gebaseerd op 'Ulysses' van James Joyce. Multimiljardair Eric Packer onderneemt op 'een dag in april - in het jaar 2000' een queeste naar zijn kapper, dwars door Manhattan. Die 'dag in april' is niet alleen een opzichtige knipoog naar 'April is the cruelest month', de in de dagen na elf september kapotgeciteerde openingsregel van 'The Waste Land' van T.S. Eliot, maar verwijst ook naar het moment dat de dotcom-zeepbel werd doorgeprikt. Packer, eigenaar van een uitgestrekt bedrijvenconglomeraat, ziet op de computerschermen in zijn gepantserde stretch-limo hoe zijn fortuin elke nanoseconde krimpt. En toch is dat hooguit voer voor berustende, zelfs laconieke gesprekken met zijn medewerkers: 'Geld heeft zijn verhalende karakter verloren, zoals dat ooit met de schilderkunst is gebeurd. Geld praat nu tegen zichzelf.'

Kort na de aanslagen op het WTC schreef DeLillo in een essay in Harper's Magazine dat het kapitalistische Westen tot dan toe in een permanente gouden toekomst had geleefd, meegezogen in een allesverterende maalstroom van cyberkapitaal. Ook in 'Kosmopolis' weerklinkt die analyse: 'Tijd maakt deel uit van het vrijemarktsysteem. Het heden is lastiger te vinden. Dat wordt de wereld uitgezogen om plaats te maken voor een toekomst van tomeloze markten en een enorm beleggingspotentieel. (?) Daarom zal er iets gebeuren, misschien vandaag al. Als correctie op de versnelling van de tijd. Om de natuur terug te brengen naar normaal, min of meer.' In 2000 kreeg het toekomstoptimisme al een forse deuk met de val van de dotcom-markt; de definitieve doodsteek kwam het jaar daarna, op een ochtend in september.

Omdat DeLillo net als iedere literaire chroniqueur nog volop bezig is de naschokken van nine eleven te registreren, is zijn röntgenfoto van de westerse samenleving dit keer minder haarscherp dan in zijn vorige romans. Maar laten we niet te negatief doen: 'Kosmopolis' is een uitstekende inleiding op een seismografisch oeuvre, en bovendien een heerlijk mistig snapshot, genomen op de vooravond van the end of the world as we knew it.